BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

BÙI THANH TÙNG

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ
THUẬT ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN, NĂNG SUẤT
VÀ CHẤT LƯỢNG THUỐC LÀO TRỒNG TẠI HẢI PHÒNG

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC CÂY TRỒNG

HÀ NỘI - 2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

BÙI THANH TÙNG

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ BIỆN PHÁP
KỸ THUẬT ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN, NĂNG SUẤT
VÀ CHẤT LƯỢNG THUỐC LÀO TRỒNG TẠI HẢI PHÒNG

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC CÂY TRỒNG
MÃ SỐ: 62.62.01.10

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. GS. TS. HOÀNG MINH TẤN

điều kiện để giúp đỡ tôi trong quá trình học tập.
Nhân dịp này tôi cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những sự
giúp đỡ quý báu đó.
Tôi xin chân thành cảm ơn các nhà khoa học, các đồng nghiệp, bạn bè và
người thân đã động viên giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thiện luận án này

Hà Nội, ngày 03 tháng 4 năm 2014
Tác giả

Bùi Thanh Tùng

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan

i

Lời cảm ơn

ii

Mục lục

iii

Danh mục các chữ viết tắt trong luận án

vi


4

Những đóng góp mới của Luận án

3

5

Phạm vi nghiên cứu của đề tài

3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

4

1.1

Giới thiệu chung về cây thuốc lào

4

1.1.1

Nguồn gốc và phân bố

4

1.1.2


Tình hình nghiên cứu cây thuốc lào trên thế giới và Việt Nam

13

1.3.1

Trên thế giới

13

1.3.2

Tình hình nghiên cứu cây thuốc lào tại Việt Nam

15

1.4

Nhận xét chung

39

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

42

2.1

Đối tượng và vật liệu nghiên cứu

2.4.2

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

43

2.4.3

Các chỉ tiêu và phương pháp đánh giá

48

2.4.4

Phương pháp xử lý số liệu

53

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
3.1

Ảnh hưởng của đất trồng đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất
lượng thuốc lào trồng tại Hải Phòng.

3.1.1

54

Các chỉ tiêu nông hoá của đất trồng thuốc lào tại khu vực triển khai
nghiên cứu


3.2.2

Ảnh hưởng của phân bón đến khả năng chống chịu sâu bệnh hại của
giống thuốc lào Ré Đen trong vụ Xuân 2011 và Xuân năm 2012

3.2.3

67

Ảnh hưởng của phân bón đến khả năng tích lũy chất khô và năng suất
của giống thuốc lào Ré Đen

69

3.2.4

Ảnh hưởng của phân bón đến chất lượng thuốc lào

72

3.3

Ảnh hưởng của thời vụ đến sinh trưởng, phát triển và năng suất thuốc lào

76

3.3.1

Ảnh hưởng của thời vụ trồng đến thời gian sinh trưởng, phát triển của

3.4.2

Ảnh hưởng của mật độ đến một số chỉ tiêu sinh trưởng thân, lá của
cây thuốc lào

82

iv


3.4.3

Ảnh hưởng của mật độ trồng đến động thái chỉ số diện tích lá (LAI),
hiệu suất quang hợp của cây và năng suất thuốc lào

83

3.4.4

Ảnh hưởng của mật độ trồng đến hiệu quả kinh tế trong sản xuất thuốc lào

86

3.5

Ảnh hưởng của thuốc diệt chồi Accotab đến khả năng diệt chồi và
sinh trưởng, phát triển, năng suất thuốc lào tại Hải Phòng

3.5.1


Ảnh hưởng của biện pháp ủ trong quá trình sơ chế đến chất lượng
thuốc lào thương phẩm

95

3.6.1

Ảnh hưởng của các biện pháp ủ thuốc đến chất lượng sợi

95

3.6.2

Ảnh hưởng của biện pháp ủ đến chất lượng hút

96

3.7

Mô hình trồng thuốc lào Ré Đen năng suất, chất lượng cao tại Tiên Lãng

97

3.7.1

Sinh trưởng, phát triển và năng suất thuốc lào

97

3.7.2


103

Tài liệu tham khảo

104

Phụ lục

109

v


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

ABA

Axit abxixic

CT

Công thức thí nghiệm

ĐC

Đường kính

ĐKT


Nts

Nitơ tổng số

PC

Phân chuồng

OM

Hàm lượng chất hữu cơ

TB

Trung bình

TCVN

Tiêu chuẩn Việt Nam

TGST

Thời gian sinh trưởng

TLCV

Bệnh xoăn lá do virus

TMV


Diện tích trồng thuốc lào ở Hải Phòng trong 10 năm (2003-2012)

11

1.4

Năng suất, sản lượng thuốc lào ở Hải Phòng giai đoạn 2003-2012

12

1.5

Kết quả điều tra về một số biện pháp kỹ thuật trong sản xuất thuốc lào tại
Hải Phòng

35

3.1

Kết quả phân tích đất trồng thuốc lào tại các huyện

55

3.2

Ảnh hưởng của đất trồng đến thời gian của các giai đoạn sinh trưởng của
thuốc lào Ré Đen vụ Xuân 2011

3.3


64

3.8

Ảnh hưởng của phân bón đến động thái tăng LAI của thuốc lào Ré Đen

65

3.9

Một số đối tượng sâu bệnh hại chính trên thuốc lào Ré Đen

67

3.10

Ảnh hưởng của phân bón đến động thái tích lũy chất khô và năng suất
của cây thuốc lào Ré Đen vụ Xuân năm 2012

70

3.11

Ảnh hưởng của phân bón đến chất lượng thuốc lào Ré Đen

72

3.12

Ảnh hưởng của phân bón đến chất lượng cảm quan thuốc lào Ré Đen

80

3.17

Thời gian sinh trưởng phát triển của cây thuốc lào Ré Đen

81

3.18

Ảnh hưởng của mật độ đến một số chỉ tiêu sinh trưởng thân, lá của cây
thuốc lào Ré Đen sau 90 ngày trồng

82

3.19

Ảnh hưởng của mật độ trồng đến động thái tăng LAI của thuốc lào

83

3.20

Ảnh hưởng của mật độ trồng đến hiệu suất quang hợp và năng suất thuốc
lào Ré Đen tại Hải Phòng

3.21

85


3.26

92

Ảnh hưởng của các biện pháp diệt chồi đến hiệu quả kinh tế trong sản
xuất thuốc lào Ré Đen vụ Xuân 2012

94

3.27

Ảnh hưởng của các biện pháp ủ đến chất lượng sợi thuốc lào Ré Đen

96

3.28

Ảnh hưởng của biện pháp ủ đến chất lượng hút của thuốc lào Ré Đen

97

3.29

Sinh trưởng, phát triển và năng suất thuốc lào mô hình năm 2012

98

3.30

Một số đối tượng sâu bệnh hại chính trên thuốc lào Ré Đen

17

1.2

Giống thuốc lào Ré Đen

17

1.3

Giống thuốc lào Báng Xanh

18

1.4

Sản xuất thuốc lào tại Quảng Xương -Thanh Hoá (1 gốc để 3 thân)

23

3.1

Ảnh hưởng của hàm lượng Nts, OM trong đất đến hàm lượng nicotin
trong lá thuốc lào Hải Phòng

60

3.2

Thí nghiệm trồng thuốc lào trong chậu tại Tiên Lãng vụ Xuân 2011

Trung Quốc, Philipin, Malaysia, các quốc gia châu Phi, các quốc gia theo đạo hồi
như Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, Irắc… (Trần Đăng Kiên, 2011).
Ở Việt Nam, thuốc lào được trồng nhiều ở miền Bắc song tập trung tại một
số tỉnh/thành như: Hải Phòng, Thái Bình, Thanh Hoá, Bắc Ninh… với diện tích
trồng hàng năm dao động ở mức 3.000-4.000 ha/năm. Trong đó Hải Phòng, có diện
tích trồng hàng năm khoảng 1.500-2.200 ha; sản lượng thuốc dao động từ 3.0004000 tấn... Ngoài ra, thuốc lào còn được trồng rải rác, không ổn định và mang tính
tự cung, tự cấp ở nhiều vùng như Nghệ An, Tây Nguyên, thành phố Hồ Chí Minh.
Sản xuất thuốc lào ở Hải Phòng đã trở thành nghề truyền thống của hàng
ngàn hộ nông dân cũng như các cơ sở kinh doanh và kỹ thuật sản xuất thuốc lào nơi
đây được truyền từ đời này qua đời khác góp phần tạo nên tính chất đặc thù và danh
tiếng của sản phẩm. Hiện nay, thuốc lào Hải Phòng là loại cây trồng được chú trọng
sản xuất bởi nó là loại sản phẩm hàng hoá có giá trị cao. Sản phẩm thuốc lào có thị
phần lớn và tiêu thụ rộng rãi. Vùng trồng thuốc lào có doanh thu đạt trên 70 triệu
đồng/ha/năm và thu nhập từ thuốc lào chiếm 50-60% tổng thu nhập của nông hộ.
Tuy mang lại hiệu quả kinh tế cao và được trồng ở nước ta từ rất lâu, song
những nghiên cứu về cây thuốc lào tại Việt Nam còn rất hạn chế. Do đó, nguồn gốc,
phân loại, các giống thuốc lào phổ biến hiện nay, cũng như tình hình sản xuất, kinh
doanh cây thuốc lào còn thiếu thông tin, nên nhiều tài liệu chưa thống nhất…
Hải Phòng, là vùng có điều kiện khí hậu, thuỷ văn, thổ nhưỡng phù hợp cho
việc phát triển cây thuốc lào, song sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng
thuốc sợi ở các vùng trồng khác nhau cũng khác nhau; đặc biệt là chất lượng thuốc
sợi dẫn đến giá sản phẩm khác nhau. Nguyên nhân dẫn đến sự khác nhau về chất

1


lượng thuốc lào Hải Phòng vẫn chưa được nghiên cứu một cách khoa học, chính xác.
Như vậy, việc thực hiện đề tài nghiên cứu “Ảnh hưởng của một số biện pháp
kỹ thuật đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng thuốc lào trồng tại
Hải Phòng” có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết khó khăn, tồn tại trên. Các

- Chất lượng thuốc lào khác nhau tại các địa phương của Hải Phòng phụ
thuộc vào tính chất của đất. Đất trồng thuốc lào Tiên Lãng có độ pH thấp hơn, hàm
lượng Nts, Kdt và OM cao hơn đất huyện An Lão và Vĩnh Bảo thích hợp cho cây
thuốc lào nên sản phẩm thuốc lào của Tiên Lãng có chất lượng cao hơn hai huyện
Vĩnh Bảo và An Lão.
- Phát hiện tương quan thuận chặt giữa hàm lượng Ndt, Kdt và OM trong đất
trồng đến hàm hượng nicotin và tương quan nghịch chặt với hàm lượng đường tan
trong lá thuốc lào.
- Đã xác định một số thông số kỹ thuật tối ưu cho sản xuất thuốc lào đạt hiệu
quả cao nhất tại Hải Phòng: Công thức phân bón 300 kg N + 80kg P2O5 + 90kg
K2O/ha, mật độ trồng 20000 cây/ha, thời vụ trồng 25/1, sử dụng chất diệt chồi
Accotab 1,2%.
5. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
- Thời gian thực hiện đề tài: từ tháng 7/2009 – tháng 12/2013
- Giống thí nghiệm: Các thí nghiệm được thực hiện trên giống Ré Đen là
giống thuốc lào đang được trồng phổ biến tại địa phương.
- Địa điểm nghiên cứu: tại huyện Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, An Lão - Hải Phòng.
- Địa điểm xây dựng mô hình ứng dụng: tại huyện Tiên Lãng - Hải Phòng.
- Vì thuốc lào và thuốc lá cùng loài (N. tabacum. L), sản phẩm thu hoạch và
mục đích sử dụng là như nhau, trong khi đó rất ít tài liệu nghiên cứu về thuốc lào.
Vì vậy trong luận án này, chúng tôi sử dụng nhiều tài liệu nghiên cứu về cây thuốc
lá để tham khảo cho cây thuốc lào.

3


CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1. Giới thiệu chung về cây thuốc lào

liệu về lịch sử thuốc lào tại Trung Quốc cũng chưa được thế giới chấp nhận
(Nguyễn Văn Biếu, 2005).
Tóm lại, có nhiều thông tin về nguồn gốc thuốc lào trồng ở nước ta, song
quan điểm thuốc lào được trồng ở Việt Nam từ năm Canh Tí (1660) đời vua Lê
Thần Tông theo Vân Đài loại ngữ của Lê Quý Đôn được nhiều nhà nghiên cứu trích
dẫn và coi là thời điểm bắt đầu trồng cây thuốc lào đầu tiên ở nước ta.
1.1.2. Phân loại
Cây thuốc lá có tên khoa học là Nicotiana tabacum. L (Akehurst, 1981). Theo
Trần Đăng Kiên (2011), thuốc lá thuộc chi Nicotiana, họ cà Solanaceae. Chi
Nicotiana có 3 chi phụ, 14 nhóm và 65 loài. Trong đó 45 loài thuộc bản địa Bắc và
Nam Mỹ, 15 loài thuộc bản địa Úc; cụ thể:
Chi phụ Rustica: có 3 nhóm, 9 loài.
Chi phụ Tabacum: 2 nhóm, 6 loài
Chi phụ Petunioides: 9 nhóm, 50 loài
Trong số 65 loài trên chỉ có loài N.tabacum thuộc nhóm Genminae được gieo
trồng thương mại trên khắp thế giới. Ở nước Nga và một số nước châu Á, loài N.
rustica được trồng chủ yếu sử dụng tiêu dùng tại chỗ. Một số loài hoang dại như:
N.alata, N.sylventris được dùng làm cây cảnh... thuốc lào thuộc chi phụ Tabacum.
Theo Nguyễn Trọng Nhưỡng và cộng sự (2007): Có 2 loài N. tabacum và N.
rustica có các giống được trồng làm thuốc lào ở nhiều nước nhưng loài N. rustica
có lá nhỏ hơn, hoa có màu vàng chưa thấy trồng ở Việt Nam. Thuốc lào có cách sử
dụng rất phong phú và sử dụng thuốc lào qua dụng cụ hút có lọc nước như điếu cày,
điếu bát cũng rất đa dạng.

5


1.1.3. Giá trị kinh tế của cây thuốc lào
Thuốc lào, là sản phẩm mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sản xuất.
Thuốc lào Vĩnh Bảo, Tiên Lãng được cả nước biết đến do chất lượng đặc thù nổi

Mặt khác, tên gọi thuốc lào hay tên các loại điếu hút lại thường gắn với tên địa
phương nên rất khó có thông tin chung (Nguyễn Văn Biếu, 2005).
Thuốc lào ngày nay thường được xếp vào nhóm thuốc lá đen phơi nắng
cùng nhóm với xì gà và chiếm 1/2 sản lượng thuốc lá toàn thế giới (khoảng 1,4
triệu tấn/năm) và trong số này, chỉ có 20% được trao đổi buôn bán trên thế giới.
Thuốc lào được trồng ở rất nhiều nước với đặc trưng sản phẩm là hàm lượng
nicotin khá cao (5-8%), hàm lượng đường rất thấp (
2096

2250

2436

2525

2

Thanh Hóa

460

482

452

533

601

610

3

Thái Bình

470


200

250

201

245

210

205

Tổng

3676

4403

3529

3818

4031

4134

Nguồn: Cục Thống kê Hải Phòng (2010, 2011, 2012); Sở Nông nghiệp và Phát triển nông
thôn các tỉnh: Thanh Hoá, Bắc Ninh, Thái Bình (2011).

Bảng 1.2. Sản lượng thuốc lào tại Việt Nam (tấn)

4.161

2

Thanh Hóa

508

502

539

564

812

800

3

Thái Bình

800

810

830

809


180

180

180

Tổng cộng

5.532

5.388

5.414

5.835

6.294

6.352

Nguồn: Cục Thống kê Hải Phòng (2010, 2011, 2012); Sở Nông nghiệp và Phát triển nông
thôn các tỉnh: Thanh Hoá, Bắc Ninh, Thái Bình (2011).)

Sản lượng thuốc lào toàn quốc hiện nay khoảng 6352 tấn trong đó: Hải
Phòng 4161 tấn; Thanh Hóa 800 tấn; Thái Bình 802 tấn; Bắc Ninh 409 tấn...
- Hiệu quả kinh tế
Thuốc lào có thời gian sinh trưởng từ 160-180 ngày, thời gian thu hoạch 125145 ngày, trong quá trình cây sinh trưởng phát triển, nông dân tốn rất nhiều công

8


9


Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full