Sáng kiến kinh nghiệm Năm học: 2008 - 2009
sáng kiến kinh nghiệm
"phơng pháp xác định - cách vẽ biểu đồ trong bài tập
địa lý lớp 9 - THCS"

A. phần mở đầu
Sách giáo khoa Địa lý lớp 9 (theo chơng trình đổi mới) đợc biên soạn theo
tinh thần cung cấp các tình huống, các thông tin đã đợc lựa chọn để giáo viên có
thể tổ chức, hớng dẫn cho học sinh tập phân tích, tổng hợp và xử lý thông tin,
tạo điều kiện cho học sinh trong quá trình học tập vừa tiếp nhận đợc các kiến
thức, vừa rèn luyện đợc các kỹ năng và nắm đợc phơng pháp học tập.
Bên cạnh các bài học chính, bài đọc thêm, chơng trình địa lý lớp 9 có 11
bài thực hành và sau mỗi bài học đều có phần câu hỏi và bài tập để củng cố kiến
thức và kĩ năng của học sinh. Các bài thực hành Địa lý và phần bài tập Địa lý tr-
ớc đây thờng bị xem nhẹ mặc dù nó rất quan trọng.
Hiện nay, dạy học đợc coi là quá trình phát triển của bản thân học sinh,
việc học tập không chỉ là quá trình lĩnh hội kiến thức có sẵn mà còn là quá trình
học sinh tự khám phá, tự tìm đến với kiến thức mới nhờ sự giúp đỡ, hớng dẫn
của giáo viên. Quá trình này đợc thể hiện rất rõ trong các bài thực hành Địa lý
và các bài tập Địa lý lớp 9.
Trong các bài thực hành và phần bài tập Địa lý lớp 9, sách giáo khoa
không còn chỉ là tài liệu trình bày các kiến thức có sẵn để học sinh dựa vào đó
xác định, vẽ biểu đồ rồi trả lời câu hỏi. Do đó cùng với việc đổi mới về kiến
thức, chơng trình sách giáo khoa thì cần phải có sự đổi mới về phơng pháp để tổ
chức các hoạt động học tập tự giác, tích cực và độc lập của học sinh. Để học
sinh có thể tự xác định và vẽ đợc biểu đồ và làm trọn vẹn đợc các bài tập Địa lý.
Với phơng pháp và kinh nghiệm của bản thân, tôi mạnh dạn xin đa ra Ph-
ơng pháp xác định - cách vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 - THCS để đồng
nghiệp tham khảo và rất mong nhận đợc sự đóng góp của các đồng nghiệp để
bài viết đợc hoàn thiện hơn.
B. Phần nội dung

kiến thức đã học vào nhận xét và giải thích biểu đồ đã vẽ đợc. Từ đó làm cho
học sinh có cách nhìn nhận đánh giá các sự vật, hiện tợng một cách đúng đắn,
chính xác và khách quan.
Theo cấu trúc chơng trình, hầu nh sau mỗi bài học ở Địa lí lớp 9 đều có
một bài tập hoặc một bài thực hành vẽ biểu đồ. Đây là một thuận lợi rất lớn giúp
giáo viên thực hiện tốt các phơng pháp và biện pháp rèn luyện kĩ năng Địa lí
cho học sinh trong quá trình dạy học. Từ đó học sinh nhận thức tri thức một
cách khách quan đồng thời học sinh thấy rõ những thuận lợi và khó khăn về các
vấn đề Địa lí ở nớc ta.
II. cơ sở thực tiễn.
Trong các môn học ở nhà trờng THCS đều vận dụng rất nhiều các bài tập,
bài thực hành. Mỗi môn học có một số dạng bài tập với đặc thù riêng, đối với
môn Địa lý cũng vậy. ở đây tôi chỉ xin đa ra một phần trong tổng hợp phần bài
tập Địa lý đó là dạng bài tập vẽ biểu đồ.
2
Thực hiện: Triệu Thị Thu Thủy
Trờng THCS An Thủy
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học: 2008 - 2009
Bài thực hành vẽ biểu đồ giúp cho học sinh trong quá trình học tập tiếp thu
đợc kiến thức từ đơn giản đến phức tạp. Cũng qua đó mà học sinh bồi dỡng
thêm năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn.
Rèn luyện kĩ năng thực hành cho học sinh ở các môn học là một quá trình
phối hợp nhiều mặt, thể hiện trong chơng trình, nội dung của các môn học trong
đó có môn Địa lý. Song để rèn luyện đợc kĩ năng đó học sinh cần nhận biết đợc
yêu cầu bài ra, xác định hớng, cách làm bài sau khi đọc kĩ bài.
Qua các bài thực hành, bài tập đó giúp cho giáo viên hệ thống các loại biểu
đồ, phân loại các dạng bài tập biểu đồ. Qua đó tạo điều kiện cho giáo viên phát
huy khả năng giảng dạy bài thực hành và hớng dẫn học sinh làm bài tập Địa lý
lớp 9. Học sinh nhận thức đợc các loại biểu đồ: dạng cột, tròn, đờng, miền Xác
định đợc kiểu biểu đồ khi đọc bất kì một bài tập thực hành nào.

Thực hiện: Triệu Thị Thu Thủy
Trờng THCS An Thủy
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học: 2008 - 2009
biểu đồ đúng chiếm tỉ lệ không cao. Do đó, tôi đã tiến hành khảo sát phơng
pháp xác định - cách vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 cho học sinh lớp 9
2
tr-
ờng THCS An Thủy, kết quả nh sau:
Lớp T/số học sinh Biết xác định và vẽ đúng Cha biết cách xác định
9
2
41 9 32
% 100 21,9 78,1
Vì vậy mà kết quả bài tập trong quá trình điều tra cha cao, cụ thể:
Lớp TS học sinh Điểm giỏi Điểm khá Điểm TB Điểm yếu, kém
9
2
41 3 6 10 22
Tỷ lệ
%
100 7,3 14,6 24,4 53,6
Từ những lí do trên chính là thực trạng cần giải quyết, tháo gỡ. Giải quyết
tháo gỡ đợc nó nhất định chất lợng dạy và học môn Địa lí ngày càng đợc nâng
cao.
2. Một số u điểm của giáo viên dạy Địa lí ở các trờng THCS
Qua khảo sát thực tế và tiến hành dự giờ các bài có vẽ biểu đồ, tôi nhận
thấy:
- Phần lớn giáo viên có quan niệm đúng về chức năng của một bài tập, bài
thực hành vẽ biểu đồ thể hiện trong việc chuẩn bị chu đáo về giáo án, yêu cầu,
mục đích của bài tập là gì, biểu đồ thể hiện yếu tố nào của đối tợng địa lí. Đây

triển của một hiện tợng (nh quá trình phát triển kinh tế qua các năm), mối t-
ơng quan về độ lớn giữa các đại lợng (so sánh sản lợng thủy sản giữa các vùng
kinh tế) hoặc cơ cấu thành phần của một tổng thể (cơ cấu ngành của nền kinh
tế).
Các loại biểu đồ rất phong phú, đa dạng. Mỗi loại biểu đồ thể hiện nhiều
chủ thể khác nhau, nên khi vẽ biểu đồ cần đọc kĩ yêu cầu đề ra, xác định chủ
thể thể hiện trên biểu đồ (động thái phát triển, so sánh tơng quan độ lớn hay thể
hiện cơ cấu) để chọn loại biểu đồ thích hợp nhất.
2.2. Các loại biểu đồ
- Các loại biểu đồ bao gồm:
+ Biểu đồ hình cột (cột đơn, cột kép, cột chồng, thang ngang).
+ Biều đồ hình tròn (hoặc hình vuông).
+ Đồ thị (đờng biểu diễn).
+ Biểu đồ kết hợp (cột + đờng).
+ Biểu đồ miền.
a. Biểu đồ hình cột (thang ngang)
- Sử dụng biểu hiện trạng thái phát triển so sánh tơng quan về độ lớn giữa
các đại lợng hoặc thể hiện cơ cấu thành phần của một tổng thể.
- Biểu đồ hình cột sử dụng để thể hiện tơng quan về độ lớn giữa các đại l-
ợng.
* Yêu cầu:
+ Chọn kích thớc biểu đồ phù hợp với khổ giấy
+ Các cột khác nhau về độ cao (tùy theo số liệu đề bài), còn bề ngang phải
bằng nhau.
+ Tên biểu đồ.
b. Biểu đồ hình tròn (hình vuông)
- Biểu đồ hình tròn (vuông) thờng đợc dùng để thể hiện cơ cấu thành phần của
một tổng thể.
5
Thực hiện: Triệu Thị Thu Thủy