“Sử dụng các hình thức hoạt động nhóm trong thiết kế giảng dạy môn Sinh học”

MỤC LỤC
MỤC LỤC..............................................................................................................................1
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ.........................................................................................................2
PHẦN II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.........................................................................................3
1. Cơ sở lí luận.......................................................................................................................3
a) Khái niệm......................................................................................................................3
b) Mục tiêu của phương pháp............................................................................................3
c) Những ưu nhược điểm của phương pháp......................................................................3
2. Các bước trong thiết kế hoạt động nhóm...........................................................................4
3. Đổi mới phương pháp trong giảng dạy là yêu cầu cấp thiết...............................................7
4.Thực trạng đổi mới kiểm tra đánh giá ở đơn vị...................................................................7
4.1. Những giải pháp đổi mới của Nhà trường...................................................................7
4.2. Những giải pháp đổi mới ở tổ chuyên môn.................................................................8
+ Thống nhất độ khó của các câu trong toàn bài soạn để đảm bảo độ phân loại học sinh
để vừa đảm bảo tính công bằng và phát huy được tính tích cực của HS...........................8
4.3. Xu hướng sử dụng phương pháp nhóm trong giảng dạy những năm gần đây............8
5. Triển khai thực nghiệm sư phạm........................................................................................9
5.1. Mục đích, phương pháp và đối tượng.........................................................................9
5.2. Tổ chức thực nghiệm sư phạm....................................................................................9
5.3. Đánh giá kết quả thực nghiệm...................................................................................10
PHẦN III. KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ..........................................................................34
1. KẾT LUẬN......................................................................................................................34
2. KHUYẾN NGHỊ..............................................................................................................34
TÀI LIỆU THAM KHẢO....................................................................................................35
PHỤ LỤC.............................................................................................................................36

1/42



cả. Đây là lý do tôi lựa chọn đề tài “ Sử dụng các hình thức hoạt động nhóm
trong thiết kế giảng dạy môn Sinh học”

2/42


“Sử dụng các hình thức hoạt động nhóm trong thiết kế giảng dạy môn Sinh học”

PHẦN II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lí luận
a) Khái niệm
Dạy học theo nhóm là một phương pháp giảng dạy trong đó người
dạy sẽ tổ chức người học thành những nhóm nhỏ để thực hiện các hoạt động
như thảo luận, đóng vai giải quyết vấn đề,... Phương pháp dạy học hợp tác
theo nhóm đặt học sinh vào môi trường học tập ( nghiên cứu, thảo luận,...)
theo các nhóm học sinh nhằm khuyến khích học sinh trao đổi và biết cách làm
việc hợp tác với người khác.
Mỗi thành viên không chỉ có trách nhiệm thực hiện các hoạt động của
nhóm mà còn phải có trách nhiệm hợp tác, giúp đỡ4 các thành viên trong
nhóm hoàn thành các nhiệm vụ được giao.
b) Mục tiêu của phương pháp
+ Phát huy được tính tích cực, tự giác, khả năng chủ động, sáng tạo trong
lao động nhận thức của học sinh.
+ Tạo điều kiện để mọi người cùng tham gia, chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi
lẫn nhau, tạo điều kiện cho lao động phân công, hợp tác.
+ Qua phương pháp giúp học sinh hình thành nhiều kỹ năng xã hội như:
giao tiếp, giải quyết vấn đề, nói và diễn đạt, tập hợp dữ liệu, ghi chép dữ liệu,
báo cáo,....
+ GV có cơ hội tận dụng kinh nghiệm ý kiến của người học.
Đây là một phương pháp giảng dạy khá ưu việt, cho phép rèn luyện kỹ

Bên cạnh đó, để học sinh thực sự tự giác, tích cực tham gia hoạt động
nhóm cần hình thành cho học sinh nhận thức đúng đắn rằng mục tiêu của
hoạt động nhóm không phải chỉ để nâng cao điểm số mà là giúp các em nắm
vững kiến thức môn học, phát triển năng lực cá nhân, rèn luyện kỹ năng giao
tiếp, kỹ năng xã hội thông qua sự hợp tác, nhờ đó đáp ứng tốt hơn yêu cầu
hiện nay của xã hội về nguồn nhân lực.
Bước 2. Tổ chức, quản lý hoạt động nhóm
Việc chia nhóm có thể được hình thành ngay từ đầu mỗi tiết dạy, hoặc
có thể được hình thành trong quá trình giảng dạy. Việc phân nhóm cần thực
hiện sao cho giáo viên có thể theo dõi, đánh giá hoạt động nhóm nhưng đồng
thời cũng đảm bảo phát huy tính tích cực của mỗi cá nhân học sinh.
Về lý thuyết, một nhóm lý tưởng nhất gồm 4 - 6 thành viên. Trong thực
tế, tùy theo quỹ thời gian môn học và quy mô lớp học, giáo viên có thể thay
đổi linh hoạt. Với quy mô lớp 45 học sinh, có thể cho sử dụng hình thức thảo
luận nhóm nhỏ (trong cùng 1 bàn hay 2 bàn kề nhau). Với lớp đông, một
nhóm có thể gồm 3- 4 bàn gộp lại. Những tiết học đầu tiên, sự phân nhóm có
thể mang tính ngẫu nhiên. Tuy nhiên, sau đó giáo viên điều chỉnh sao cho có
sự cân bằng trình độ, năng lực học tập giữa học sinh các nhóm với nhau,
nhằm thúc đẩy mối quan hệ hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập giữa các
thành viên trong nhóm.
- Quản lý: Giáo viên phân nhóm trưởng điều hành và thư ký ghi chép
nội dung thảo luận, mức độ tham gia của các thành viên trong nhóm.
Việc phân công này cần thay đổi linh hoạt để mỗi học sinh đều có thể
phát huy vai trò cá nhân.
4/42


“Sử dụng các hình thức hoạt động nhóm trong thiết kế giảng dạy môn Sinh học”

Giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm và theo dõi để có thể giúp đỡ,

vài phút, suy nghĩ về câu hỏi, chủ đề và ghi lại những ý kiến của mình. Khi
thảo luận nhóm phải đảm bảo mỗi thành viên trong từng nhóm đều trả lời
được tất cả các câu hỏi trong nhiệm vụ được giao và trở thành “chuyên gia”
của lĩnh vực đã tìm hiểu và có khả năng trình bày lại câu trả lời của nhóm ở
vòng 2
5/42


“Sử dụng các hình thức hoạt động nhóm trong thiết kế giảng dạy môn Sinh học”

VÒNG 2: Nhóm các mảnh ghép. Hình thành nhóm 3 đến 6 người mới
(1 – 2 người từ nhóm 1, 1 – 2 người từ nhóm 2, 1 – 2 người từ nhóm 3…).
Các câu trả lời và thông tin của vòng 1 được các thành viên trong nhóm mới
chia sẻ đầy đủ với nhau. Khi mọi thành viên trong nhóm mới đều hiểu được
tất cả nội dung ở vòng 1 thì nhiệm vụ mới sẽ được giao cho các nhóm để giải
quyết. Các nhóm mới thực hiện nhiệm vụ, trình bày và chia sẻ kết quả.
Bước 4. Đánh giá hoạt động nhóm
Để tránh tình trạng ỷ lại trong hoạt động nhóm, cần đánh giá kết quả
hoạt động không chỉ dựa trên kết quả chung của cả nhóm mà còn dựa trên sự
đóng góp của từng thành viên trong nhóm.
Điểm trung bình của cả nhóm dựa trên chất lượng hoạt động nhóm
(mức độ am hiểu vấn đề, kỹ năng diễn đạt/trình bày, tinh thần hợp tác giữa
các thành viên trong nhóm).
Điểm của từng cá nhân học sinh được tính trên cơ sở điểm trung bình
của nhóm có tính đến mức độ đóng góp của từng cá nhân đóng góp vào hoạt
động nhóm.
Bước 5. Thành công - Hạn chế và nguyên nhân
Việc áp dụng phương pháp dạy học theo nhóm trong giảng dạy THCS
trong những năm qua đã được tôi sử dụng thường xuyên nhằm phát huy năng
lực mỗi cá nhân cá nhân (tự nghiên cứu; phân tích/tổng hợp/ hệ thống kiến

nhóm được hình thành từ những mảnh ghép, kết hợp với thảo luận nhóm.
3. Đổi mới phương pháp trong giảng dạy là yêu cầu cấp thiết
Đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá là 2 mặt thống
nhất hữu cơ của quá trình dạy học, trong đó đổi mới phương pháp chính là
động lực để thúc đẩy đổi mới kiểm tra đánh giá. Đổi mới PPDH phải dựa trên
kết quả đổi mới KTĐG và ngược lại đổi mới KTĐG chỉ phát huy hiệu quả
cuối cùng khi thông qua đổi mới PPDH. Vì vậy đổi mới phương pháp là yêu
cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.
Đổi mới quá trình dạy học là đổi mới từ mục tiêu, nội dung, phương pháp,
phương tiện , đánh giá và cả đổi mới hoạt động quản lý các quá trình này.
Trong đó, đổi mới phương pháp là công cụ quan trọng, góp phần cải thiện,
nâng cao chất lượng học sinh theo mục tiêu giáo dục.
Nhận thức rõ điều này nên trong nhiệm vụ năm học của ngành, Bộ chỉ rõ “
tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục, tăng cường đổi mới phương
pháp dạy học và ứng dụng CNTT trong các hoạt động dạy học.
4.Thực trạng đổi mới kiểm tra đánh giá ở đơn vị
4.1. Những giải pháp đổi mới của Nhà trường
Nhận định rõ yêu cầu đổi mới trong PPDH ngay từ đầu năm học, do đó
Nhà trường đã tiến hành đổi mới PPDH trong khâu chỉ đạo bằng việc đưa ra
các giải pháp mới. Đó là:
7/42


“Sử dụng các hình thức hoạt động nhóm trong thiết kế giảng dạy môn Sinh học”

+ Quán triệt tới các tổ bộ môn để nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng
của công tác đổi mới PPDH.
+ Tiến hành đổi mới PPDH theo qui trình:
Các tổ lập kế hoạch các tiết đổi mới PPDH→ Giáo viên bộ môn tiến
hành soạn các bài theo hướng đổi mới → Tổ trưởng duyệt; lựa chọn chỉnh sửa

8/42


“Sử dụng các hình thức hoạt động nhóm trong thiết kế giảng dạy môn Sinh học”

Mức độ nhận thức(%)
Nội dung đánh giá

1. Trong các phương pháp
dạy học mới, theo anh chị
phương pháp nhóm là:
2. Việc thiết kế nội dung
giảng dạy theo các phương
pháp khác nhau dựa vào
năng lực của người học
3. Lập kế hoạch, xây dựng
nội dung soạn giảng bằng
phương pháp nhóm .
2. Tổ trưởng chuyên môn
báo cáo nội dung, kết quả
hoạt động sử dụng phương
pháp nhóm trong giảng
dạy.
3. Thường xuyên tổ chức
công tác bồi dưỡng chuyên
môn cho GV
6. Đưa giáo án mẫu đã
chỉnh sửa vào giảng dạy
chung trong khối.


100

0

0

68.8

31.2

0

46.9

53.1

0

56.3

34.3

9.4

37.5

62.5

0


5. Triển khai thực nghiệm sư phạm
5.1. Mục đích, phương pháp và đối tượng
Thông qua đánh giá của hội đồng khoa học nhà trường, giáo viên và
học sinh trong trường về tính khả thi và hiệu quả của đề tài. Hai
phương pháp đồng thời được tiến hành đó là phương pháp chuyên gia, kĩ
thuật những mảnh ghép ( trong phương pháp nhóm) và phương pháp thuyết
trình + phương pháp trực quan.
5.2. Tổ chức thực nghiệm sư phạm
- Sáng kiến đã được thông qua tổ chuyên môn và nhận được sự xây dựng
và góp ý của các đồng nghiệp.
9/42


“Sử dụng các hình thức hoạt động nhóm trong thiết kế giảng dạy môn Sinh học”

- Sáng kiến đã được triển khai thực nghiệm trong dạy chuyên đề cho học
sinh lớp 6, 9 nhằm nâng cao chất lượng bộ môn.
- Tiến hành để đánh giá kết quả của đề tài, chúng tôi đã khảo sát ở hai
nhóm lớp 6 A.. và 6K , 9E và 9D qua hai vòng thực nghiệm .
- Sau 5 tháng đi vào thực tiễn trong buổi sinh hoạt chuyên đề của Tổ HóaSinh- Địa đề tài một lần nữa được đánh giá, rút kinh nghiệm và đề ra hướng
triển khai trong giai đoạn tới.
5.3. Đánh giá kết quả thực nghiệm
a. Về mặt định tính
+ Hội đồng khoa học nhà trường đi tới thống nhất đánh giá:
- Đề tài đi đúng hướng, tiếp cận đổi mới PPDH một cách sáng tạo, tiết
kiệm mà lại mang lại hiệu quả cao, góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ
môn Sinh học góp phần giải quyết tốt bài toán “đầu vào đầu ra”.
- Kinh nghiệm này rất thiết thực, không những phù hợp với bộ môn Sinh
mà còn áp dụng tốt cho các môn khác
+ Học sinh thấy được nhiều lợi ích do được chủ động nghiên cứu, chủ

II-Phương tiện
- Mẫu vật: cây rêu(có cả túi bào tử)
- Tranh vẽ:
+ Cây Rêu
+ Cơ quan sinh sản của Rêu
- Dụng cụ: Kính lúp
III- Phương pháp
- Trực quan
- Vấn đáp
- Đặt và giải quyết vấn đề
- Chuyên gia
- Thảo luận nhóm.
IV-Hoạt động dạy học
1. Ổn định lớp (1’):kiểm tra sĩ số
2. Kiểm tra bài cũ (7’)
Sử dụng trò chơi ô chữ để kiểm tra bài cũ, trò chơi: đường lên đỉnh
Olimpia. Luật chơi: Cho 6 câu hỏi đúng sai, hãy lựa chọn nhanh đáp án đúng
(mỗi câu hỏi 20s). Câu trả lời đúng sẽ được lên một bậc. Người lên được bậc
đầu tiên sẽ được nhận vòng nguyệt quế.

11/42


“Sử dụng các hình thức hoạt động nhóm trong thiết kế giảng dạy môn Sinh học”

Câu 1: Tảo có cấu tạo đơn giản, đúng hay sai?
Câu 2: Không thể coi rong mơ như một cây xanh thực sự, đúng hay
sai?
Câu 3: Tại sao tảo được xếp vào nhóm thực vật bậc thấp?
Câu 4: Tại sao rong mơ lại có màu nâu?

Tổ 3: Tìm hiểu về cơ quan sinh sản của Rêu ( Túi bào tử và sự sinh
sản của cây Rêu)
Tổ 4: Tìm hiểu về vai trò của Rêu trong tự nhiên.
Thảo luận xong giáo viên lựa chọn ra nhóm chuyên gia từ các tổ. Nhóm
chuyên gia được hình thành sẽ là tổ hợp các thành viên của các tổ, mỗi tổ
nhặt ra 2 thành viên để tạo ra nhóm mới từ những mảnh ghép. Vây có 6 nhóm
mới được hình thành từ 4 tổ ban đầu đánh thứ tự từ nhóm 1 đến 6. Mỗi nhóm
này đều có các chuyên gia nghiên cứu về 4 lĩnh vực ở trên. Mỗi nhóm này lại
thảo luận để trao đổi kiến thức cảu từng lĩnh vực của mình cho các bạn khác
cũng biết.
Hoạt động 1: Tìm hiểu môi trường sống của Rêu
- Thời gian: 5 phút
- Mục tiêu:
+ Biết được môi trường sống của Rêu
- Phương pháp:
+ Trực quan
+ Vấn đáp
+ Kĩ thuật mảnh ghép.
Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học Nội dung bài học
sinh
GV: Cho HS quan sát 1 số - HS: một chuyên gia 1.Môi trường sống
tranh. Đầu tiên xin mời một nghiên cứu về môi của Rêu
chuyên gia chuyên nghiên trường sống của Rêu + Rêu thường sống ở
cứu về môi trường sống của lên giới thiệu.
những nơi ẩm ướt
Rêu (của nhóm 1) lên trình
như:
bày.
- HS: Giới thiệu xong

Hoạt động 2: Đặc điểm cơ quan sinh dưỡng của Rêu
- Thời gian : 10 phút
- Mục tiêu:
+ HS biết cách quan sát, nhận biết từng bộ phận của Rêu
+ Biết được đặc điểm cũng như chức năng của từng bộ phận đó
- Phương pháp:
+ Thảo luận nhóm
+ Chuyên gia
+ Trực quan
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học Nội dung bài học
sinh
- Cho HS hoạt động theo - Hoạt động theo nhóm 2. Cơ quan sinh dưỡng
nhóm sử dụng kính lúp và sử dụng kính lúp của Rêu ( quan sát cây
để quan sát cây Rêu thật. theo sự hướng dẫn của R êu)
GV.
- Rêu là thực vật đầu
- Cử đại diện 1 chuyên tiên sống ở cạn, cấu tạo
gia lên trình bày.
đơn giản:
- HS khác quan sát và + Rễ giả, có khả năng
đặt câu hỏi cho chuyên hút nước.
14/42


“Sử dụng các hình thức hoạt động nhóm trong thiết kế giảng dạy môn Sinh học”

- Mời chuyên gia (HS)
lên trình bày nghiên cứu
về cơ quan sinh dưỡng
của Rêu.

nội dung phiếu học tập.
GV: Chữa PHT và chốt
lại kiến thức.

BÀI TẬP THẢO LUẬN NHÓM
Nhân xét, đánh dấu có (+), không (-) vào bảng dưới đây; rút ra đặc điểm
tiến hóa của Rêu so với Tảo.
Nhóm Tảo

Rêu

Cây xanh có
hoa

+

+
+

TV
Cơ quan sinh dưỡng
Rễ
Thân

15/42


“Sử dụng các hình thức hoạt động nhóm trong thiết kế giảng dạy môn Sinh học”

Lá


+

Nội dung bài học

3. Cơ quan sinh sản
của Rêu (Túi bào tử
và sự phát triển của
cây Rêu)
- Cơ quan sinh sản của
Rêu là túi bào tử nằm ở
ngọn cây.
- Rêu sinh sản bằng
bào tử
- Khi chin, túi bào tử
mở nắp, các bào tử rơi
- HS trong nhóm bổ ra ngoài gặp đất ẩm
sung.
này mầm thành cây
- HS khác nhận xét.
Rêu con.

- Đặt câu hỏi:
+ Quan sát mẫu vật và
tranh hãy cho biết vị trí
của túi bào tử?
16/42


“Sử dụng các hình thức hoạt động nhóm trong thiết kế giảng dạy môn Sinh học”

GV: Mời một chuyên gia
lên trình bày.

Hoạt động của học
sinh
Chuyên gia chuyên
nghiên cứu vai trò của
Rêu lên giới thiệu.
- Quan sát tranh theo sự
hướng dẫn của GV và
đặt câu hỏi về vai trò
của Rêu trong tự nhiên.

GV: Cho HS quan sát 1 số
tranh về vai trò của Rêu
trong tự nhiên và yêu cầu
các nhóm học sinh khác đặt
câu hỏi:
- Giới thiệu cho HS 1 số ? Vai trò của Rêu
lạo Rêu khác:
trong tự nhiên?

Nội dung bài học
4.Vai trò của Rêu
- Giúp tạo chất mùn
trong đất.
- Tạo than bùn dùng
làm phân bón, làm
chất đốt.


- Phát triển khả năng thuyết trình
- Tăng khả năng giao tiếp và làm việc nhóm.
II-Phương tiện
- Mẫu vật: Cành thông có nón
- Tranh:+ Cành thông mang nón
+ Sơ đồ cắt dọc nón đực và nón cái.
- Bảng phụ.
III-Phương pháp
19/42


“Sử dụng các hình thức hoạt động nhóm trong thiết kế giảng dạy môn Sinh học”

- Phương pháp chuyên gia
- Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề
- Trực quan,vấn đáp
- Thảo luận nhóm.
IV-Hoạt động dạy học
1. Ổn định lớp (1’): Kiểm tra sĩ số
2. Kiểm tra bài cũ(5’)
* Điền vào chỗ chấm câu trả lời đúng:
- Dương xỉ là những cây đã có Rễ,Thân,Lá thực sự.
- Lá non của cây dương xỉ bao giờ cũng có đặc điểm cuộn tròn ở đầu
- Khác với Rêu, bên trong Rễ,Thân, Lá của dương xỉ đã có mạch dẫn làm
chức năng vận chuyển.
3. Bài mới
Hoạt động 1:Tìm hiểu về cơ quan sinh dưỡng của cây thông.
- Thời gian:7 phút.
- Mục tiêu:
+ Nhận biết được một số cây thuộc Hạt Trần.

trình về cơ quan sinh dưỡng
của cây thông.
- Nhận xét,bổ sung và mở
rộng thêm.
- Rút ra kết luận và yêu cầu
1 HS nhắc lại để củng cố.

- Hoạt động theo
nhóm->quan
sát
rễ,thân,lá thông ghi lại
đặc điểm theo gợi ý
của GV.

*Đặc điểm cấu tạo:
- Rễ: to, khỏe, mọc sâu vào
đất.
- Thân gỗ: Màu nâu xù xì,
có mạch dẫn phát triển.
- Lá: Hình kim, nhỏ, mọc
từ 2-3 lá/cành con.

- Chuyên gia trong
nhóm lên trình bày>HS khác đặt câu hỏi
cho chuyên gia.
- Nhắc lại kết luận của
GV cho từng phần.

Hoạt động 2: Tìm hiểu cơ quan sinh sản của cây thông.
- Thời gian: 15 phút

cụm.
vai nón đực và vai nón cái
- Kích thước: Nhỏ
để tự giới thiệu về mình:
- Màu vàng, nâu
+ Vị trí trên cành?
- Cấu tạo: Vảy mang
+ Đặc điểm về số
- 2 chuyên gia nón túi phấn chứa hạt
lượng,kích thước?
+ Cấu tạo của 1 nón đực và đực và nón cái sẽ lên phấn.Trục,nón.
ự giới thiệu về đặc + Nón cái:
1 nón cái?
điểm của mình theo - Vị trí: Thấp, ngay
tiêu chí của GV.
dưới nón đực.
- Cách mọc: Mọc riêng
lẻ.
- Kích thước: Lớn
- Màu sắc: Nâu,đỏ.
- Cấu tạo: Vảy mang
túi noãn. Trục, Noãn.
- Kẻ bảng trong SGK
- Cho HS quan sát mẫu vật
- Thông có nón nhưng
thật nón thông khô.
nón nhưng nón không
- Yêu cầu HS tìm vị trí của
phải là 1 hoa,thiếu bầu
hạt thông và hoàn thành

thông khô và tìm là hạt trần.
thông
tin
trong
SGK,dựa vào tranh trả
lời câu hỏi của GV.
-Thảo luận nhóm hoàn
thành bảng trong
SGK.
-Dựa vào bảng vừa
hoàn thành trả lời câu
hỏi của GV.

- Quan sát tranh và
dựa vào kiến thức vừa
học trả lời câu hỏi của
GV.

Nón
đực

Túi
phấn

Tinh
tử

Hạt phấn

Đặc

SGK.
trong SGK
- Mời 1 chuyên gia trình bày - Nghe chuyên gia
những nghiên cứu của mình về trình bày và đặt câu
giá trị của cây Hạt Trần.
hỏi cho chyên gia.
- Mở rộng thêm giá trị của các
cây thuộc Hạt Trần.
- Rút ra kết luận về
giá trị của cây Hạt
Trần.

24/42

Nội dung
III- Giá trị của
Hạt Trần
- Trồng làn cảnh
- Dùng làm thuốc
- Lấy gỗ
- Lấy nhựa cây
- Làm đồ mỹ nghệ


“Sử dụng các hình thức hoạt động nhóm trong thiết kế giảng dạy môn Sinh học”

4. Kiểm tra - đánh giá
To,khỏe
Mọc sâu,lan rộng