VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HOÀNG ĐỨC TRUNG

HÔN NHÂN HIỆN NAY CỦA NGƢỜI TÀY Ở XÃ TÔ HIỆU,
HUYỆN BÌNH GIA, TỈNH LẠNG SƠN

Chuyên ngành: Dân tộc học
Mã số : 60 31

LUẬN VĂN THẠC SĨ DÂN TỘC HỌC

HÀ NỘI, 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HOÀNG ĐỨC TRUNG

HÔN NHÂN HIỆN NAY CỦA NGƢỜI TÀY Ở XÃ TÔ HIỆU
, HUYỆN BÌNH GIA, TỈNH LẠNG SƠN
Chuyên ngành: Dân tộc học
Mã số

: 8 31 03 10

Chuyêc học

động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập cũng nhƣ nhiệt tình hƣớng dẫn,
chỉ bảo cho tôi để hoàn thành luận văn.
Tôi xin đƣợc gửi lời cảm ơn tới các Giáo sƣ, Tiến sỹ, Giảng viên khoa
Dân tộc học và Nhân học của Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn Lâm
Khoa học Xã hội Việt Nam đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập.
Trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam và tập
thể phòng Gíao dục đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ để tôi yên tâm học
tập và nghiên cứu.
Tôi xin đƣợc gửi lời cảm ơn tới các đồng chí lãnh đạo của Uỷ ban Nhân
dân xã Tô Hiệu và các phòng ban, cảm ơn toàn thể các bác, cô, chú, anh, chị,
em, bạn bè, bà con xã Tô Hiệu đã tận tình giúp đỡ tôi trong thời gian điền dã
và thu thập tƣ liệu trên địa bàn.
Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động
viên, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn của mình.

Hà Nội, ngày

tháng

năm 2018

Tác giả luận văn

Hoàng Đức Trung


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT VỀ ĐỊA BÀN, TỘC
NGƢỜI NGHIÊN CỨU .................................................................................. 11


Chính trị - Hành chính

DTH

Dân tộc học

DTTS

Dân tộc thiểu số

HĐH

Hiện đại hóa

GDMN

Giáo dục mầm non

KHHGĐ

Kế hoạch hóa gia đình

KHXH

Khoa học xã hội

NQ

Nghị quyết

đình và dòng tộc. Hôn nhân là một trong những thành tố làm nên giá trị văn
hóa, bởi nó gắn liền với nhiều nghi lễ, phong tục và chứa đựng nhiều sắc thái
văn hoá của mỗi dân tộc. Hôn nhân chính là nền tảng để duy trì, củng cố và
phát triển gia đình. Chính vì thế việc nghiên cứu hôn nhân có một tầm quan
trọng đặc biệt, giúp chúng ta nhận thức đƣợc tính đa dạng của vấn đề.
Đối với ngƣời Tày, bên cạnh những nghiên cứu mang tính khái quát,
tổng hợp, thì lĩnh vực hôn nhân cũng thu hút sự quan tâm chú ý của khá nhiều
nhà nghiên cứu. Tuy nhiên, các nghiên cứu trƣớc đây về hôn nhân của ngƣời
Tày hầu nhƣ mới chỉ tập trung vào các tỉnh nhƣ Cao Bằng, Tuyên Quang, Bắc
Kạn...còn các nghiên cứu về ngƣời Tày ở Bình Gia nói chung, hôn nhân của
họ nói riêng, trong đó có hôn nhân của bộ phận ngƣời Tày ở xã Tô Hiệu, thì
vẫn còn hết sức khiêm tốn. Trong tình hình thực tế nêu trên, việc khảo cứu
sâu về hôn nhân của ngƣời Tày ở một xã cụ thể sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn
sự đa dạng văn hóa, sắc thái địa phƣơng của ngƣời Tày trong cộng đồng dân
tộc ở Việt Nam.
Nghiên cứu hôn nhân của ngƣời Tày còn góp phần giữ gìn bản sắc văn
hóa dân tộc, phù hợp với tinh thần Nghị quyết Hội nghị lần thứ IX Ban chấp
hành Trung ƣơng Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt
Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Ngoài ra, nghiên cứu hôn nhân của
ngƣời Tày cũng góp phần cung cấp các cứ liệu khoa học, giúp các nhà quản lý
có những chủ trƣơng, chính sách cụ thể trong việc bảo tồn và phát huy giá trị
bản sắc tộc ngƣời, góp phần thực hiện hiệu quả luật hôn nhân và gia đình của
Nhà nƣớc. Bản thân là một ngƣời con của dân tộc Tày, lớn lên tại mảnh đất
1


Tô Hiệu, Bình Gia, Lạng Sơn, tôi đã đƣợc tham dự nhiều đám cƣới hiện nay
và đƣợc nghe ông bà, bố mẹ, họ hàng thân thích kể nhiều về đám cƣới truyền
thống của dân tộc mình. Hiểu đƣợc phong tục, tập quán, nghi lễ, nghi thức
cƣới xin của dân tộc mình. Vì vậy, tôi ý thức và luôn tự hào về những giá trị

Có thể nói, các công trình nghiên cứu chung đã công bố, trong đó có đề
cập đến ngƣời Tày cũng khá phong phú nhƣ: Sơ lược giới thiệu các nhóm dân
tộc Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam (1968) của Lã Văn Lô - Đặng Nghiêm Vạn
[45]; Các dân tộc ít người ở Việt Nam (các tỉnh phía Bắc), (1978), phần Dân
tộc Tày do Hoàng Hoa Toàn chấp bút [82]; Các dân tộc ở tỉnh Hà Giang
(2003) của nhiều tác giả [14]; Các dân tộc ở Bắc Kạn (2003) của nhiều tác giả
[13]; Nhà sàn truyền thống của người Tày ở Đông Bắc Việt Nam (2004) [38];
Nhà ở cổ truyền các dân tộc Việt Nam (1994) của Nguyễn Khắc Tụng [76].
Các luận án nghiên cứu về ngƣời Tày gần đây của Triệu Quỳnh Châu, Tạ Thị
Anh về Dòng họ và những biến đổi của nó. Khá nhiều bài viết đăng trên các
Tạp chí chuyên ngành nhƣ Dân tộc học, Xã hội học, Nghiên cứu Văn hóa...
hay các bài viết về ngƣời Tày in trong Các công trình nghiên cứu của Bảo
tàng Dân tộc học Việt Nam (tập I, II, III và V) do Nxb KHXH ấn hành từ năm
1999 đến 2005 [12].
2.2. Một số nghiên cứu có đề cập hôn nhân và gia đình của người Tày
Trong những nghiên cứu về hôn nhân và gia đình của ngƣời Tày, nghi
lễ, phong tục hôn nhân truyền thống chiếm một lƣợng đáng kể, bên cạnh đó là
tƣ liệu về đám cƣới. Nếu nhƣ trong các công trình đã công bố trƣớc năm
2000, lĩnh vực hôn nhân thƣờng chỉ đƣợc đề cập đến rải rác hay chung chung,
thì từ những năm 2000 trở lại đây, các nghiên cứu chú trọng nhiều hơn tới
quan hệ hôn nhân cũng nhƣ quan hệ trong gia đình ngƣời Tày.
Trong công trình Các dân tộc Tày, Nùng ở Việt Nam của Viện Dân tộc
học, xuất bản năm 1992, hôn nhân và gia đình của ngƣời Tày cũng đƣợc đề
3


cập đến cùng với những thông tin về hôn nhân và gia đình của ngƣời Nùng.
Nguồn thông tin tại thời điểm đó cho thấy: Hôn nhân đồng tộc vẫn là xu
hƣớng chủ yếu. Kết hôn giữa ngƣời Nùng và ngƣời Tày đã xuất hiện, song số
lƣợng chƣa nhiều. Đỗ Thúy Bình là một trong những tác giả có nhiều công

vợ chồng, quan hệ giữa cha mẹ và con cái, ngƣời trẻ và ngƣời già cũng có
những thay đổi.
Liên quan đến giao lƣu, biến đổi văn hóa của ngƣời Tày nói chung,
trong bài viết về Giao thoa văn hóa giữa các dân tộc Tày, Nùng, Kinh ở Bắc
Kạn năm 2009, Lƣơng Thị Hạnh đã đề cập đến sự giao thoa giữa văn hóa Tày
với văn hóa Nùng thông qua văn hóa vật chất nhƣ trang phục, nhà cửa và văn
hóa tinh thần của tín ngƣỡng thờ then, pụt...
Năm 2012, Bế Văn Hậu đặt sự biến đổi văn hóa ở ngƣời Tày tại Lạng
Sơn làm đối tƣợng nghiên cứu của luận án tiến sĩ ngành Nhân học. Nghiên
cứu đề cập đến những biến đổi trong ba thành tố văn hóa: văn hóa vật chất,
văn hóa tinh thần và văn hóa xã hội, trong đó những biến đổi trong hôn nhân
và gia đình, đặc biệt là quan hệ gia đình đã đƣợc chú ý phân tích.
Liên quan đến nội dung của luận văn, năm 2016, tác giả Lý Thị Mƣời
cũng đã bảo vệ thành công luận văn cao học đề tài Hôn nhân của người Tày ở
xã Trung Lương, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Trong nội dung Luận
văn, tác giả cũng trình bày về hôn nhân truyền thống của ngƣời Tày và những
biến đổi của hôn nhân từ sau Đổi mới (1986) đến nay. Có thể nói, đây cũng là
công trình nghiên cứu có tính tổng hợp đầu tiên về Hôn nhân của ngƣời Tày ở
địa phƣơng trên, dƣới dạng nghiên cứu điểm.
Nhƣ vậy, trừ đề tài luận văn nêu trên, trong những công trình, bài viết
nêu trên, chúng ta thấy vẫn chƣa có một công trình nào nghiên cứu mang tính
tổng hợp, chuyên sâu mang tầm cỡ về lĩnh vực hôn nhân của ngƣời Tày nói
chung, trong đó có hôn nhân của ngƣời Tày ở xã Tô Hiệu, huyện Bình Gia,
Lạng Sơn. Vì thế, nghiên cứu của tôi sẽ góp phần giúp cho bạn đọc thấy đƣợc
5


tính đa dạng, nét khác biệt trong hôn nhân của ngƣời Tày ở các địa phƣơng
khác nhau. Có thể nói, các tài liệu về hôn nhân đƣợc đề cập tới trong các công
trình, bài viết, hay luận án, luận văn đã công bố là hết sức quý báu giúp tác