BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

--------

NGUYỄN NGỌC HIỆP

CHUYỂN ĐỔI BÁO CÁO TÀI CHÍNH TỪ CHUẨN MỰC
KẾ TOÁN VIỆT NAM SANG CHUẨN MỰC BÁO CÁO
TÀI CHÍNH QUỐC TẾ _ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM

CHUYÊN NGÀNH
MÃ SỐ

: KẾ TOÁN
: 8340301

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS-TS. HÀ XUÂN THẠCH
PGS-TS. BÙI VĂN DƯƠNG


TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2018
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

--------


Dương, những thầy đã tận tình hướng dẫn khoa học của tôi. Các Thầy đã tận
tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình thực hiện làm luận án của mình
Tôi xin chân thành cảm ơn đến ban lãnh đạo, ban giám đốc công ty
Dragon Capital Group. Ban lãnh đạo các công ty, giám đốc tài chính, kế toán
trưởng, nhân viên kế toán tại các công ty niêm yết trên Thị trường chứng khoán
Việt Nam tại TPHCM. Giám đốc, trưởng phòng kiểm toán, kiểm toán viên cấp
cao của bốn công ty kiểm toán Quốc tế (KPMG, PWC, DELOITE, E&Y) đã luôn
hỗ trợ và tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận án.
Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình đã luôn quan tâm ,động viên ,dành thời
gian và luôn tạo điều kiện cho tôi hoàn thành tốt luận án.
Thành phố Hồ Chí Minh, 20 tháng 04 năm 2018
Tác giả
Nguyễn Ngọc Hiệp


MỤC LỤC
TRANG PHỤ BÌA
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC CÁC HÌNH
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
DANH MỤC PHỤ LỤC
PHẦN GIỚI THIỆU ................................................................................................... i
1.

Lý do chọn đề tài ........................................................................................... i



Nghiên cứu chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn
mực BCTC quốc tế ........................................................................................ 1

1.1.1.1 Nghiên cứu khác biệt giữa hệ thống chuẩn mực kế toán quốc gia và hệ
thống chuẩn mực BCTC quốc tế .................................................................... 1
1.1.1.2 Nghiên cứu lần đầu vận dụng chuẩn mực BCTC quốc tế và những quy định
của chuẩn mực BCTC quốc tế ...................................................................... 4
1.1.1.3 Nghiên cứu ảnh hưởng đến kết quả BCTC do chuyển đổi và vận dụng
BCTC theo chuẩn mực BCTC quốc tế ......................................................... 7


1.1.1.4 Nghiên cứu lợi ích và thách thức của chuyển đổi và vận dụng BCTC theo
chuẩn mực BCTC quốc tế ............................................................................ 12
1.1.2

Nghiên cứu những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi và vận dụng BCTC
theo chuẩn mực BCTC quốc tế .................................................................... 15

1.1.2.1 Những nhân tố bên ngoài ............................................................................ 15
1.1.2.2 Những nhân tố bên trong ............................................................................ 23
1.2.

Những nghiên cứu đã được thực hiện ở Việt Nam ..................................... 27

1.2.1

Nghiên cứu chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn
mực BCTC quốc tế ..................................................................................



Những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi và vận dụng BCTC theo chuẩn
mực BCTC quốc tế ...................................................................................... 34

1.3.3 Những khe hổng và định hướng tiếp tục nghiên cứu trong luận án của tác
giả. .................................................................................................................. 36
1.4

Kết luận chương 1 ........................................................................................ 38


CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT ............................................................................
2.1

Những vấn đề cơ bản của hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam .............. 39

2.1.1

Quá trình phát triển của hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam ................ 39

2.1.2

Chuẩn mực chung và chuẩn mực trình bày BCTC theo hệ thống chuẩn mực
kế toán Việt Nam ......................................................................................... 39

2.1.2.1 Chuẩn mực chung (VAS 1) ......................................................................... 39
2.1.2.2 Chuẩn mực trình bày BCTC (VAS 21) ........................................................ 41
2.2

Những vấn đề cơ bản của hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) /

2.4.2

Những điều chỉnh bắt buộc để chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán
quốc gia sang IFRS khi áp dụng lần đầu...................................................... 53

2.4.3

Trình bày và công bố lần đầu sử dụng IFRS1 ............................................. 54

2.5

Chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn mực BCTC
quốc tế và ảnh hưởng của việc chuyển đổi .................................................. 57

2.5.1

Khái niệm chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn
mực BCTC quốc tế ...................................................................................... 57


2.5.2

Lợi ích của chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán quốc gia sang chuẩn
mực BCTC quốc tế ...................................................................................... 57

2.5.3

Ảnh hưởng của chuyển đổi BCTC từ Chuẩn mực kế toán quốc gia sang
chuẩn mực BCTC quốc tế ............................................................................ 58



Kết luận chương 2 .................................................................................... …71

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
VIỆC XÂY DỰNG KHUNG CHUYỂN ĐỔI BCTC TỪ CHUẨN MỰC KẾ
TOÁN VIỆT NAM SANG CHUẨN MỰC BÁO CÁO TÀI CHÍNH QUỐC TẾ
3.1

Phương pháp nghiên cứu so sánh, kết quả và bàn luận .......................... .73

3.1.1

Tính phù hợp của phương pháp nghiên cứu ........................................... .73

3.1.2

Thu thập dữ liệu và quy trình nghiên cứu .............................................. .74

3.1.3

Nội dung nghiên cứu .............................................................................. .75

3.1.4

Phân tích kết quả nghiên cứu so sánh và bàn luận .................................. .75

3.1.4.1 Những điểm mới của Thông tư 200/2014/TT-BTC; Thông tư
210/2014/TT-BTC; Thông tư 49/2014/TT-NHNN; Luật kế toán 2015 ............... .76
3.1.4.2 Khác biệt nội dung từng chuẩn mực giữa hệ thống chuẩn mực kế toán VN
và hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế / chuẩn mực BCTC quốc tế ...... .77

3.3

Định hướng xây dựng khung chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán
Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế ............................................ .107

3.3.1

Tổng quan khung chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang
chuẩn mực BCTC quốc tế ..................................................................... .107

3.3.2

Quy trình chuyển đổi thủ công BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam
sang chuẩn mực BCTC quốc tế ............................................................. 109

3.3.3

Quy trình chuyển đổi tự động hoá BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam
sang chuẩn mực BCTC quốc tế ............................................................. 109

3.4

Kết luận chương 3 ................................................................................ 114

CHƯƠNG 4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
VIỆC XÁC LẬP VÀ ĐO LƯỜNG NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
CHUYỂN ĐỔI BCTC TỪ CHUẨN MỰC KẾ TOÁN VIỆT NAM SANG
CHUẨN MỰC BÁO CÁO TÀI CHÍNH QUỐC TẾ
4.1



4.2.3

Phân tích và bàn luận kết quả nghiên cứu định lượng .............................. 135

4.2.3.1 Kết quả giai đoạn nghiên cứu thử nghiệm ............................................... 135
4.2.3.2 Kết quả giai đoạn nghiên cứu chính thức ................................................. 136
4.2.3.2.1 Mô tả dữ liệu nghiên cứu ........................................................................ 136
4.2.3.2.2 Kiểm định mức độ tin cậy các biến trong tập dữ liệu mẫu ...................... 137
4.2.3.2.3 Phân tích nhân tố khám phá ..................................................................... 139
4.2.3.2.4 Phân tích hồi quy tuyến tính .................................................................... 146
4.2.4

Bàn luận kết quả nghiên cứu định lượng ................................................... 150

4.2.4.1 Kết quả của phân tích nhân tố khám phá ................................................... 150
4.2.4.2 Kết quả của phân tích hồi quy tuyến tính ................................................... 150
4.2.4.3 Đánh giá kết quả khảo sát về giá trị trung bình của các nhân tố................. 152
4.3

Kết luận chương 4 ...............................................................................158

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
5.1

Kết luận ...................................................................................................... 160

5.1.1.

Định hướng xây dựng khung chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt

TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 179
CÁC PHỤ LỤC ...................................................................................................... 195


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Phần Tiếng Việt
BCTC

:

Báo cáo tài chính

BCĐKT

:

Bảng cân đối kế toán

BCKQHĐKD

:

Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh

BCLCTT

:

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ


CTCK

:

Công ty chứng khoán

CTNY

:

Công ty niêm yết

HĐQT

:

Hội đồng quản trị

NĐT

:

Nhà đầu tư

QTCT

:

Quản trị công ty


TSTC

:

Tài sản tài chính

TTCK

:

Thị trường chứng khoán

VCSH

:

Vốn chủ sở hữu

UBCKNN

:

Ủy ban chứng khoán nhà nước


Phần Tiếng Nước Ngoài
ACCA

EU



International Accounting Standard
Chuẩn mực kế toán quốc tế

IASB

:

International Accounting Standard Board
Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế

IASC

:

International Accounting Standard Committee
Ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế

IASC Foundation

:

International

Accounting

Standard

Committee



P&D

:

Presentation & disclosure
Trình bày & công bố


SEC

:

Securities and Exchange Commission
Ủy ban chứng khoán của Hoa Kỳ

TPB

:

Theory of planned behavior
Thuyết hành vi dự định

TRA

:

Theory of reasoned action
Thuyết hành động hợp lý


71

Cấp độ các thang đo được sử dụng nghiên cứu định

127

lượng
Tổng hợp kết quả hệ số Cronbach Alpha và hệ số tương
quan biến tổng kiểm định độ tin cậy của các biến độc lập

137

Bảng 4.3

Kiểm định KMO và Bartlett

140

Bảng 4.4

Bảng tổng hợp phương sai tích luỹ

141

Bảng 4.5

Bảng ma trận sau khi xoay

145


Hội nhập kinh tế

425

Phân tích giá trị trung bình các quan sát thuộc biến Trình
độ chuyên môn người làm kế toán

427

Phân tích giá trị trung bình các quan sát thuộc biến Hệ
thống pháp luật

429

Phân tích giá trị trung bình các quan sát thuộc biến Hỗ
trợ của nhà quản trị

431

Phân tích giá trị trung bình các yếu tố thuộc biến Môi
trường văn hóa

433


DANH MỤC CÁC HÌNH
HÌNH
Hình 2.1
Hình 2.2
Hình 4.1


XYZ
Sơ đồ 3.2

Lộ trình triển khai dự án IFRS- Ngân hàng TMCP XYZ

97

Sơ đồ 3.3

Tổng quan quy trình chuyển đổi BCTC từ VAS sang

108

IFRS
Sơ đồ 3.4
Sơ đồ 3.5
Sơ đồ 3.6

Tổng quan hệ thống thông tin chuyển đổi BCTC từ VAS

110

sang IFRS
Tổng quan trung tâm dữ liệu kế toán

111

Phương pháp sử dụng hệ thống tài khoản và hệ thống sổ


Nam
Phụ lục 2.2

Yêu cầu các thông tin phải trình bày trên Bảng cân đối kế

225

toán và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của Chuẩn
mực trình bày báo cáo tài chính (VAS 21)
Phụ lục 2.3

Yêu cầu các thông tin phải trình bày trên Bảng cân đối kế

227

toán và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của Chuẩn
mực trình bày báo cáo tài chính (IAS 1)
Phụ lục 3.1

Những điểm mới của Thông tư 200/2014/TT-BTC

229

Phụ lục 3.2

Những điểm mới của Thông tư 210/2014/TT-BTC

234

Phụ lục 3.3

Phụ lục 3.7

Danh sách một số doanh nghiệp Việt Nam chuyển đổi

283

BCTC từ VAS sang IFRS
Phụ lục 3.8

Gộp / Tách các khoản mục trên BCĐKT và
BCKQHĐKD của

284

Công ty cổ phần chứng khoán

TPHCM- ABC
Phụ lục 3.9

Bảng đối chiếu chi tiết số liệu của Bảng cân đối kế toán,

286

Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo lưu
chuyển tiền tệ của ABC, được lập theo VAS và IFRS tại
ngày 31 tháng 12 năm 2015
Phụ lục 3.10

Báo cáo thay đổi nguồn vốn chủ sở hữu cho năm tài



lợi của Ngân hàng TMCP XYZ
Phụ lục 3.15

Xây dựng hệ thống tài khoản theo IFRS của Ngân hàng

314

TMCP XYZ
Phụ lục 3.16

Xây dựng biểu mẫu báo cáo tài chính theo IFRS của

317

Ngân Hàng XYZ
Phụ lục 3.17

Xây dựng bảng tính giá trị phân bổ theo IFRS của Ngân

322

Hàng XYZ
Phụ lục 3.18

Lập danh sách các bút toán điều chỉnh và nhập vào hệ
thống của Ngân hàng XYZ

326



367

Phụ lục 4.3

Kết quả phỏng vấn sâu với chuyên gia

370

Phụ lục 4.4

Bảng câu hỏi khảo sát nháp và danh sách đối tượng được

371

khảo sát
Phụ lục 4.5

Bảng câu hỏi khảo sát cho giai đoạn nghiên cứu thử

377

nghiệm và danh sách đối tượng được khảo sát
Phụ lục 4.6

Bảng câu hỏi khảo sát chính thức

386

Phụ lục 4.7

407

chính thức
Phụ lục 4.12

Bảng tính phương sai trích của các nhân tố

410

Phụ lục 4.13

Kết quả phân tích khám phá nhân tố

411

Phụ lục 4.14

Mối tương quan giữa các biến độc lập và phụ thuộc trong

414

mô hình
Phụ lục 4.15

Kết quả kiểm định hồi quy tuyến tính

415

Phụ lục 4.16


Nam thuận lợi hơn trong công tác chuyển đổi BCTC sang chuẩn mực BCTC quốc
tế. Tác giả chọn nghiên cứu đề tài luận án “Chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế
toán Việt Nam sang chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế _ Nghiên cứu thực
nghiệm tại các doanh nghiệp Việt Nam”. Đây là vấn đề nghiên cứu có ý nghĩa
quan trọng và thiết thực nhằm thấy được những khó khăn, thách thức cũng như


ii

những nhân tố ảnh hưởng đến công tác chuyển đổi báo cáo tài chính từ chuẩn mực
kế toán Việt Nam sang chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế, từ đó luận án định
hướng xây dựng khung chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang
chuẩn mực BCTC quốc tế có tính nguyên tắc chung, giúp tất cả các loại hình
doanh nghiệp có thể vận dụng, bên cạnh đó luận án xác lập và đo lường những
nhân tố ảnh hưởng đến công tác chuyển đổi BCTC sang chuẩn mực BCTC quốc tế
ở Việt Nam từ đó đưa ra những kiến nghị đến các cơ quan quản lý nhà nước như
Bộ Tài chính, Ủy ban chứng khoán Nhà nước, các doanh nghiệp và các tổ chức
đào tạo, để giúp các doanh nghiệp Việt Nam thuận lợi hơn trong công tác chuyển
đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế, như
vậy BCTC được lập theo chuẩn mực BCTC quốc tế sẽ đáp ứng được yêu cầu hội
nhập, tăng tính minh bạch của số liệu công bố, sẽ tạo điều kiện cho nhiều doanh
nghiệp Việt Nam tiếp cận được thị trường vốn quốc tế, ngày càng thu hút các nhà
đầu tư nước ngoài và đi cùng với chiến lược hội tụ kế toán quốc tế của Việt Nam.
2.

Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu chung của luận án là định hướng xây dựng khung chuyển

đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế cho các
doanh nghiệp Việt Nam. Để xây dựng khung chuyển đổi BCTC, cần phải xác lập và

cứu thứ hai của luận án:
Q3: Những nhân tố nào ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế
toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế?
Q4: Mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực
kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế?
4.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu



Đối tượng nghiên cứu:
Khác biệt trọng yếu từng khoản mục trên BCTC giữa hệ thống chuẩn mực

kế toán Việt Nam / Chế độ kế toán Việt Nam / Thông tư và hệ thống chuẩn mực
kế toán quốc tế / BCTC quốc tế
Thực trạng chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn
mực BCTC quốc tế của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay.
Những nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt
Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế.


iv



Phạm vi nghiên cứu của luận án về không gian và thời gian như sau
Về không gian: các doanh nghiệp ở Việt Nam đã và đang trong giai đoạn

triển khai chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực

v

mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực BCTC quốc tế.
+ Phương pháp phỏng vấn sâu chuyên gia: nhằm điều tra, xác định lại các
nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC sang chuẩn mực BCTC quốc tế, để tăng
độ tin cậy cho các biến độc lập về các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi BCTC
sang chuẩn mực BCTC quốc tế và là cơ sở để thực hiện bước nghiên cứu định
lượng.
Phương pháp nghiên cứu định lượng: xác lập và đo lường những nhân tố ảnh
hưởng đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam sang chuẩn mực
BCTC quốc tế và nhằm giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu thứ hai của luận
án. Nghiên cứu định lượng gồm hai giai đoạn chính:
+ Giai đoạn nghiên cứu thử nghiệm: nhằm xác định thang đo phù hợp với
năm nhân tố được xác lập ở phương pháp nghiên cứu định tính trước khi đưa vào
nghiên cứu chính thức, với mục tiêu là để đánh giá các câu hỏi khảo sát có dễ hiểu,
có đủ tính bao quát hết nội dung các nhân tố và đo lường độ tin cậy của các biến
quan sát với mẫu thử nghiệm.
+ Giai đoạn nghiên cứu chính thức: sau khi có kết quả của giai đoạn nghiên
cứu thử nghiệm và được điều tra theo mẫu chính thức để đo lường mức độ ảnh
hưởng của từng nhân tố đến chuyển đổi BCTC từ chuẩn mực kế toán Việt Nam
sang chuẩn mực BCTC quốc tế.
Quy trình nghiên cứu của luận án được trình bày như sơ đồ bên dưới: