TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
*******************

NGUYỄN VĂN CHƯƠNG

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM Y TẾ HỘ GIA ĐÌNH CỦA
BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH LÀO CAI

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế và chính sách

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: TS. Bùi Thị Hồng Việt

Hà Nội - 2017


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính chính xác và sự trung thực của
các thông tin trong trong bản luận văn này. Các số liệu và kết quả nghiên cứu của
luận văn chưa từng được ai công bố. Luận văn có sử dụng lại một số kết quả nghiên
cứu có trước đó của các tác giả và đã được trích dẫn đúng quy định và được liệt kê
ở danh mục tham khảo.
Đây là đề tài nghiên cứu do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Bùi Thị
Hồng Việt.

Tác giả
Nguyễn Văn Chương


LỜI CẢM ƠN

1.2. Quản lý thu bảo hiểm y tế hộ gia đình của bảo hiểm xã hội tỉnh.............13
1.2.1. Khái niệm quản lý thu bảo hiểm y tế hộ gia đình của bảo hiểm xã hội tỉnh
.......................................................................................................................... 13
1.2.2. Mục tiêu quản lý thu bảo hiểm y tế hộ gia đình của bảo hiểm xã hội tỉnh
.......................................................................................................................... 14
1.2.3. Nội dung quản lý thu bảo hiểm y tế hộ gia đình của bảo hiểm xã hội tỉnh
.......................................................................................................................... 16
1.2.4. Các nhân tố ảnh hưởng tới quản lý thu bảo hiểm y tế hộ gia đình của bảo
hiểm xã hội tỉnh................................................................................................26
1.3. Kinh nghiệm quản lý thu bảo hiểm y tế hộ gia đình của bảo hiểm xã hội
một số tỉnh và bài học cho Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai...............................28
1.3.1. Kinh nghiệm quản lý thu bảo hiểm y tế hộ gia đình của bảo hiểm xã hội
một số tỉnh........................................................................................................28
1.3.2. Bài học rút ra cho Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai....................................32
CHƯƠNG 2............................................................................................................ 34


PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM Y TẾ HỘ GIA
ĐÌNH CỦA BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH LÀO CAI...........................................34
2.1. Khái quát về Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai..............................................34
2.1.1 Chức năng, nhiệm vụ của Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai.........................34
2.1.2 Cơ cấu tổ chức của Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai...................................35
2.2. Thực trạng thu bảo hiểm y tế hộ gia đình của Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào
Cai....................................................................................................................... 37
2.2.1. Hộ gia đình trên địa bàn tỉnh Lào Cai.....................................................37
2.2.2. Kết quả thu bảo hiểm y tế hộ gia đình của Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai
giai đoạn 2015-2016.........................................................................................40
2.3. Thực trạng quản lý thu bảo hiểm y tế hộ gia đình của Bảo hiểm xã hội
tỉnh Lào Cai........................................................................................................42
2.3.1. Thực trạng lập kế hoạch thu bảo hiểm y tế hộ gia đình của Bảo hiểm xã

3.2.3. Hoàn thiện kiểm soát việc thực hiện thu bảo hiểm y tế hộ gia đình của
Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai...........................................................................85
3.2.4. Các giải pháp khác để hoàn thiện quản lý thu bảo hiểm y tế hộ gia đình
của Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai.....................................................................85
3.3. Một số kiến nghị..........................................................................................86
3.3.1. Kiến nghị với Bảo hiểm xã hội Việt Nam...............................................86
3.3.2. Kiến nghị với Uỷ ban nhân dân tỉnh Lào Cai..........................................87
3.3.3. Kiến nghị với Nhà nước..........................................................................88
KẾT LUẬN............................................................................................................90
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO..............................................................91


DANH MỤC VIẾT TẮT
BHXH

Bảo hiểm xã hội

BHYT

Bảo hiểm y tế

BHTN

Bảo hiểm thất nghiệp

UBND

Ủy ban nhân dân




DANH MỤC HÌNH
Hình 1: Khung nghiên cứu quản lý thu BHYT hộ gia đình.................................6
Hình 2.1: Cơ cấu tổ chức của BHXH tỉnh Lào Cai.............................................35
Hình 2.2: Sơ đồ quy trình lập kế hoạch thu BHXH, BHYT giai đoạn 2015-2016
................................................................................................................................. 46
Hình 2.3: Một hộ chỉ có thành viên được nhà nước hỗ trợ mới tham gia BHYT
tại thành phố Lào Cai............................................................................................65
Hình 2.4: Biểu đồ so sánh tỷ lệ hộ gia đình chưa tham gia BHYT cho toàn bộ
thành viên trên tổng số hộ gia đình theo địa bàn huyện năm 2016....................65


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Bảo hiểm Y tế (BHYT) là một trong hai chính sách trụ cột trong hệ thống
chính sách An sinh Xã hội (ASXH) của Đảng và Nhà nước ta. Bộ Chính trị [1] đã đề
ra mục tiêu đến 2020 có trên 80% dân số toàn quốc tham gia BHYT. Đại hội đại
biểu toàn quốc lần thứ XII Đảng ta tiếp tục khẳng định mục tiêu cụ thể đến năm
2020 “tỉ lệ bao phủ BHYT đạt trên 80% dân số”. Văn kiện đề ra nhiệm vụ trọng tâm
thứ 5 trong đó có nội dung "bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao phúc lợi xã hội và
giảm nghèo bền vững".
Nguồn tài chính cho y tế từ ngân sách nhà nước có hạn. Nhà nước chỉ có thể hỗ
trợ đóng BHYT cho các nhóm thu nhập thấp để giúp các nhóm này được tiếp cận dịch
vụ y tế miễn phí. Các nhóm dân cư có thu nhập trung bình, khá, giàu phải cùng đóng
góp để có nguồn tài chính y tế bảo đảm bền vững cho chăm sóc sức khỏe toàn dân.
Xu thế giảm tỷ trọng hỗ trợ mua BHYT từ ngân sách nhà nước, tăng tỷ trọng
tự đóng góp BHYT từ phía người tham gia. Đây là xu thế tất yếu, khách quan. Xu
thế giảm nghèo bền vững sẽ dần chuyển dịch người đang được ngân sách hỗ trợ

pháp tài chính trong chăm sóc sức khỏe người nông thôn tại bốn huyện thuộc tỉnh
Hải Dương và Bắc Giang. Nghiên cứu này đã khảo sát và phân tích khá sâu các yếu
tố tác động đến các hộ gia đình khi tham gia BHYT ở 4 huyện nông thôn đồng bằng
sông hồng, đã chỉ ra các yếu tố tác động chính là: Thu nhập của hộ dân thấp, hiểu
biết của người dân về BHYT chưa đầy đủ; chất lượng dịch vụ khám, chữa bệnh
BHYT chưa tốt; mạng lưới nhân viên BHYT mỏng. Tác giả cũng khuyến nghị tăng
mức hỗ trợ mệnh giá thẻ BHYT với hộ gia đình nông thôn để mở rộng người tham
gia. [17]
Tác giả Nguyễn Huy Nghị (2015) trong bài viết "Giải pháp triển khai hiệu
quả BHYT theo hộ gia đình" đăng trên Tạp chí BHXH tháng 7/2015 đã nhận định:
giai đoạn 2007-2008 việc vận động tham gia BHYT tự nguyện theo hộ gia đình
chưa hiệu quả. Đến nay BHYT hộ gia đình là bắt buộc trong Luật BHYT sửa đổi và
là cần thiết để đảm bảo cho mục tiêu BHYT toàn dân. Tác giả cũng cho rằng,
BHYT hộ gia đình có các ưu việt: khai thác yếu tố chia sẻ rủi ro giữa chính các


3

thành viên trong hộ gia đình; khắc phục tình trạng lựa chọn ngược khi mua thẻ ]
BHYT. [18]
Tác giả Phùng Thị Cẩm Châu (2015) cho rằng: Quy định bắt buộc tham gia
BHYT theo hộ gia đình là một trong các giải pháp cần thiết để thực hiện mục tiêu
bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân thông qua BHYT và đạt mục tiêu BHYT
toàn dân. Tác giả cũng đưa ra nhận xét, BHYT trước 1/1/2015 người dân luôn phải
cân nhắc trong việc tham gia BHYT. Nếu tham gia cho các thành viên trong hộ gia
đình, chi phí kinh tế chung của cả gia đình sẽ phải dành ra một khoản để đảm bảo
cho lúc ốm đau của mỗi thành viên; nếu không tham gia, gia đình sẽ bớt đi chi phí
đó nhưng phải chấp nhận rủi ro cao khi phải chi trả toàn bộ chi phí y tế khi mỗi
thành viên cần sử dụng các dịch vụ y tế. Từ 1/1/2015 quy định bắt buộc tham gia
BHYT theo hộ gia đình đồng nghĩa với việc thành viên hộ gia đình không có quyền

Nguyên. [15]
Luận văn thạc sỹ quản trị kinh doanh trường Đại học điện lực của Trần
Thanh Tâm (2016) về đề tài "Nâng cao hiệu quả công tác quản lý thu BHXH,
BHYT, BHTN từ các doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại BHXH tỉnh Phú Yên trong
giai đoạn hiện nay". Luận văn đã xây dựng cơ sở lý luận về quản lý thu BHXH,
BHYT, BHTN. Luận văn đã phân tích thực trạng quản lý thu BHXH, BHYT, BHTN
từ các Doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại BHXH tỉnh Phú Yên, từ đó chỉ ra những
thành công và những tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý thu BHXH, BHYT,
BHTN từ các doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại địa bàn tỉnh Phú Yên. Trên cơ sở
đó, luận văn đã đề xuất một hệ thống các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công
tác thu BHXH, BHYT, BHTN từ các Doanh nghiệp ngoài quốc doanh cho BHXH
tỉnh Phú Yên. [30]
Luận văn thạc sỹ quản lý kinh tế năm 2016 với đề tài "Nâng cao chất lượng
quản lý thu BHYT phục vụ cân đối quỹ khám, chữa bệnh tại BHXH Việt Nam" của
Trần Minh Đức, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam. Luận văn đã tổng quan
lý luận về BHYT và quản lý thu BHYT, phân tích thực trạng quản lý thu BHYT của
cơ quan BHXH Việt Nam, chỉ rõ những thành công và hạn chế trong công tác thu
BHYT tại BHXH Việt Nam. Dựa vào các hạn chế trong công tác quản lý thu BHYT


5

của BHXH Việt Nam và những mục tiêu, quan điểm, định hướng nhằm nâng cao
chất lượng quản lý thu BHYT. Luận văn đã đưa ra một số giải pháp nâng cao chất
lượng quản lý thu BHYT phục vụ cân đối quỹ khám, chữa bệnh tại BHXH Việt
Nam. [31]
Có thể thấy, đến thời điểm này theo những kết quả nghiên cứu, bài viết, luận
văn mà luận văn này đã tham khảo chưa thấy tổ chức, cá nhân nào nghiên cứu về
quản lý thu BHYT hộ gia đình theo quy trình quản lý nói chung và nghiên cứu quản
lý thu BHYT hộ gia đình theo quy trình quản lý với BHXH tỉnh Lào Cai nói riêng,

+Về không gian: Nghiên cứu tại BHXH tỉnh Lào Cai.
+Về thời gian: Dữ liệu được thu thập cho giai đoạn từ năm 2015 đến năm
2016 kể từ khi BHYT hộ gia đình mang tính bắt buộc theo Luật BHYT sửa đổi năm
2014 và đề xuất giải pháp cho giai đoạn đến năm 2020.

5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Khung nghiên cứu
Các nhân tố
ảnh hưởng đến
quản lý thu
BHYT hộ gia
đình của
BHXH tỉnh
- Các nhân tố
thuộc
về
BHXH tỉnh
- Các nhân tố
thuộc về các hộ
gia đình
- Các nhân tố
thuộc về môi
trường
bên
ngoài BHXH
tỉnh

Quản lý thu
BHYT hộ gia
đình của

đúng mức đóng
vào quỹ BHYT
- Hoàn thành kế
hoạch thu BHYT
hộ gia đình đã
đặt ra
-Tăng tổng số
thu BHYT hộ gia
đình trên địa bàn
tỉnh

Hình 1: Khung nghiên cứu quản lý thu BHYT hộ gia đình


7

5.2. Quá trình nghiên cứu
Các bước sau được tiến hành để đạt các mục tiêu nghiên cứu của luận văn.
- Bước 1: Nghiên cứu tài liệu (luận án, luận văn, sách, báo, tạp chí, ....) có
nội dung liên quan đến vấn đề nghiên cứu, từ đó xây dựng khung nghiên cứu về
quản lý thu BHYT hộ gia đình của BHXH tỉnh. Phương pháp nghiên cứu được sử
dụng ở bước này là phương pháp tổng hợp và phương pháp mô hình hóa.
- Bước 2: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo, hồ sơ, tài liệu, chứng từ
thu BHYT của BHXH tỉnh Lào Cai và các BHXH cấp huyện trực thuộc; từ cơ sở dữ
liệu điều tra tổng thể hộ gia đình tham gia BHYT năm 2016 của BHXH tỉnh, từ đó
phân tích thực trạng quản lý thu BHYT hộ gia đình của BHXH tỉnh Lào Cai giai
đoạn 2015-2016. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng ở bước này là phương
pháp thống kê, phương pháp phân tích, phương pháp so sánh.
- Bước 3: Trên cơ sở phân tích thực trạng quản lý thu BHYT hộ gia đình của
BHXH tỉnh Lào Cai, luận văn chỉ ra những điểm mạnh, điểm yếu, nguyên nhân của

tế thế giới (WHO) cũng như Ngân hàng Thế giới và Tổ chức Lao động quốc tế.
Theo Từ điển bách khoa Việt Nam: "BHYT là loại bảo hiểm do Nhà nước tổ
chức, quản lý nhằm huy động sự đóng góp của cá nhân, tập thể và cộng đồng xã
hội để chăm lo sức khỏe, khám bệnh và chữa bệnh cho nhân dân".[32]
Theo Luật BHYT (2008) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật
BHYT (2014): "Bảo hiểm y tế là hình thức bảo hiểm bắt buộc được áp dụng đối với
các đối tượng theo quy định để chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận do
Nhà nước tổ chức thực hiện".
Nói rõ hơn, đó là cách mà cá nhân hay hộ gia đình trích ra một khoản tiền
trong thu nhập cá nhân hoặc thu nhập hộ hằng tháng đóng vào quỹ BHYT do Nhà
nước đứng ra quản lý thông qua hình thức mua thẻ BHYT. Bằng cách tham gia quỹ
này giúp các thành viên có sẵn một hạn mức chi trả cao hơn số tiền đóng để khi
không may ốm đau không phải trực tiếp đứng ra trả chi phí khám chữa bệnh cho
bệnh viện mà cơ quan BHXH sẽ thanh toán khoản chi phí này theo quy định.
Như vậy, các nguyên tắc cơ bản của BHYT bắt buộc gồm có:


- Bắt buộc và do nhà nước thực hiện.
- Phi lợi nhuận.
- Bảo đảm chia sẻ rủi ro.
- Mức đóng thông thường được xác định theo một tỷ lệ phần trăm của thu
nhập. Hoặc một mức cơ bản nhất định với người phụ thuộc chưa có thu nhập, người
thu nhập quá thấp (nghèo) và một số nhóm yếu thế khác.
- Mức hưởng theo mức độ bệnh tật. Có thể có giới hạn phạm vi quyền lợi.
- Chi phí khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế của người bệnh do quỹ BHYT chi
trả cho bệnh viện.
- Quỹ BHYT được Nhà nước quản lý.

1.1.1.2. Bảo hiểm y tế hộ gia đình
Có nhiều quan niệm khác nhau về gia đình.

nhất thiết cùng sống chung (quản lý hộ khẩu); có quan điểm phải có quan hệ vợ
chồng hoặc huyết thống (góc độ sở hữu tài sản của các thành viên gia đình, quan
hệ thừa kế, sở hữu đất...).
Tùy thuộc vào loại quan hệ kinh tế - xã hội mà hộ gia đình tham gia và được
điều chỉnh lại có quan niệm, định nghĩa khác nhau về hộ gia đình.
Theo Luật BHYT (2008) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật
BHYT (2014): "Hộ gia đình tham gia BHYT bao gồm toàn bộ người có tên trong sổ
hộ khẩu hoặc sổ tạm trú.". Thành viên hộ phải tham gia BHYT thuộc một trong 5
nhóm sau: nhóm do người lao động và người chủ sử dụng lao động đóng; nhóm do
tổ chức BHXH đóng; nhóm do ngân sách nhà nước đóng; nhóm được ngân sách nhà
nước hỗ trợ mức đóng; nhóm tự đóng theo hộ gia đình là những người có tên trong
sổ hộ khẩu hoặc sổ tạm trú, tự đóng 100% để chăm sóc sức khỏe và do nhà nước tổ
chức thực hiện.


Như vậy, toàn bộ thành viên trong hộ gia đình đều bắt buộc phải tham gia
BHYT. Tuy nhiên khái niệm BHYT hộ gia đình được sử dụng trong luận văn này là
hình thức BHYT bắt buộc với các thành viên trong hộ gia đình tự đóng 100% để
mua thẻ BHYT cho bản thân với mã đối tượng ghi trên thẻ là "GD".
Nhìn một cách tổng quát thì BHYT hộ gia đình như là tấm “lưới đỡ” sau
cùng cho những người dân chưa thuộc bất kỳ nhóm đối tượng tham gia BHYT nào
khác, đảm bảo mọi người dân trong xã hội đều có cơ hội được bảo vệ sức khỏe bởi
dịch vụ BHYT cơ bản.
Tham gia BHYT theo hộ gia đình là một hình thức rất riêng của Việt Nam,
nó phù hợp với truyền thống Á đông với mối liên hệ bền chặt các thành viên trong
gia đình và vai trò của gia đình trong cộng đồng. BHYT theo hộ gia đình có vai trò
quan trọng trong thực hiện thành công mục tiêu BHYT toàn dân đến 2020 theo nghị
quyết của Đảng.
BHYT hộ gia đình mang tính bắt buộc chỉ từ 1/1/2015 khi Luật sửa đổi, bổ
sung một số điều của Luật BHYT (2014) có hiệu lực. Do đó phạm vi nghiên cứu


Số kế hoạch

x100%

Các chỉ tiêu (3) và 4) rất quan trọng và thường xuyên được sử dụng để đánh
giá mức độ hoàn thành kế hoạch khai thác, phát triển số người tham gia và số tiền
thực thu so với kế hoạch đề ra về thu BHYT hộ gia đình.
(5) Số sai phạm về đối tượng thu và mức đóng BHYT hộ gia đình.
Chỉ tiêu này cho thấy hiệu quả của công tác kiểm soát BHXH huyện, đại lý
thu, hộ gia đình về chấp hành quy định của pháp luật BHYT và các quy định của
BHXH Việt Nam.

1.2.3. Nội dung quản lý thu bảo hiểm y tế hộ gia đình của
bảo hiểm xã hội tỉnh
Quản lý thu BHYT hộ gia đình bao gồm 3 giai đoạn: lập kế hoạch, tổ chức
thực hiện kế hoạch và kiểm soát việc thực hiện kế hoạch.

1.2.3.1. Lập kế hoạch thu bảo hiểm y tế hộ gia đình
Theo giáo trình quản lý học của PGS. TS Nguyễn Thị Ngọc Huyền, PGS.TS
Đoàn Thị Thu Hà; PGS.TS Đỗ Thị Hải Hà (2012): "Lập kế hoạch là quá trình xác
định các mục tiêu và lựa chọn các phương thức hành động để đạt được mục tiêu".
Dựa vào khái niệm trên, theo tác giả kế hoạch thu BHYT hộ gia đình của
BHXH tỉnh là quá trình BHXH cấp tỉnh xác định mục tiêu thu BHYT hộ gia đình và
lựa chọn các giải pháp, nguồn lực để đạt được mục tiêu đó.
Quá trình lập kế hoạch thu BHYT hộ gia đình nằm trong kế hoạch thu BHYT
nói chung của BHXH tỉnh và chịu sự tác động của chiến lược phát triển ngành
BHXH và chỉ tiêu giao bao phủ BHYT hằng năm của Chính phủ.
Các loại hình kế hoạch thu BHYT hộ gia đình của BHXH tỉnh phân loại theo
thời gian gồm: Kế hoạch 5 năm, hằng năm, hằng quý. Phân loại theo chức năng