SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUAN SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“KINH NGHIỆM SỬ DỤNG CÂU HỎI TÍCH HỢP,
KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC
TIẾT 99 – VĂN BẢN “NƯỚC ĐẠI VIỆT TA”
(TRÍCH “BÌNH NGÔ ĐẠI CÁO”) CỦA NGUYỄN TRÃI,
NHẰM ĐEM LẠI HIỆU QUẢ CAO Ở MÔN NGỮ VĂN LỚP 8
TẠI TRƯỜNG THCS – DTNT QUAN SƠN”

Người thực hiện: Vũ Thị Thêu
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS-DTNT Quan Sơn
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn

0


MỤC LỤC
TT
1A.
2
3
4
5
6
7
8

5
12
15
15
16

1.MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài:
Như chúng ta đã biết đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề được đề cập
bàn luận và thực hiện trong nhiều năm qua thể hiện ở nhiều mặt trong quá trình
thực hiện dạy và học. Đặc biệt là vấn đề “tích hợp” cũng như vận dụng kiến thức
liên môn trong giảng dạy tại trường Trung hoc cơ sở (THCS) ở những năm gần
1


đây cũng đang được ngành giáo dục quan tâm. Tuy vậy vấn đề “tích hợp” vẫn
chưa thực hiện đồng đều ở các bộ môn và chưa đạt hiệu quả cao, học sinh còn
chưa nắm được kiến thức cơ bản của bộ môn cũng như chưa biết mở rộng kiến
thức ở các môn học khác trong chương trình, cấp học.
Hiện nay, trong các môn học nói chung và môn Ngữ Văn nói riêng thì đổi
mới dạy học đã trở thành vấn đề cấp thiết. Tuy vậy vấn đề “tích hợp, kiến thức
liên môn” trong dạy học vẫn chưa có tài liệu cũng như sách giáo viên, sách giáo
khoa chưa có hướng dẫn cụ thể ở các bài dạy của các môn nói chung và môn
Ngữ văn nói riêng, chủ yếu giáo viên tự tìm tòi, nghiên cứu. Vì vậy học sinh
chưa được làm quen với bài dạy tích hợp, liên môn và cũng chưa phát huy được
kiến thức liên môn một cách tích cực trong các bài học.
Từ trước đến nay trong ba phân môn của môn Ngữ Văn: Văn-Tiếng ViệtTập làm văn đã được đưa vào trong từng bài học. Vì vậy tích hợp không phải là
vấn đề mới, khó, nhưng cũng không hề đơn giản. Nếu người thầy giáo không
thực sự chú ý đến hệ thống câu hỏi tích hợp trong các phân môn, đặc biệt cần
thiết với phần giảng văn ( văn bản). Bởi cái cốt lõi để giáo viên có thể hướng

Để phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập và chủ động trong
việc mở rộng đa kiến thức ở môn Ngữ văn nói riêng và các môn học nói chung
trong trường THCS, đồng thời giúp học sinh tránh cô lập, tách rời những
phương diện kiến thức và khắc sâu kiến thức trong các môn học trong học một
môn học, bản thân giáo viên cần sử dụng hệ thống câu hỏi tích hợp vào từng bài
dạy của mình và học sinh cần nghiêm túc thực hiện trong các bài dạy chúng ta sẽ
khắc phục được những tồn tại nói trên thì chất lượng và hiệu quả trong dạy và
học ở các môn nói chung và môn Ngữ văn nói riêng sẽ ngày càng nâng cao.
Chính vì những lí do trên tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: Kinh nghiệm sử dụng
câu hỏi tích hợp, kiến thức liên môn trong dạy học tiết - văn bản “ Nước Đại
Việt ta” nhằm đem lại hiệu quả cao ở môn Ngữ văn lớp 8 tại Trường THCS
DTNT Quan Sơn”.
1.2. Mục đích nghiên cứu:
Là một giáo viên được trực tiếp dạy văn trong nhà trường, được tiếp cận đào
tạo bồi dưỡng phương pháp dạy học mới tôi thấy rõ tầm quan trọng của việc sử
dụng hệ thống câu hỏi tích hợp, kiến thức liên môn trong giảng dạy Ngữ văn sẽ
làm nội dung bài dạy thêm sinh động, phong phú kiến thức, giúp cho việc học
văn của các em được tốt hơn. Vì vậy ngay từ đầu năm học 2017- 2018, được
phân công giảng dạy Ngữ văn 8; bản thân tôi đã chú ý đến hệ thống câu hỏi tích
hợp ở cả 3 phần: Văn -Tiếng Việt - Tập làm văn, đặc biệt chú ý đến hệ thống câu
hỏi tích hợp, liên môn giữa các môn học trong một cấp học ở phần giảng văn.
Để tác động vào tâm hồn các em tình yêu văn học, yêu quê hương, đất nước
cũng như để mở rộng, liên hệ kiến thức chắc hơn ở ba phân môn trong phần văn
và ở các môn học khác trong trường THCS để các em trở thành những con
người hoàn thiện tích cực, đáp ứng xã hội hiện nay; làm đa dạng linh hoạt các
phương pháp trong dạy học gúp các em chủ động, tích cực khai thác kiến thức
trong bài học và cũng hoàn thành tốt nhiệm vụ dạy học một cách có hiệu quả
đảm bảo mục tiêu giáo dục trong thời kì đổi mới, nhằm áp dụng vào công tác
giảng dạy của mình cũng như của đồng nghiệp.
1.3. Đối tượng nghiên cứu:

những chỉ tiêu phấn đấu cụ thể trong việc áp dụng đề tài.
- Phương pháp đối chứng trước và sau khi nghiên cứu:
Đây là phương pháp mà tôi sử dụng để thực hiện bước so sánh giữa hiện
trạng của vấn đề nghiên cứu trước khi chưa áp dụng đề tài với khi đã áp dụng đề
tài vào thực tiễn giảng dạy, nhằm đánh giá tính hiệu quả của sáng kiến.

2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1. Cơ sở lí luận của của sáng kiến kinh nghiệm:
Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học môn Ngữ văn, đặc biệt ở phần
văn bản trước tiên xuất phát từ ý tưởng: làm thế nào để dạy - học văn thêm hứng
thú?, Làm thế nào để học sinh tiếp cận tác phẩm một cách chủ động, hiệu quả?,
Làm thế nào để các em vận dụng hiểu biết của mình để giải quyết một vấn đề
khoa học và có hiệu quả?

4


Trên cơ sở mục tiêu đổi mới giáo dục nói chung, nâng cao chất lượng
môn Ngữ văn nói riêng và trên hết là dạy học theo hướng tích cực. Học sinh
được chủ động tiếp cận tác phẩm, chọn được phương pháp phù hợp để học tập
với hiệu quả cao nhất mà không bị gò bó, căng thẳng.
Mặt khác tích hợp chủ đề, vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết một
vấn đề cũng đang là phong trào của mỗi trường học, mỗi giáo viên, học sinh
cũng đang tích cực thực hiện. Vì vậy đề tài tôi chọn và nghiên cứu cũng bám sát
vào mục tiêu và sự định hướng đó.
Xuất phát từ thực tiễn giảng dạy nhiều năm môn Ngữ văn . Bước đầu tôi
cảm nhận được: Muốn học sinh hứng thú với môn học, muốn có hiệu quả trong
dạy và học môn Ngữ văn không thể không đổi mới phương pháp. Kiến thức
ngày càng đa dạng, nhưng không thể tồn tại độc lập mà đan xen, quan hệ mật
thiết với nhau. Đặc biệt là môn khoa học xã hội có sự gắn kết chặt chẽ. Do đó là

5


Việc đưa phạm vi nghiên cứu sử dụng câu hỏi tích hợp, kiến thức liên môn
trong dạy học tác phẩm văn chương ở chương trình Ngữ văn THCS và việc vận
dụng nó vào từng bài khác nhau trong phần văn bản cũng chưa giải quyết được
thấu đáo.
b. Đối với học sinh:
Qua thực tiễn giảng dạy môn Ngữ văn tại Trường THCS DTNT Quan Sơn
trong những năm qua. Tôi nhận thấy đa phần học sinh còn hỏng kiến thức bộ
môn và yếu kĩ năng tích hợp các môn học trong quá trình học môn Ngữ văn nói
chung và phần văn bản nói riêng. Chính vì lẽ đó mà các em không thể hiểu sâu,
hiểu chính xác nội dung vấn đề mà mục tiêu bài học muốn hướng tới.
Mặt khác rất nhiều gia đình phụ huynh, học sinh có quan niệm cho rằng
môn Ngữ văn chỉ mang tính chất thuộc lòng và viết theo mẫu, ít cần đến kinh
nghiệm tích lũy từ kiến thức của các môn học khác. Chính vì thế mà kết quả học
tập của các em còn chưa cao.
Hơn nữa đối tượng học sinh của trường THCS DTNT Quan Sơn là con em
dân tộc thiểu số sống trên địa bàn,quá trình học môn Ngữ văn còn gặp nhiều khó
khăn.
Qua điều tra thực tế từ tiết dạy cụ thể về kết quả học tập của học sinh lớp
8 môn Ngữ văn tại Trường THCS DTNT Quan Sơn – Quan Sơn trước khi chưa
áp dụng đề tài (đầu tháng 9 năm 2017). Cụ thể là:
Số học
sinh được
điều tra

63

Mức độ học

Kém

1

1,61

Ghi chú

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:
a. Giáo viên xác định các hình thức tích hợp, kiến thức liên môn,
phương pháp, phương tiện, tổ chức dạy học trong bài học.
- Hình thức tích hợp: Có hai hình thức tích hợp giảng dạy nói chung và
trong dạy học môn Ngữ văn nói riêng đó là: Tích hợp ngang và tích hợp dọc.
Việc tích hợp các đơn vị kiến thức Văn - Tiếng Việt – Tập làm văn trong dạy
Ngữ văn thể hiện sự đổi mới phương pháp, song để tiến hành một cách hợp lí và
6


có hiệu quả cần phải đảm bảo việc tích hợp ngang (đó là tích hợp cùng một đơn
vị bài học). và tích hợp dọc ( nhiều đơn vị bài học có liên quan).
- Lựa chọn phương pháp, kĩ thuật dạy học thích hợp tạo điều kiện cho học
sinh được bộc lộ, tương tác ở mức độ cao nhất.
- Sử dụng phương tiện dạy học có hiệu quả như: máy chiếu, tài liệu liên
quan đến bài học.
- Tổ chức dạy học đầy đủ theo các bước một cách linh hoạt, sáng tạo đồng
kết hợp với các hoạt động giáo dục khác để thực hiện mục tiêu bài học.
b. Quy trình tổ chức dạy học sử dụng câu hỏi tích hợp, kiến thức liên
môn vào bài “ Nước Đại việt ta” (Nguyễn Trãi).
b.1. Xác định nội dung kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chuẩn kiến
thức, kĩ năng:

nhạc, Mĩ thuật, Sinh học, Tin học, Giáo dục công dân…
7


b.2 Vận dụng các hình thức tích hợp và kiến thức của các liên môn:
- Phần tiếng Việt: Nghĩa của từ, các biện pháp nghệ thuật tu từ.
- Phần tập làm văn: Các phương thức biểu đạt, văn nghị luận.
- Môn Lịch sử: :+ “Cuộc kháng chiến từ 1858 – 1873” (sử 8
+Đối với bài:11 ( lịch sử ) : Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống
(1075 - 1077)
+ Cuộc chiến đấu trên phòng tuyến Như Nguyệt
+Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945
+Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân pháp xâm lược kết thúc”
(Lịch sử 9 phần II
- Môn Mỹ thuật: Vẽ bản đồ tư duy,tranh ảnh minh họa.
- Môn Giáo dục công dân: Lòng biết ơn, đức hi sinh.
- Môn Âm nhạc: Bài hát “Ngôi nhà chung của chúng ta”
- Môn Địa lí lớp : Bài 25: Lịch sử phát triển tự nhiên Việt Nam
- Môn Tin học: Trình chiếu câu hỏi bài cũ, các hình ảnh tác giả tác
phẩm,nội dung bài học.
b.3 Tiết dạy sử dụng câu hỏi tích hợp, kiến thức liên môn bài “ Nước
Đại Việt ta” (Nguyễn Trãi) thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Kiểm tra bài cũ, giới thiệu bài mới.
Bước 2: Tìm hiểu chung: Tìm hiểu tác giả, tác phẩm, đọc - hiểu chú thích.
Bước 3: Phân tích.
Bước 4: Tổng kết.
Bước 5: Củng cố, hướng dẫn học ở nhà.
b.4 Áp dụng hệ thống câu hỏi tích hợp, kiến thức liên môn với từng
phần trong một bài cụ thể.
Bước 1: Sử dụng câu hỏi tích hợp, liên môn trong phần kiểm tra bài

văn).
Bước 3. Sử sụng câu hỏi tích hợp, liên môn trong phần phân tích: Bài
thơ “ Nước Đại Việt ta”của Nguyễn Trãi.
Trong phần này có thể áp dụng, sử dụng hệ thống câu hỏi tích hợp, kiến
thức liên môn cụ thể: Môn lịch sử 7, Giáo dục công dân 6, 9, Mĩ thuật, Âm nhạc,
Địa lí, Hóa… tương đối hiệu quả đối với các đối tượng học sinh trong lớp học,
giáo viên linh hoạt sử dụng đa dạng các mức độ câu hỏi kết hợp với câu hỏi tích
hợp khi khai thác văn bản với 3 phân môn của môn Ngữ văn, các tác phẩm trong
chương trình hoặc tích hợp mở rộng với các văn bản khác.
Một số câu hỏi tích hợp, kiến thức liên môn cụ thể mà bản thân tôi đã thực
hiện để khai thác nội dung văn bản “ Nước Đại Việt ta” của Nguyễn Trãi.
Hệ thống câu hỏi
-GV? Cốt lõi tư tưởng
nhân nghĩa của Nguyễn
Trãi là gì
-GV? Theo em dân ở đây
là ai?
Kẻ bạo ngược là ai?
- GV? Như vậy hành động
trừ bạo có liên quan đến
yên dân như thế nào?

Hướng trả lời
1. Cơ sở nhân nghĩa của
cuộc kháng chiến
- Tư tưởng cốt lõi nhân
nghĩa của Nguyễn Trãi là:
+Trừ bạo
+Yên dân
-Dân là nhân dân nước Đại

-Có nền văn hóa riêng
-Có lãnh thổ riêng
-Có phong tục riêng
-Có truyền thống lịch sử
riêng.
-Có chủ quyền riêng.

ngữ Ngữ văn7.
-Tích hợp Tập làm
văn.
*GV tích hợp môn
lịch sử:
+ Bài 19: Lịch sử 7
tập
1Cuộc
khởi
nghĩa
Lam
Sơn(1418-1427)Trong
cuộc kháng chiến
chống quân Minh xâm
lược . Nhân dân ta
cung với Lê Lợi, đồng
lòng đánh thắng giặc
Minh. Lê Lợi được
mượn gươm thần và
trao trả chính là biểu
hiện của sự đồng lòng,
thống nhất của toàn
dân

tiếp tục khẳng định đều gì?
-GV?: Nguyễn Trãi nêu ra
những yếu tố căn bản nào
để xác định độc lập chủ
quyền của dân tộc?
-HS thảo luận: Nhiều ý
kiến cho rằng; Ý thức dân
tộc ở đoạn trích” Nước Đại
Việt ta”là sự tiếp nối và
phát triển ý thức dân tộc
trong bài thơ “ Nam quốc
sơn hà” ?Hãy chỉ ra ý nào
tiếp nối ý nào phát triển?
GV yêu cầu HS đọc đoạn
thơ cuối.
-GV?Tác giả đã lấy những
dẫn chứng nào để chứng
minh cho sức mạnh của
chính nghĩa?

-?Theo em các câu văn
biền ngẫu này có tác dụng
gì?
?Đoạn cuối này bộc lộ tình
cảm gì của người viết?
Niềm tự hào dân tộc?
HS suy nghĩ, trả lời câu
hỏi.
-GV? Đọc phần đầu của
bài “ Bình ngô dậi cáo” em

nguyên lý nhân nghĩa và
chân lý đọc lập dân tộc.
Khát vọng hòa bình.
III. Tổng kết
III.1 Nội dung:
=Lời khẳng định đanh
thép về sức mạnh của
chân lý,của chính nghĩa
quốc gia dân tộc,là le
phải không thể chối cãi
được.
=Đây là bản tuyên ngôn
độc lập dân tộc.

văn – văn nghị luận.
- Tích hợp liên môn
GDCD 6 Bài yêu
thương mọi người.
-Tích hợp phần tiếng
Việt.
-Tích hợp phần Tập
làm văn- Văn nghị
luận.
- Tích hợp Tập làm
văn – văn nghị luận.

- Tích hợp phần tiếng
Việt.
- Tích hợp phần tiếng
Việt.

xõm lc

Yờn dõn bo
v t nc
Chân lí về sự tồn
tại độc lập có chủ
quyền của dn tộc

đại việt
Van
hiến
lâu
đời

Lãnh
thổ
riêng

Phong
tục
riêng

Lịch sử
riêng

Chế độ, chủ
quyền riêng

Sức mạnh của nhân
nghĩa sức mạnh của

- Bồi đắp tình yêu quê hương, luôn trân - Tích hợp liên
trọng, biết ơn nhưng đóng góp, hy sinh môn môn Âm
của các anh bộ đội để ngày nay chúng nhạc.
ta được hưởng những thành quả tốt
đẹp.Đó là đạo lí “ Uống nước nhớ
nguồn”.
Bước 5. Sử dụng câu hỏi tích hợp, liên môn trong phần củng cố bài
học, hướng dẫn về nhà.
* Củng cố:
1. Cảm nhận gì về bài thơ: Nước Đại Việt ta (Tích hợp Tập làm văn.)
2. Em hãy khái quát nội dung bài học bằng một bản đồ tư duy ( Tích hợp
môn Mĩ thuật)
* Hướng dẫn học về nhà:
Ở phần hướng dẫn về nhà, với hệ thống câu hỏi tích hợp, liên môn giúp học sinh
chuẩn bị bài tốt hơn, có điều kiện ôn, củng cố kiến thức dễ dàng hơn. Đồng thời
mở rộng hơn những kiến thức liên quan.
VD: Sau khi học xong văn bản “ Nước Đại Việt ta” của Nguyễn Trãi giáo
viên hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài sau:
1. Sưu tầm thêm các bài thơ của nhà thơ Nguyễn Trãi?
2. Soạn văn bản
3. Tìm hiểu về tác giả Nguyễn Trãi. Sưu tầm thêm các bài thơ của nhà
thơ?
4. Sưu tầm những bài thơ viết lòng yêu nước trong cuộc kháng chiến
chống quân Minh
5. Trả lời các câu hỏi phần đọc – hiểu văn bản.
2.4. Hiệu quả của Sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,
của bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.
Qua thực tiễn áp dụng đề tài vào công tác giảng dạy bản thân tôi và đồng
ngiệp đã đánh giá kết quả rất khả quan cụ thể là:



2.4.c Kết quả đạt được
Số học
sinh được
điều tra

63

Mức độ học

Số lượng

Tỉ lệ (%)

Giỏi

5

7,93%

Khá

27

42,85%

Trung bình

30


còn đối với giáo viên đang trực tiếp giảng dạy ở các môn học nói chung và môn
Ngữ văn nói riêng, nhằm đem lại hiệu quả cao trong công tác giảng dạy.
Mặt khác tôi thiết nghĩ để tích hợp được kiến thức giữa các bộ môn, tiết
học mỗi giáo viên phải không ngừng học hỏi nâng cao hơn nữa trình độ chuyên
môn nghiệp vụ, kiến thức không chỉ bộ môn mình trực tiếp giảng dạy mà cả kiến
thức ở những môn học có liên quan từ đó mới áp dụng phù hợp, linh hoạt
phương pháp tích hợp trước yêu cầu của công tác giảng dạy đang đặt ra cho mỗi
người giáo viên trực tiếp đứng lớp.
Để thực hiện bài dạy sử dụng câu hỏi tích hợp, kiến thức liên môn trong
các môn nói chung và môn Ngữ văn nói riêng giáo viên cần phải nghiêm túc
thực hiện các bài trong sách giáo khoa đã có tích hợp.
17


Khi tích hợp cần phát huy tối đa tính tích cực của học sinh, huy động kiến
thức, kĩ năng của học sinh đã có, đặc biệt là phải vận dụng phương pháp dạy học
mới.
Để rút kinh nghiệm sau khi thực hiện giáo viên phải có kế hoạch lâu dài,
nắm kế hoạch chung để tích hợp, liên môn có hiệu quả.
3.2 Kiến nghị:
- Ban giám hiệu nhà trường, tổ chuyên môn cần tăng cường các buổi dự giờ,
thao giảng cũng như các chuyên đề, chủ điểm về việc dạy học tích hợp giữa các
bộ môn nhằm góp ý, xây dựng cho giáo viên có được những kinh nghiệm trong
công tác giảng dạy của bản thân.
- Ngành giáo dục cần cung cấp nhiều tư liệu sách tham khảo, tranh ảnh về
lịch sử, văn hóa, môi trường, giao thông…để giáo viên có điều kiện thuận lợi
trong việc giảng dạy theo phương pháp mới.
- Phòng giáo dục cần duy trì và tổ chức các cuộc thi dạy học liên môn thể
hiện tính tích hợp từ đó chọn ra nhữn tiết dạy hay để nhân rộng ra cho các giáo
viên học tập kinh nghiệm ứng dụng vào công tác giảng dạy.

loại

Số, ngày, tháng,
năm của quyết định
công nhận, cơ quan
ban hành QĐ

1

Một số phương pháp dạy văn
nghị luận trong chương trình
ngữ văn 8

2007

B

QĐ-GD&ĐT ngày
10 tháng 8 năm
2007

2

Một số phương pháp rèn
luyện cách đọc diễn cảm
trong dạy học môn ngữ văn ở
trường THCS Trung Thượng

C