BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ QUỐC PHÒNG

HỌC VIỆN QUÂN Y

THÁI VĂN BÌNH

NGHIÊN CỨU ĐIỀU TRỊ VIÊM XƢƠNG TỦY
XƢƠNG ĐƢỜNG MÁU TRẺ EM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC

HÀ NỘI - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ QUỐC PHÒNG

HỌC VIỆN QUÂN Y

THÁI VĂN BÌNH

NGHIÊN CỨU ĐIỀU TRỊ VIÊM XƢƠNG TỦY
XƢƠNG ĐƢỜNG MÁU TRẺ EM
Chuyên nghành: Chấn thƣơng chỉnh hình và tạo hình
Mã số: 62 72 01 29

LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC


1.1.2. Sinh bệnh học viêm xương tủy xương đường máu ......................... 3
1.1.3. Đặc điểm giải phẫu bệnh ................................................................. 8
1.1.4. Nguyên nhân gây bệnh viêm xương tủy xương đường máu ........ 11
1.1.5. Dịch tễ học bệnh viêm xương tủy xương đường máu .................. 18
1.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, phân loại, chẩn đoán, biến chứng
của bệnh viêm xương tủy xương đường máu cấp tính................................ 20
1.2.1. Đặc điểm lâm sàng ........................................................................ 20
1.2.2. Đặc điểm cận lâm sàng ................................................................. 25
1.2.3. Các thể lâm sàng và phân chia giai đoạn viêm xương tủy xương
đường máu ............................................................................................... 28
1.2.4. Chẩn đoán viêm xương tuỷ xương đường máu giai đoạn cấp tính30
1.2.5. Biến chứng .................................................................................... 32
1.3. Điều trị viêm xương tủy xương đường máu giai đoạn cấp tính ........... 33
1.3.1. Lịch sử điều trị .............................................................................. 33
1.3.2. Nguyên tắc điều trị viêm xương tủy xương đường máu. .............. 35


1.3.3. Điều trị viêm xương tủy xương giai đoạn cấp tính. ...................... 35
1.3.4. Điều trị viêm xương tủy xương giai đọan mạn tính...................... 40
1.3.5. Đánh giá kết quả điều trị viêm xương tủy xương đường máu ...... 41
1.4. Các nghiên cứu về bệnh viêm xương tủy xương đường máu .............. 42
1.4.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới ................................................ 42
1.4.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam ................................................ 44
Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............. 48
2.1. Đối tượng nghiên cứu. ......................................................................... 48
2.1.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân .......................................................... 48
2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ ........................................................................ 48
2.1.3. Tiêu chuẩn chẩn đoán sớm viêm xương tủy xương đường máu cấp
tính .......................................................................................................... 48
2.2. Phương pháp nghiên cứu...................................................................... 49

3.1.5. Tình trạng suy dinh dưỡng của bệnh nhân ................................... 66
3.1.6 Tiền sử trước khi bị bệnh ............................................................... 66
3.1.7. Tiền sử bệnh theo tuổi ................................................................... 67
3.1.8. Chẩn đoán của tuyến trước .......................................................... 67
3.1.9. Điều trị của tuyến trước ............................................................... 68
3.1.10. Thời gian từ khi khởi bệnh đến khi vào viện. ............................. 68
3.1.11. Các triệu chứng khởi phát ở nhà ................................................. 69
3.1.12.Triệu chứng sốt khi bệnh nhân đến viện ..................................... 69
3.1.13. Đau quanh đầu chi bị viêm xương tủy xương đường máu ........ 70
3.1.14. Sưng nề ....................................................................................... 71
3.1.15. Hạn chế vận động ....................................................................... 72
3.1.16. Xương viêm và vị trí tổn thương xương viêm ............................ 73
3.1.17. Xương viêm theo tuổi ................................................................. 74
3.1.18. Các bệnh phối hợp ...................................................................... 75
3.1.19. Biến chứng .................................................................................. 75


3.1.20. Kết quả xét nghiệm Công thức máu............................................ 76
3.1.21. Tốc độ máu lắng (n=92) .............................................................. 77
3.1.22. Kết quả cấy máu .......................................................................... 77
3.1.23. Kết quả cấy mủ............................................................................ 78
3.1.24. Kết quả phân lập vi khuẩn........................................................... 78
3.1.25. Phân bố vi khuẩn gây bệnh theo lứa tuổi .................................... 79
3.1.26. Kết quả kháng sinh đồ với tụ cầu vàng ....................................... 79
3.1.27. Hình ảnh X quang ....................................................................... 80
3.2. Phương pháp điều trị viêm xương tủy xương đường máu ................... 81
3.2.1. Sử dụng kháng sinh toàn thân. ...................................................... 81
3.2.2. Phương pháp điều trị phẫu thuật ................................................... 82
3.3. Kết quả điều trị ..................................................................................... 82
3.3.1. Đánh giá kết quả giữa 3 dung dịch kháng sinh tưới rửa ổ viêm ... 82

4.11. Di chứng sau điều trị 6 tháng ........................................................... 109
KẾT LUẬN .................................................................................................. 111
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
CỦA LUẬN ÁN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU DANH SÁCH BỆNH NHÂN


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
TT

Phần viết tắt

Phần viết đầy đủ

1

BN

Bệnh nhân

2

BVSNNA

Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An

3

CTCH- Bỏng


Suy dinh dưỡng

9

VXTX

Viêm xương tủy xương

10

VXTXĐM

Viêm xương tủy xương đường máu

11

XQ

X.quang


DANH MỤC ĐỐI CHIẾU TIẾNG NƢỚC NGOÀI
VÀ TIẾNG VIỆT TRONG LUẬN ÁN
TT

Tiếng nƣớc ngoài

Tiếng Việt


6

Salmonella

Trực khuẩn thương hàn

7

S.pneumoniae

Phế cầu

8

E.Coli

Trực khuẩn ruột

9

Hemophilus Influenza.

Trực khuẩn gram âm

10

Kingella kingae

Trực khuẩn gram âm (hầu, họng)


1.5.

Phác đồ điều trị kháng sinh trong VXTXĐM. ..................................... 34

3.1.

Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi ...................................................... 64

3.2.

Tiền sử trước khi bị bệnh ..................................................................... 66

3.3.

Phân bố tiền sử trước khi bị bệnh theo tuổi ......................................... 67

3.4.

Chẩn đoán của tuyến trước .................................................................. 67

3.5.

Điều trị của tuyến trước ....................................................................... 68

3.6.

Phân bố thời gian bị bệnh ở nhà ........................................................... 68

3.7.


3.17. Phân bố tần suất của huyết sắc tố trong VXTXĐM ............................. 76
3.18. Kết quả cấy máu ................................................................................... 77
3.19. Phân bố vi khuẩn gây bệnh .................................................................. 78
3.20. Kết quả cấy mủ .................................................................................... 78
3.21. Phân bố vi khuẩn gây bệnh .................................................................. 78
3.22. Phân bố vi khuẩn gây bệnh theo tuổi ................................................... 79
3.23. Kết quả kháng sinh đồ với tụ cầu vàng ................................................. 79
3.24. Hình ảnh tổn thương trên Xquang lúc bệnh nhân vào viện ................. 80
3.25. Thời gian xuất hiện hình ảnh tổn thương trên Xquang ........................ 80
3.26. Tỷ lệ các loại kháng sinh điều trị ......................................................... 81
3.27. Số ngày dùng kháng sinh điều trị viêm xương tủy xương đường máu ..... 81
3.28. Phương pháp điều trị viêm xương tủy xương đường máu .................... 82
3.29. So sánh kết quả giữa 3 dung dịch kháng sinh tưới rửa ......................... 82
3.30. Kết quả điều trị phẫu thuật lúc ra viện ................................................. 83
3.31. Thời gian điều trị viêm xương tủy xương đường máu ........................ 83
3.32. Kết quả tái khám bệnh nhân sau 3 tháng ............................................. 84
3.33. Kết quả tái khám bệnh nhân sau 6 tháng ............................................. 84
3.34. Di chứng sau điều trị 6 tháng ................................................................ 85
4.1.

Tỷ lệ mắc bệnh theo tuổi của một số tác giả ......................................... 87

4.2.

Tỷ lệ mắc bệnh Nam / nữ theo một số tác giả ...................................... 88


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ


Phân bố tỷ lệ sưng nề ............................................................................ 71

3.8.

Phân bố tỷ lệ hạn chế vận động ............................................................ 72

3.9.

Phân bố tỷ lệ bạch cầu........................................................................... 76

3.10. Phân bố tỷ lệ tốc độ máu lắng ............................................................... 77


DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình

Tên hình

Trang

1.1.

Cơ chế hình thành ổ mủ dưới màng xương trong ................................... 6

1.2.

Phân loại tổn thương VXTXĐM ............................................................ 9

1.3.


Các vi khuẩn gây bệnh có thể xâm nhập vào và khu trú ở một vị trí nào đó của
tổ chức xương hoặc có mặt ở nhiều khu vực có liên quan với nhau, chẳng hạn
như tủy xương, màng xương và ở mô mềm xung quanh.
Bệnh VXTXĐM cấp tính chủ yếu gặp ở trẻ em với tổn thương đầu tiên
thường ở các đầu xương dài. Vi khuẩn gây bệnh thường gặp là S.aureus và
Streptococus có nguồn gốc từ một ổ viêm nhiễm trong cơ thể như mụn nhọt,
viêm Amydan, sâu răng, viêm mủ thận...vi khuẩn vào máu rồi tập trung gây
viêm mủ ở các thành phần của xương, tổ chức xương, bản chất bản đầu của
bệnh là một nhiễm khuẩn máu [4], [7], [40]. Bệnh VXTXĐM thường chỉ xảy
ra ở một xương và thường gặp là các xương dài như xương chày, xương đùi,
hoặc xương cánh tay… Yếu tố thuận lợi cho phát sinh bệnh VXTXĐM là:
suy dinh dưỡng, sức đề kháng kém…
Chẩn đoán sớm VXTXĐM ngay từ giai đoạn cấp tính, khi mới có các
dấu hiệu về lâm sàng nhưng chưa có biểu hiện tổn thương trên phim Xquang
thường là rất khó khăn. Điều trị VXTXĐM không tốt, không kịp thời có thể
gặp nhiều biến chứng nguy hiểm như: gãy xương bệnh lý, khớp giả, viêm mủ
khớp, sai khớp bệnh lý…gây tàn phế thậm chí nguy hiểm đến tính mạng.
Chìa khóa để đạt điều trị thành công là việc chẩn đoán sớm kết hợp
giữa can thiệp điều trị phẫu thuật và kháng sinh một cách hợp lý. Điều trị
VXTXĐM giai đoạn cấp tính cần kết hợp điều trị nội khoa và phẫu thuật để
dẫn lưu mủ từ ổ áp xe, giảm áp lưc tủy xương và loại bỏ tất cả các mô đã hoại
tử rõ hoặc không còn khả năng sống một cách kịp thời nhằm nhanh chóng ổn


Luận án đủ ở file: Luận án full