BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC
----------

LÊ ĐÌNH HIỆP

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THỰC TẬP TỐT NGHIỆP
CỦA SINH VIÊN KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
Mã số: 60 140 101

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. PHẠM QUANG TRÌNH

Hà Nội - 2017


i

LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã
nhận được rất nhiều sự quan tâm, động viên, giúp đỡ của các Cấp lãnh đạo,
các Thầy, Cô giáo của Học viện Quản lý giáo dục. , bạn bè và gia đình.
Với tình cảm chân thành, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám đốc,
Phòng Đào tạo Sau đại học, Ban chủ nhiệm Khoa Công nghệ thông tin
cùng các Thầy, Cô giáo Học viện Quản lý giáo dục đã nhiệt tình giảng dạy,
giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến PGS.TS Phạm
Quang Trình người trực tiếp tận tình chỉ dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

VIẾT ĐẦY ĐỦ

TỪ VIẾT TẮT
GD&ĐT

Giáo dục và Đào tạo

TT

Thực tập

TTCS

Thực tập cơ sở

TTTN

Thực tập tốt nghiệp

CNTT

Công nghệ thông tin

NCKH

Nghiên cứu khoa học

SV

1.2.4. Quản lý nhà trường ....................................................................................................... 16
1.2.5. Quản lý đào tạo ............................................................................................................. 18
1.2.6. Thực tập và quản lý thực tập........................................................................................ 18
1.3. Hoạt động thực tập của sinh viên trường đại học .........................................19
1.3.1. Chương trình và phương thức đào tạo đại học........................................................... 19
1.3.2. Hoạt động thực tập trong đào tạo đại học ................................................................... 21


v
1.3.3. Mục tiêu, nội dung, hình thức tổ chức, đánh giá thực tập......................................... 25
1.4. Quản lý hoạt động thực tập của sinh viên .....................................................27
1.4.1. Quản lý thực hiện mục tiêu, nội dung thực tập .......................................................... 27
1.4.2. Xây dựng kế hoạch thực tập ........................................................................................ 27
1.4.3. Tổ chức hoạt động thực tập.......................................................................................... 27
1.4.4. Chỉ đạo hoạt động thực tập .......................................................................................... 28
1.4.5. Kiểm tra, đánh giá hoạt động thực tập ........................................................................ 29
1.4.6. Quản lý các điều kiện phục vụ hoạt động thực tập .................................................... 29
1.5. Các yếu tố ảnh ảnh hưởng đến quản lý hoạt động thực tập ........................30
1.5.1. Nhận thức của cán bộ quản lý, giảng viên, sinh viên về tầm quan trọng của
hoạt động thực tập ................................................................................................................... 30
1.5.2. Cơ sở thực tập................................................................................................................ 30
1.5.3. Phương pháp tổ chức thực tập ..................................................................................... 31
1.6. Yêu cầu đổi mới giáo dục đại học trong giai đoạn hiện nay ........................31
Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THỰC TẬP CỦA
SINH VIÊN KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN - HỌC VIỆN QUẢN
LÝ GIÁO DỤC ........................................................................................................33
2.1. Khái quát chung về Học viện Quản lý giáo dục và Khoa Công nghệ
thông tin ...................................................................................................................33
2.1.1. Giới thiệu chung về Học viện Quản lý giáo dục........................................................ 33
2.1.2. Chức năng, nhiệm vụ của Học viện Quản lý giáo dục .............................................. 34

2.5.1. Kết quả đạt được ........................................................................................................... 58
2.5.2. Tồn tại, hạn chế ............................................................................................................. 59
2.5.3. Nguyên nhân của các hạn chế...................................................................................... 60
Chương 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ THỰC TẬP TỐT NGHIỆP CỦA
SINH VIÊN KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN - HỌC VIỆN QUẢN
LÝ GIÁO DỤC ........................................................................................................61
3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp .........................................................................61
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu.............................................................................. 61
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học ............................................................................. 61
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa ................................................................................ 61
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống.............................................................................. 61
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi ................................................................................. 62
3.2. Biện pháp quản lý hoạt động thực tập tốt nghiệp của sinh viên Khoa
Công nghệ thông tin - Học viện Quản lý giáo dục................................................62


vii
3.2.1. Nâng cao nhận thức cho đội ngũ giảng viên, chuyên viên, cố vấn học tập và
sinh viên về tầm quan trọng của hoạt động thực tập tốt nghiệp bằng các hình thức
phù hợp ..................................................................................................................................... 62
3.2.2. Hoàn thiện hệ thống văn bản quy định về tổ chức và quản lý hoạt động thực
tập tốt nghiệp phù hợp với đặc thù ngành đào tạo và Học viện .......................................... 63
3.2.3. Xây dựng quy trình triển khai hoạt động thực tập tốt nghiệp hợp lý, khoa học ..... 64
3.2.4. Tăng cường, đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá kết quả thực tập tốt nghiệp
của sinh viên............................................................................................................................. 65
3.2.5. Xây dựng mối liên hệ giữa Học viện quản lý giáo dục với các cơ sở có sinh
viên thực tập tốt nghiệp........................................................................................................... 67
3.2.6. Đa dạng hóa nội dung, hình thức thực tập.................................................................. 67
3.3. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp ...........................68
3.3.1. Mục tiêu khảo nghiệm .................................................................................................. 68

Bảng 2.10. Đánh giá thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động thực tập
tốt nghiệp ......................................................................................................... 56
Bảng 2.11. Đánh giá thực trạng quản lý các điều kiện phục vụ hoạt động thực
tập tốt nghiệp ................................................................................................... 57
Bảng 3.1: Kết quả khảo nghiệm sự cần thiết của các biện pháp..................... 69
Bảng 3.2: Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp ..................... 71


ix

DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1: Các chức năng trong một chu trình quản lý .................................. 15
DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Kết quả chung về sự cần thiết của các biện pháp quản lý hoạt
động TTTN. ..................................................................................................... 70
Biểu đồ 3.2: Kết quả chung về tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt
động TTTN. ..................................................................................................... 72


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong những thập niên vừa qua giáo dục và đào tạo Việt Nam đã đạt
được những thành tựu vượt bậc, có những đóng góp vô cùng to lớn, cung cấp
nguồn nhân lực chất lượng, nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng
nhân tài, góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước.
Trong hệ thống giáo dục Việt Nam, giáo dục đại học đóng vai trò vô
cùng quan trọng đối với việc phát huy tiềm năng của bản thân mỗi con người,

thuộc vào từng ngành nghề khác nhau mà nhà trường cũng có những cách thức
mang tính đặc thù sao cho phù hợp với ngành nghề đào tạo.
Thực tập là dịp để sinh viên bước đầu làm quen với các công việc thực tế
thông qua tiếp xúc với các cơ quan, đơn vị trong thực tế làm tăng thêm lòng
yêu mến nghề nghiệp. Thực tập có vai trò quan trọng, cần thiết để sinh viên
áp dụng những tri thức chuyên môn, nghiệp vụ một cách tích cực vào thực tế,
bước đầu hình thành những kỹ năng làm việc cơ bản để chuẩn bị cho mình
những kỹ năng, kỷ xảo cần thiết khi chuẩn bị bước vào cuộc sống mới.
Học viện Quản lý giáo dục được thành lập năm 2006, và bắt đầu tuyển
sinh đào tạo đại học khóa đầu tiên năm học 2007 – 2008 với 3 ngành đào tạo:
Quản lý giáo dục, Công nghệ thông tin và Tâm lý học giáo dục. Tính đến năm
học 2016-2017 Học viện đã tuyển sinh được 10 khóa, đã có 7 khóa hoàn
thành TTCS, 6 khoá hoàn thành TTTN và đã có 6 khóa ra trường.
Nhiệm vụ quản lý thực tập được nhà trường giao cho phòng đào tạo phối
hợp với các khoa và đã được thực hiện khá tốt trong thời gian qua, góp phần
nâng cao chất lượng đào tạo chung của Học viện, được xã hội công nhận. Tuy
nhiên, bên cạnh những mặt tích cực đó vẫn còn những hạn chế, chưa thật sự
hợp lý trong việc quản lý hoạt động TTTN cần khắc phục.
Với vốn kiến thức đã được học về Quản lý giáo dục và những kinh
nghiệm thực tiễn trong công việc trợ lý đào tạo Khoa CNTT, tác giả mong
muốn vận dụng những kiến thức được học để nghiên cứu, tìm hiểu, phân tích,
đánh giá việc quản lý thực tập của sinh viên Khoa CNTT, từ đó đưa ra một số


3

biện pháp quản lý hoạt động thực tập của sinh viên Khoa CNTT, góp phần
nâng cao hiệu quả thực tập của sinh viên khoa CNTT, từ đó nâng cao chất
lượng đào tạo của Học viện quản lý giáo dục.
Qua tổ chức cho 06 khóa sinh viên ngành CNTT đi thực tập cơ sở và

Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động thực tập tốt nghiệp của sinh
viên Khoa Công nghệ thông tin - Học viện Quản lý giáo dục.
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động thực tập của sinh viên trường đại học.
4.2. Đối tượng nghiên cứu
Quản lý hoạt động thực tập tốt nghiệp của với sinh viên Khoa Công nghệ
thông tin - Học viện Quản lý giáo dục.
5. Phạm vi nghiên cứu
Giới hạn nội dung: Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động thực
tập của sinh viên trường đại học, thực trạng quản lý hoạt động thực tập của
sinh viên Khoa Công nghệ thông tin - Học viện Quản lý giáo dục và đề xuất
các biện pháp quản lý hoạt động thực tập của sinh viên Khoa Công nghệ
thông tin - Học viện Quản lý giáo dục.
Giới hạn thời gian: Nghiên cứu thực trạng từ năm học 2012-2013 đến
năm học 2015-2016.
Giới hạn địa bàn: Khoa Công nghệ thông tin - Học viện Quản lý giáo
dục.
6. Giả thuyết khoa học
Quản lý hoạt động thực tập tốt nghiệp của sinh viên Khoa Công nghệ
thông tin - Học viện Quản lý giáo dục có ý nghĩa hết sức quan trọng. Trong
những năm qua hoạt động thực tập tốt nghiệp của sinh viên Khoa Công nghệ
thông tin - Học viện Quản lý giáo dục đã đạt được nhiều kết quả nhất định.


5

Tuy vậy, việc quản lý hoạt động thực tập tốt nghiệp (TTTN) của sinh viên
Khoa Công nghệ thông tin - Học viện Quản lý giáo dục vẫn còn những tồn
tại, bất cập. Nếu đề xuất được và thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý có

Dùng để xử lý, phân tích các số liệu của đề tài.


6

8. Đóng góp của luận văn
Luận văn góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động thực
tập tốt nghiệp ở trường đại học, nghiên cứu, đánh giá thực trạng và đề xuất các
biện pháp quản lý hoạt động thực tập tốt nghiệp của sinh viên Khoa Công nghệ
thông tin - Học viện Quản lý giáo dục.
9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn được bố cục
thành 3 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động thực tập của sinh viên
trường đại học.
Chương 2. Thực trạng quản lý hoạt động thực tập tốt nghiệp của sinh
viên Khoa Công nghệ thông tin - Học viện Quản lý giáo dục.
Chương 3. Biện pháp quản lý hoạt động thực tập tốt nghiệp của sinh viên
Khoa Công nghệ thông tin - Học viện Quản lý giáo dục.


7

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THỰC TẬP
CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên mà những thay đổi trên tất cả các
lĩnh vực của đời sống xã hội đang diễn ra với tốc độ như vũ bão. F. Drucker
đã gọi thời đại chúng ta là “thời đại bão táp”. Trong thời đại này, nền kinh tế
thế giới đang được toàn cầu hóa một cách hết sức mạnh mẽ. Theo Robert B.

học và đây là một định hướng hết sức quan trọng bởi các lý do sau:
Thứ nhất, mục tiêu giáo dục theo hướng chỉ chú ý đến truyền thụ kiến
thức bộc lộ nhiều hạn chế.
Mục tiêu giáo dục chỉ nhằm trang bị kiến thức cho người học đã trở nên
lỗi thời trong điều kiện kinh tế tri thức hiện nay. Nếu như trước đây , tri thức
có tính ổn định rất lớn, một người có thể sử dụng tri thức mà họ có được trong
nhà trường để sử dụng vào toàn bộ quá trình làm việc lâu dài của mình. Tuy
nhiên, trong thời đại văn minh tri thức của thế kỷ XXI, thế kỷ của sự tiến bộ
không ngừng của khoa học – công nghệ với những bước nhảy vượt bậc một
năm bàng hàng mấy thế kỷ trước đó, khối lượng của tri thức nhân loại hiện
nay là rất lớn và đồ sộ và sẽ còn tiếp tục tăng lên, thay đổi liên tục từng giờ,
từng ngày. Vì vậy với thời gian học tập trong nhà trường là có hạn thì việc
truyền tải hết khối kiến thức khổng lồ như vậy rất khó đảm bảo, người học
cần có môi trường bên ngoài để tiếp tục dung nạp lượng kiến thức đó trong đó
TTTN là một trong những cách để sinh viên biến những tri thức đã được học
ở nhà trường thành những sản phẩm sáng tạo do chính các em làm ra.
Thứ hai, để phát triển đất nước, chúng ta cần phải có nguồn nhân lực
phát triển toàn diện cả về kiến thức, năng lực và phẩm chất.
Bác Hồ ngay từ lúc sinh thời đã khẳng định vai trò của cả tài và đức
trong mỗi con người, có tài mà không có đức thì cũng vô dụng, có đức mà
không có tài thì làm việc gì cũng khó. Do đó, một người chỉ có thể có đóng
góp cho xã hội khi phải trau dồi, rèn luyện cả đức và tài, cả kiến thức và phẩm
chất đạo đức cần thiết. Chính vì vậy, Người mong muốn “một nền giáo dục sẽ


9

đào tạo các em nên những công dân hữu ích cho nước Việt Nam, một nền
giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em”.
Giáo dục có nhiệm vụ cung cấp nguồn nhân lực, những công dân có thể

giữu cách kiểm tra, đánh giá như cũ chỉ chú ý đến kiểm tra tri thức thì sinh
viên chỉ hướng tới việc học kiến thức đơn thuần. Vì vậy, quản lý giáo dục với
vai trò tổ chức và quản lý toàn bộ quá trình dạy và học, các thành tố của nền
giáo dục, cả quản lý vĩ mô đều có vai trò quan trọng trong việc thực hiện hóa
mục tiêu này.
Chất lượng đào tạo là khâu then chốt để nâng cao năng lực làm việc cho
người học sau khi ra trường. Muốn nâng cao chất lượng đạo tạo thì phải nâng
cao chất lượng dạy và học trong các trường, trong đó học đi đôi với hành là
không thể thiếu được trong quá trình dạy học, làm nền tảng cho người học sau
khi ra trường tiếp xúc với môi trường làm việc.
Quản lý TTTN tốt sẽ phần nào đóng góp rất lớn đến chất lượng đào tạo
nói chung và chất lượng TTTN nói riêng, góp phần nâng cao kỷ năng cho
sinh viên thông qua chuyển đổi từ kiến thức lý thuyết đã học trên giảng đường
vào thực tiễn tại các đơn vị thực tập.
Quản lý TTTN không phải là vấn đề mới nhưng luôn mang tính thời sự,
được xác định là một trong những cách để nâng cao chất lượng đào tạo. Vấn
đề này đã có một số tài liệu, công trình nghiên cứu, tìm hiểu của một số tác
giả có thể kể đến như:
Tác giả Nguyễn Thị Thanh với đề tài: “Một số biện pháp quản lý nhằm
nâng cao chất lượng hoạt động thực hành, thực tập tốt nghiệp ở Khoa Công
tác xã hội, trường Đại học Lao động xã hội”. Trong đề tài này tác giả nói đến
tầm quan trọng của những biện pháp tổ chức hoạt động thực hành, trình tự
thực hiện những biện pháp thực hiện đảm bảo làm sao cho hoạt động thực
hành đạt hiệu quả cao nhất.
Tác giả Đặng Vũ Bình với đề tài: “Các biện pháp quản lý thực hành
nghề và thực tập tốt nghiệp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo công nhân kỹ
thuật quốc phòng ở trường Trung học công nghiệp quốc phòng”. Trong đề tài


11

12

Theo Quy chế công tác học sinh, sinh viên trong các trường đào tạo ban
hành kèm Quyết định số 1584/GD-ĐT, ngày 27/07/1993, sinh viên là những
người đang học trong hệ đại học và cao đẳng.
Theo Wikippedia: Sinh viên là người học tập tại các trường đại học, cao
đẳng, trung cấp. Ở đó họ được truyền đạt kiến thức bài bản về một ngành
nghề, chuẩn bị cho công việc sau này của họ. Họ được xã hội công nhận qua
những bằng cấp đạt được trong quá trình học. Quá trình học của họ theo
phương pháp chính quy, tức là họ đã phải trải qua bậc tiểu học và trung học.
Ở đây, chúng ta hiểu sinh viên là người đang học chương trình đào tạo
trình độ đại học tại các cơ sở giáo dục đại học.

1.2.2. Quản lý và chức năng quản lý
1.2.2.1. Quản lý
Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, thuật ngữ quản lý trở nên phổ biến
và có rất nhiều cách trình bày khác nhau về khái niệm này. Mỗi ngành nghề
khác nhau lại có những cách diễn đạt khác nhau về khái niệm “quản lý”,
nhưng chưa có một khái niệm nào mang tính định nghĩa chính xác nhất được
tất cả mọi người chấp nhận hoàn toàn. Tuy vậy các định nghĩa đưa ra đều có
những điểm chung, thống nhất ở một mức độ nhất định.
oontz và O’Donnell định nghĩa: “Có lẽ không có lĩnh vực hoạt động
nào của con người quan trọng hơn là công việc quản lý, bởi vì mọi nhà quản
lý ở mọi cấp độ và trong mọi cơ sở đều có một nhiệm vụ cơ bản là thiết kế và
duy trì một môi trường mà trong đó các cá nhân làm việc với nhau trong các
nhóm có thể hoàn thành các nhiệm vụ và các mục tiêu đã định.”[8].
Theo tác giả Trần Thị Minh Hằng: “Quản lý là sự tác động có tổ chức
và điều chỉnh hành vi, hành động của mọi người trong tổ chức xã hội nhất
định. Sự tác động và điều chỉnh được thể hiện trước tiên ở các quyết định do
các cấp quản lý quản lý của tổ chức xã hội ban hành dưới nhiều hình thức

Trong quản lý chủ thể quản lý tiến hành các hoạt động khác nhau, các
hoạt động đó có thể phân chia thành nhóm, tất nhiên là mang tính tương đối


14

và tùy thuộc vào quy mô tổ chức, lĩnh vực chuyên môn, quyền hạn của tổ
chức.
Henry Fayol đưa ra 6 chức năng của quản lý: Dự báo, Lập kế hoạch, Tổ
chức, Chỉ huy, Phối hợp, Kiểm soát.
Theo quan điểm của tổ chức UNESCO, phân loại chức năng quản lý
thành 8 chức năng: Xác định nhu cầu - Thẩm định và phân tích dữ liệu - Xác
định mục tiêu - Kế hoạch hóa - Triển khai công việc - Điều chỉnh - Đánh giá Sử dụng liên hệ ngược và tái xác định các vấn đề cho quá trình quản lý tiếp
theo.
Theo nhóm công việc gắn khái niệm quy trình quản lý: Cách phân loại
dựa trên nguyên lý giải quyết vấn đề, bao gồm các chức năng: Hoạch định Tổ chức - Kiểm soát. Trong đó:
Hoạch định: Xác định các vấn đề cần phải làm
Tổ chức: Sắp xếp tổ chức và thực hiện các biện pháp khác nhau để giải
quyết các vấn đề đã được xác định.
Kiểm soát: Trong quá trình thực hiện các hoạt động thì phải thường
xuyên theo dõi, giám sát, chỉ huy và điều chỉnh kịp thời.
Theo quan điểm hiện đại: Mọi công việc có xu hướng chuyên môn hóa,
ngày nay hoạt động quản lý phần lớn được phân loại theo các chức năng:

ế

hoạch - Tổ chức - Chỉ đạo - kiểm tra.
Tuy có rất nhiều cách phân loại chức năng quản lý khác nhau, về số
lượng chức năng, về tên gọi của các chức năng song về thực chất hoạt động
quản lý có các bước đi khá giống nhau để đạt được mục tiêu cuối cùng.

Quản lý giáo dục là quản lý hoạt động giáo dục trong nhà trường, bao gồm
những tác động có hướng đích của hiệu trưởng đến các hoạt động giáo dục, đến
con người (giáo viên, cán bộ nhân viên, học sinh...), đến các nguồn nguồn lực
(cơ sở vật chất, tài chính, thông tin, v.v..), đến các ảnh hưởng ngoài nhà trường
một cách hợp quy luật (quy luật quản lý, quy luật giáo dục, quy luật tâm lý, quy
luật kinh tế, quy luật xã hội, v.v...) nhằm đạt mục tiêu giáo dục.