Một số kinh nghiệm vận dụng trò chơi học tập dạy môn Địa lí lóp 4

MỤC LỤC
TT

Tên mục

Trang

1

I. Phần mở đầu

2

2

1.1. Lý do chọn đề tài

2

3

1.2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

3

4

1.3. Đối tượng nghiên cứu


4

10

e. Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra.

5

11

II.3. Giải pháp, biện pháp

6

12

a. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp

6

13

b. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp

7

14

c. Điều kiện để thực hiện giải pháp, biện pháp.


17

20

III.2. Kiến nghị

17

GV: Trần Thị Hương

1

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số kinh nghiệm vận dụng trò chơi học tập dạy môn Địa lí lóp 4

I. Phần mở đầu:
1.1 Lý do chọn đề tài.
Để thực hiện mục tiêu giáo dục của Bộ GD&ĐT đã đặt ra : Giáo dục cho học
sinh Tiểu học là phải giáo dục toàn diện, không coi trọng môn chính, môn phụ. Bởi
vậy cùng với các môn học khác, môn Địa lí đã góp phần không nhỏ vào việc hình
thành và phát triển toàn diện cho học sinh.
Để dạy tốt môn Địa lí, người giáo viên cần biết phối kết hợp các phương pháp dạy
học như: Phương pháp quan sát, phương pháp nhóm, phương pháp trò chơi học tập.
Trong đó phương pháp Trò chơi học tập là một trong những phương pháp dạy học có
hiệu quả nhằm khuyến khích sự tò mò khám phá, thói quen đặt câu hỏi, tìm câu giải
thích khi các em được tiếp cận với thực tế, qua đó các em dễ dàng ghi nhớ nội dung
bài học.
- Trò chơi học tập còn có một vai trò rất lớn trong mỗi tiết học vì:

Một số kinh nghiệm vận dụng trò chơi học tập dạy môn Địa lí lóp 4

Từ những nội dung phân tích trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “ Một số kinh
nghiệm Vận dụng trò chơi học tập dạy môn Địa lí lớp 4” làm đề tài nghiên cứu và thực
hiện trong năm học này.
1.2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài.
Qua tình hình thực tế của khối, bản thân tôi đã suy nghĩ và mạnh dạn tìm ra biện
pháp để khắc phục tình trạng trên nhằm tạo hứng thú học tập cho các em và nâng cao
hiệu quả của tiết dạy Địa lí. Đây là một hình thức “ Học mà chơi, chơi mà học”. Kết
hợp trò chơi trong bài giảng sẽ giúp giáo viên truyền đạt nội dung tốt hơn – Học sinh
tích cực học tập, tự giác học tập say mê với môn học đồng thời các kiến thức được
khắc sâu hơn. Từ suy nghĩ này, tôi đã áp dụng trong thực tế giảng dạy và bước đầu đã
có những kết quả khả quan.
Nghiên cứu phương pháp dạy học môn Địa lí từ đó tìm ra phương pháp dạy học
phù hợp với đối tượng học sinh.
Nghiên cứu các trò chơi học tập để giúp học sinh thực hiện trò chơi có hiệu quả.
Tìm ra các phương pháp dạy học phù hợp để nâng cao chất lượng học tập của
học sinh và làm nền tảng vững chắc cho những năm học tiếp theo.
1.3. Đối tượng nghiên cứu
Tất cả giáo viên và các em học sinh khối 4 Trường Tiểu học Lý Tự Trọng
huyện Krông Ana – Tỉnh Đắk Lắk.
1.4. Giới hạn vi nghiên cứu
- Nghiên cứu một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháp trò
chơi học tập trong môn Địa lí lớp 4.
1.5. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu tài liệu.
Phương pháp quan sát.
Phương pháp điều tra ( phỏng vấn, trưng cầu ý kiến, phiếu điều tra,…).
Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động ( nghiên cứu kết quả học tập của
học sinh ).

a. Thuận lợi - khó khăn
- Được sự quan tâm, chỉ đạo của Phòng giáo dục và đào tạo, của lãnh đạo
trường và đặc biệt các đồng chí giáo viên trong tổ chuyên môn luôn nhiệt tình trong
giảng dạy, trong dự giờ thăm lớp trao đổi để đúc rút kinh nghiệm. Đa số các em không
những ngoan ngoãn, lễ phép mà còn năng động hoạt bát, thích tìm hiểu và tham gia
các hoạt động.
- Về giáo viên: Không thích dạy môn Địa lí. Thiết bị, tranh ảnh, tài liệu môn
Địa lí còn ít. Về học sinh: Chưa chú trọng môn Địa lí, xem đây là môn phụ, chưa hiểu
hết ý nghĩa của môn học.
b. Thành công, hạn chế
- Đưa trò chơi học tập vào dạy Địa lí giúp tiết học trở nên sôi động, thu hút
được sự chú ý của nhiều học sinh. Giúp học sinh có thể tư duy, ghi nhớ nội dung bài
học một cách dễ dàng.
- Hiện nay, trò chơi Địa lí còn rất đơn lẻ, nghèo nàn, ít được phổ biến và
gặp khó khăn trong việc thiết kế, tổ chức trò chơi vì có ít tài liệu tham khảo vấn đề
này.
c. Mặt Mạnh- hạn chế:
- Sau thời gian học tập và giảng dạy vừa qua, bản thân tôi cũng nhận thấy
đội ngũ giáo viên nói chung đều rất quan tâm đến việc áp dụng phương pháp dạy học
mới vào từng bài dạy, luôn tiếp thu học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp thông qua
các tiết dự giờ, các buổi hội giảng theo chuyên đề.
GV: Trần Thị Hương

4

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số kinh nghiệm vận dụng trò chơi học tập dạy môn Địa lí lóp 4


còn nhiều gia đình học sinh kinh tế còn khó khăn, thuộc diện hộ nghèo, bố mẹ đi làm
ăn xa ít quan tâm đến việc học của con em mình. Các em chưa ý thức được tầm quan
trọng của việc học, chưa có khả năng tự học, tự rèn. Khả năng tư duy ở một số học
sinh còn hạn chế. Do vậy, việc tiếp thu bài, tính tự giác, khả năng quản lý, tổ chức của
một số em còn hạn chế.
Một số giáo viên lười tổ chức trò chơi học tập vì sợ mất nhiều thời gian, rườm
rà, khó quản lý học sinh. Trong khi chơi trò chơi học sinh còn làm việc riêng chưa
phát huy tính thi đua giữa cá nhân và các nhóm của các em. Chưa nắm vững luật chơi,
cách chơi, thời gian chơi dẫn đến chất lượng trò chơi nhiều lúc chưa cao.
GV: Trần Thị Hương

5

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số kinh nghiệm vận dụng trò chơi học tập dạy môn Địa lí lóp 4

II.3. Giải pháp, biện pháp
a. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp
Sau thời gian nghiên cứu tài liệu của đồng nghiệp về phương pháp giảng dạy kết
hợp với việc giảng dạy trên lớp, tôi rút ra một số kinh nghiệm sau:
Thứ nhất, bản thân giáo viên phải xác định đây là một phương pháp có nhiều
hiệu quả cao đối với việc tạo sự kích thích và tạo sự hưng phấn tham gia vào bài giảng
của học sinh , do vậy giáo viên cần tránh thái độ, tâm lý e ngại hoặc thực hiện nửa vời,
không duy trì thường xuyên đối với mỗi tiết học trên lớp, điều này rất quan trọng trong
xác định tâm thế để thực hiện nội dụng một tiết học theo phương pháp này.
Thứ hai, giáo viên phải chuẩn bị đầy đủ và kỹ nội dung giảng dạy và cách tổ
chức sinh hoạt trò chơi kèm theo các dụng cụ cần thiết và biết dự đoán trước mọi tình
huống có thể xảy ra để không bị bất ngờ và có khả năng tùy cơ ứng biến. Giáo viên



Một số kinh nghiệm vận dụng trò chơi học tập dạy môn Địa lí lóp 4

b. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
Sau khi nghiên cứu kĩ các phương pháp vận dụng trò chơi học tập của môn Địa
lí. Tôi đã thực hiện vận dụng trò chơi học tập theo các bước sau
* Bước 1: Xác định mục đích chơi ( Củng cố tri thức, phát triển kĩ năng, tư duy, hình
thành óc sáng tạo…rèn tính thật thà, nhanh nhẹn). Mục đích chơi đã được tôi xác định
rõ ràng và sau cuộc chơi phải đạt được mục đích chơi.
* Bước 2: Giới thiệu tên trò chơi.
* Bước 3: Giới thiệu luật chơi.
* Bước 4: Qui định thời gian chơi và học sinh tiến hành chơi.
* Bước 5: Nhận xét, đánh giá kết quả chơi.
Khi tiến hành tổ chức trò chơi, chúng ta cần chú ý:
- Trò chơi học tập là một phương tiện giáo dục trí tuệ, nó giúp học sinh phát
triển những khả năng về thị giác, thính giác, xúc giác,…, chính xác hóa những hiểu
biết về các sự vật và hiện tượng xung quanh, phát triển thông minh, sự nhanh trí, ngôn
ngữ… dần dần học sinh sẽ hình thành nhu cầu nhận thức của thế giới xung quanh- mở
rộng tầm hiểu biết về tự nhiên xã hội. Vì vậy ta có thể tổ chức trò chơi ở thời điểm
thích hợp trong một khoảng thời gian nhất định của tiết học.
- Trong trò chơi học tập giáo viên cần chú ý đến sự tự nguyện, bình đẳng giữa
các học sinh. Tất cả học sinh đều có vị trí nhiệm vụ như nhau khi tham gia trò chơi.
- Trò chơi học tập bao giờ cũng có kết quả rõ ràng, đoán đúng – sai một câu đố,
gọi tên đúng –sai, sắp xếp đúng – sai… Kết quả này có ý nghĩa rất lớn đối với các em,
nó mang lại niềm vui cho học sinh, thúc đẩy tính tích cực và mở rộng củng cố vốn
hiểu biết cho học sinh.
- Nội dung trò chơi thường gắn với nội dung bài học, nó sẽ minh họa một cách
sinh động cho các kiến thức lí thuyết mà các em đã học. Nhờ vậy, kiến thức được vận
dụng, củng cố và khắc sâu giúp các em thấy rõ ý nghĩa những điều đã học, đây chính

luyện tập...)
Đặc trưng của phân môn Địa lí đó là tìm hiểu về vị trí, giới hạn, địa hình,
khoáng sản, đất, động thực vật, sông hồ, khí hậu, biển các yếu tố này được thể hiện rất
rõ trên bản đồ, lược đồ. Bản đồ, lược đồ và bảng số liệu được sử dụng như một nguồn
cung cấp kiến thức, giúp học sinh tự tìm tòi, khám phá kiến thức và hình thành, rèn
luyện kĩ năng bộ môn. Trong các tiết học không sử dụng bản đồ, lược đồ hoặc có bản
đồ, lược đồ nhưng học sinh không biết cách sử dụng thì sẽ không thai thác được nội
dụng của bài, học sinh chỉ thụ động tiếp thu kiến thức một cách máy móc, gò bó.
Chính vì vậy việc hướng dẫn học sinh sử dụng thành thạo bản đồ, lược đồ, tranh ảnh
và trò chơi trong các tiết học địa lí sẽ giúp các em tích cực, chủ động tự tìm tòi, khám
phá kiến thức, gây hứng thú trong học tập, tiết học nhẹ nhàng giảm bớt sự nhàm chán
tạo cho các em thói quen thích tìm hiểu, khám phá thiên nhiên; từ đó các em sẽ yêu
thiên nhiên, con người, quê hương đất nước, các em sẽ tôn trọng và bảo vệ nó.
- Các trò chơi được xây dựng từ các dạng bài tập có chọn lọc của các tiết học
trong 3 mạch nội dung kiến thức trên, nhưng có thể mang những cái tên gợi cảm, gây
hứng thú, góp phần hình thành, củng cố hoặc hệ thống kiến thức.
- Các trò chơi phải giúp học sinh rèn luyện kỹ năng phán đoán, phát huy trí tuệ,
óc phân tích, tư duy sáng tạo.
- Trò chơi phải phù hợp với quỹ thời gian (Sử dụng trong giờ học từ 5 đến 10
phút), thích hợp với môi trường học tập.
- Trò chơi có sức hấp dẫn, thu hút được sự chú ý, tham gia của học sinh, tạo
không khí vui vẻ, thoải mái.
- Trò chơi cần phải gần gũi, sát thực, phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh lớp 4.
Tổ chức trò chơi không quá cầu kỳ, phức tạp.
Biện pháp 2: Nguyên tắc khai thác và thực hành:
GV: Trần Thị Hương

8

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng

bốc thăm; bốc được thẻ chữ nào thì sẽ thuyết minh về địa danh ấy, bài thuyết minh có
thể do một người trình bày, hoặc nhiều người trong đội cùng tham gia. Đội nào có bài
thuyết minh đúng, hay, có thêm tư liệu là đội thắng cuộc. Thời gian chơi: 5 phút.
Qua hình thức chơi này, các em rất ham thích và khắc sâu được kiến thức của
bài. Đó cũng là một trong cách rèn các em được nói, được trình bày những hiểu biết
của mình sau cuối tiết học.
2. Trò chơi: “ Tiếp sức”
Ví dụ khi dạy bài 4 “Hoạt động san xuất của người dân ở Tây Nguyên”
Giáo viên phổ biến luật chơi: Cả lớp chia thành 2 đội, mỗi đội 5 em.
5 em của mỗi đội đứng thành hàng dọc quay mặt lên bảng. gần phần bảng dành
cho đội của mình.
( Trên bảng có 2 sơ đồ như hình dưới đây )

GV: Trần Thị Hương

9

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số kinh nghiệm vận dụng trò chơi học tập dạy môn Địa lí lóp 4

Đồng cỏ xanh tốt

Bơm hút nước gầm để tưới cây

Sông nhiều thác ghềnh

Khai thác rừng


GV: Trần Thị Hương

10

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số kinh nghiệm vận dụng trò chơi học tập dạy môn Địa lí lóp 4

- Giáo viên yêu cầu nhiệm vụ các đội chơi, lần lượt lên bốc thăm trúng địa danh
nào, phải kể tên các dân tộc và một số đặc điểm về trang phục, lễ hội của dân tộc đó.
Nêu đúng tên các dân tộc và kể được những đặc điểm chính đội đó sẽ ghi được 10
điểm; nếu sai đội đó không ghi điểm. Thời gian chơi: 5 phút.
4. Trò chơi “Ô chữ bí ẩn”
Ví dụ khi dạy bài 7 Thủ đô Hà Nội
- Giáo viên chuẩn bị 1 ô chữ với các ô hàng dọc và hàng ngang.
- Sau đó giáo viên nêu nhiệm vụ cho các đội chơi: Sau khi nghe lời gợi ý về các
ô chữ hàng ngang, đội nào nghĩ ra trước thì mặt cười xin trả lời trước. Mỗi ô chữ hàng
ngang trả lời đúng đội ghi được 5 điểm. Ô chữ hàng dọc trả lời đúng đội ghi được 20
điểm. Nếu giải sai đội đó không ghi được điểm. Các đội đều có quyền đặt bông hoa hy
vọng ở mỗi lần trước khi giải ô chữ hàng ngang để nếu trả lời đúng thì được tăng gấp
đôi số điểm của mình. Thời gian chơi: 15 phút.
- Giáo viên có ô chữ sau

S

Đ

Ô


Ô

I

B

A

I

A

I

L

A

G

Đọc, trả lời các câu hỏi dưới đây và viết vào ô chữ:
1. Nơi đặt phần lớn hoặc tất cả các cơ quan quyền lực chính của một quốc gia gọi là gì
( 5chữ cái ?)
2. Tên các phố Hà Nội thường bắt đầu bằng từ gì (4 chữ cái ?)
3. Tên con sông lớn chảy qua Hà Nội (8 chữ cái ?)
4. Tên sân bay quốc tế lớn ở Hà Nội ( 6 chữ cái ?)
5. Một trong số các tên gọi trước đây của Hà Nội ( 5 chữ cái ?)
Ô chữ hàng dọc: Hà Nội
5.Trò chơi “Ô chữ kì diệu”
Ví dụ khi dạy các bài “ Phiếu kiểm tra”


I

Ê

N

Đ

Ô

N

G

3

Ê

Đ

Ê

4

T

R

Ư


B

Ô

M

U

Ô

I

2

5
6

B

P

H

7

A

- Giáo viên đặt câu hỏi tìm ra ô chữ như sau:
1. Đây là từ diễn tả sự nhiều lúa khi nói tới đồng bằng Nam Bộ ? (vựa lúa)


Sông gì chẳng thể nổi lên
Bởi tên của nó gắn liền dưới sâu? (sông Đáy)

+

Hai dòng sông trước, sông sau
Hỏi hai sông ấy ở đâu ? Sông nào ? (sông Tiền, sông Hậu)
(Đó là tên những con sông nào)

7. Trò chơi: “ Ai đoán tên đúng”
- Mục đích: Củng cố kiến thức về những đặc điểm tiêu biểu về biển đảo và quần đảo
nước ta.
- Chuẩn bị: Các ô chữ và nội dung các ô chữ. Quà thưởng học sinh
- Luật chơi:
+ Giáo viên sẽ đưa ra các ô chữ với những lời gợi ý. Nhiệm vụ của học sinh là đoán
được nội dung các ô chữ đó.
+ Học sinh nếu đoán đúng một ô chữ, sẽ được một phần quà của giáo viên ( bút chì,
tây, kẹo,… 0)
1. Một vùng biển của nước ta là một bộ phận của biển này.
B

i

ê

n

Đ



H

a
13

L

o

n

g

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số kinh nghiệm vận dụng trò chơi học tập dạy môn Địa lí lóp 4

4. Đây là một quần đảo nổi tiếng ở ngoài khơi miền Trung thuộc tỉnh Khánh Hòa.
( Gồm 8 chữ cái )
T

r

ư

ơ

n

Mỗi nhóm cử một đại diện tham gia hùng biện về những đặc điểm cơ bản của
một trong các vùng đồng bằng trên. Đại diện nhóm hái hoa dân chủ, bắt thăm lựa chọn
chủ đề, sau khi bắt thăm các nhóm có 3 phút để chuẩn bị nội dung cần thể hiện. Sau 3
phút đại diện của nhóm lên trình bày.

GV: Trần Thị Hương

14

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số kinh nghiệm vận dụng trò chơi học tập dạy môn Địa lí lóp 4

Sau khi các nhóm trình bày xong, cả lớp bình chọn người hùng biện hay nhất để
tuyên dương và khen thưởng.
10. Trò chơi: “Chỉ nhanh, chỉ đúng”
Mục đích: Củng cố kiến thức về bài Biển, đảo và quần đảo. Trò chơi này nên
vận dụng vào tiết cuối của bài, nhằm mục đích hệ thống và tổng hợp kiến thức đã học.
- Chuẩn bị: Phiếu có ghi các yêu cầu.
- Cách tiến hành: Cho học sinh quan sát lược đồ hoặc bản đồ về Biển Đông, một số
đảo và quần đảo của nước ta.
Hai đội tham gia chơi ( có thể mỗi đội là một nhóm )
Lần lượt từng cặp học sinh ( mỗi đội chọn một em ) lên bảng.
Từng cặp học sinh nghe yêu cầu của giáo viên để thực hiện. Ví dụ:
- Hãy chỉ vịnh Bắc Bộ.
- Hãy chỉ quần đảo Hoàng Sa
- Hãy chỉ đảo Phú Quốc.
- …..
Đội nào có nhiều học sinh chỉ đúng và nhanh hơn là đội đó thắng

thiết thực đến với giáo viên, học sinh.
Giá trị khoa học: Nội dung của đề tài đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc nâng
cao chất lượng và lựa chọn hình thức tổ chức dạy học đúng đối tượng học sinh. Nhờ
đó chất lượng giáo dục của cả khối được nâng lên rõ rệt.
4. Kết quả
Kết quả thu được qua khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu
Sau hai năm áp dụng các biện pháp nâng cao chất lượng vận dụng trò chơi học
tập trong môn Địa lí tôi thu được kết quả như sau:
TSHS
khối 4

Đầu năm

Cuối kì I

96

Số học sinh
muốn được
tham gia,
hiểu mục
đích và thu
được kết quả
sau khi chơi
học tập

Số học sinh
muốn được
tham gia,
nhưng chỉ

gia, nhưng
chỉ tham
gia với
mục đích
vui chơi là
chinh mà
chưa hiểu,
chưa thu
được kết
quả sau khi
chơi học
tập

Số học
sinh
muốn
được
tham gia
chơi

Kết
quả

43

32

16

70

2. Kiến nghị
a. Đối với giáo viên
Nâng cao ý thức trách nhiệm của mình trong công tác dạy học.
Giáo viên phải luôn cập nhật thông tin để bổ sung cho bài giảng.
Thường xuyên dự giờ đồng nghiệp để học hỏi kinh nghiệm.
Nghiên cứu kĩ sách giáo khoa, các tài liệu liên quan về công tác dạy học để
chuẩn bị tốt cho việc giảng dạy, thiết kế trò chơi phù hợp đối tượng học sinh.
b. Đối với nhà trường
Đề nghị nhà trường trang bị thêm đồ dùng dạy học ( tranh ảnh, thiết bị, đồ dùng
…) để phục vụ cho công tác dạy học tốt hơn.
Mua thêm các tài liệu tham khảo để bổ sung kiến thức mới
Quán triệt hơn nữa tinh thần học tập của các đồng chí giáo viên.
Trên đây là một số kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được trong quá trình nghiên
cứu và thực hiện tại đơn vị.
Thông qua đề tài này, tôi rất mong được sự đóng góp chân tình của các thầy cô
để nội dung đề tài được hoàn thiện hơn và có hiệu quả cao hơn trong quá trình thực
hiện ở thời gian tới.
Krông Ana, ngày 27 tháng 1 năm 2015
Người thực hiện

Trần Thị Hương
GV: Trần Thị Hương

17

Trường Tiểu học Lý Tự Trọng


Một số kinh nghiệm vận dụng trò chơi học tập dạy môn Địa lí lóp 4


xuất bản Giáo dục năm 2013

2

Sách giáo viên Địa lí 4

Bộ Giáo dục và Đào tạo - Nhà
xuất bản Giáo dục năm 2005

3

Thiết kế bài giảng Địa lí 4

Nhà xuất bản Hà Nội 2009

4

Chuẩn kiến thức, kỹ năng Địa lí 4

Bộ Giáo dục và Đào tạo

5

Tài liệu giảm tải chương trình Địa lí 4

Bộ Giáo dục và Đào tạo

6

Tài liệu bồi dưỡng Địa lí