NGUYỄN ĐÔ

VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

KHÓA VII/ĐỢT I/TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HAI DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

NGUYỄN ĐÔ

TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO VI
PHẠM HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA QUỐC TẾ
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NĂM 2018

HÀ NỘI, 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN ĐÔ

TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI
DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA
QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành: Luật Kinh tế

hóa quốc tế ở Việt Nam............................................................................................. 27
2.1.1. Quy định pháp luật về căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại . 29
2.1.2. Quy định pháp luật về chế tài bồi thường thiệt hại .................................... 33
2.1.3. Quy định pháp luật về miễn trách nhiệm bồi thường thiệt hại .................. 44
2.2. Thực trạng vi phạm hợp đồng và thực hiện trách nhiệm bồi thường thiệt hại do
vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế ........................................................... 48
2.2.1. Tổng quan................................................................................................... 48
2.2.2. Một số trường hợp cụ thể điển hình về vi phạm hợp đồng và bồi thường
thiệt hại do vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế ........................................ 50


2.2.3. Nhận xét chung ......................................................................................... 58
Kết luận chương 2 ................................................................................................... 59
Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH
NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG MUA BÁN
HÀNG HÓA QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY ........................................... 60
3.1. Những vấn đề đặt ra đối với các quy định pháp luật về trách nhiệm bồi thường
thiệt hại do vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế ở Việt Nam .................... 60
3.2. Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật Việt Nam về trách nhiệm bồi thường
thiệt hại do vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế ........................................ 64
3.2.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường
thiệt hại ...................................................................................................................... 64
3.2.2. Hoàn thiện quy định pháp luật về chế tài bồi thường thiệt hại .................. 66
3.2.3. Hoàn thiện quy định pháp luật về miễn trách nhiệm bồi thường thiệt hại . 73
Kết luận chương 3 ................................................................................................... 78
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 79
TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT


PICC:

Principles of International Commercial Contracts
Bộ nguyên tắc về hợp đồng thương mại quốc tế

VIAC:

Vietnam International Arbitration Center
Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam

WTO:

World Trade Organization
Tổ chức thương mại thế giới


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế của Việt Nam trong những năm gần đây
phát triển mạnh mẽ. Theo xếp hạng của Tổ chức thương mại thế giới (WTO), xuất
khẩu hàng hóa của Việt Nam tăng từ vị trí 50 trong năm 2007 lên vị trí 26 trong
năm 2016, nhập khẩu hàng hóa cũng tăng lên từ vị trí thứ 41 trong năm 2007 lên vị
trí 25 trong năm 2016. Trong năm 2017 lần đầu tiên kim ngạch xuất nhập khẩu Việt
Nam vượt mức 420 tỷ Đô la Mỹ (USD), trong đó xuất khẩu tăng trên 21%, mức
tăng trưởng cao nhất kể từ năm 2011 [16]. Từ ngày 01 tháng 01 năm 2017 Công
ước Viên năm 1980 của Liên hiệp quốc về mua bán hàng hóa quốc tế (Công ước
CISG) bắt đầu có hiệu lực tại Việt Nam, điều chỉnh quan hệ mua bán hàng hóa quốc
tế giữa Việt Nam với các quốc gia thành viên. Hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế
của Việt Nam đã và đang hội nhập ngày càng sâu rộng với thế giới.

Nam” của Nguyễn Thụy Phương, Luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật, Trường Đại
học Quốc gia Hà Nội, 2008; “Trách nhiệm do vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa
quốc tế” của Nguyễn Thị Hương, Luận văn thạc sĩ luật quốc tế, Trường Đại học
Quốc gia Hà Nội, 2014; “Trách nhiệm do vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa
quốc tế và vấn đề hoàn thiện pháp luật Việt Nam” của Trương Văn Dũng, Luận án
tiến sĩ luật kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2003. Các công trình này tập trung
nghiên cứu trách nhiệm do vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế theo pháp
luật Việt Nam trong đó có trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Trong khuôn khổ của
luận văn và luận án, các công trình này cũng dừng lại ở mức độ khái quát và chưa
cập nhật nhật quy định mới về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp
đồng trong BLDS năm 2015 như trách nhiệm bồi thường tổn thất tinh thần, nghĩa
vụ ngăn chặn, hạn chế thiệt hại… Công trình “Các biện pháp xử lý việc không thực
hiện đúng hợp đồng trong pháp luật Việt Nam” của Đỗ Văn Đại, 2010, Nxb Chính
trị Quốc gia đã đi sâu phân tích các chế tài không thực hiện đúng hợp đồng, đây là
phạm vi rất rộng. Tác giả đi sâu phân tích có hệ thống trách nhiệm bồi thường thiệt
hại do vi phạm hợp đồng bên cạnh các chế tài khác theo quy định của LTM năm
2


2005 và pháp luật dân sự Việt Nam trước năm 2015. Những điểm mới trong BLDS
năm 2015 mà tác giả vừa nêu chưa được cập nhật trong công trình này.
Nghiên cứu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng mua bán
hàng hóa quốc tế được đề cập trong các bài báo khoa học như “Chế tài bồi thường
thiệt hại trong thương mại quốc tế qua Luật thương mại Việt Nam, Công ước Viên
và Bộ nguyên tắc Unidroit” năm 2009 của Nguyễn Thị Hồng Trinh - Trường Đại
học Huế đăng trên tạp chí điện tử nghiên cứu pháp luật. Bài viết này phân tích các
quy định pháp luật Việt Nam về chế tài bồi thường thiệt hại trên cơ sở so sánh Công
ước CISG và Bộ nguyên tắc về hợp đồng thương mại quốc tế của Viện Nhất thể hóa
tư pháp quốc tế nhưng chỉ dừng lại ở phạm vi đặt vấn đề như phạm vi thiệt hại được
đền bù, thiệt hại ước tính, tiền lãi do chậm thanh toán và nghĩa vụ hạn chế tổn

hàng hóa quốc tế; nghĩa vụ cơ bản của cácbên trong hợp đồng mua bán hàng hóa
quốc tế; vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế; trách nhiệm bồi thường thiệt
hại do vi phạm hợp đồng.
Về thực tiễn, Luận văn nghiên cứu việc vận dụng hình thức trách nhiệm bồi
thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế vào thực tiễn qua
các vụ kiện liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng
mua bán hàng hóa quốc tế được giải quyết ở Việt Nam.
Từ nghiên cứu về lý luận và thực tiễn, Luận văn nghiên cứu và đề xuất các
giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật Việt Nam về trách nhiệm bồi thường thiệt
hại do vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Nội dung nghiên cứu: Các quy định pháp luật hiện hành trong LTM năm 2005,
BLDS năm 2015 và Công ước CISG về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi
phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế. Luận văn không nghiên cứu các quy
định của pháp luật Việt Nam về tố tụng đối với trách nhiệm bồi thường thiệt hại do
vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế.
Về không gian và thời gian: Luận văn nghiên cứu thực trạng giải quyết tranh
chấp liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng mua bán
hàng hóa quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam với đối tác nước ngoài theo LTM

4


năm 2005, BLDS năm 2015, Công ước CISG trong phạm vi cả nước từ khi có Công
ước CISG năm 1980 đến nay.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Căn cứ vào đối tượng, mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, Luận văn sử dụng
phương pháp nghiên cứu khoa học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ
nghĩa Mác - Lênin để thu thập tài liệu, thông tin về trách nhiệm bồi thường thiệt hại

luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm
hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế.
Chương 2: Thực trạng thực hiện trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm
hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế ở Việt Nam hiện nay.
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về trách nhiệm bồi thường
thiệt hại do vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế ở Việt Nam hiện nay.

6


Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI
DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA QUỐC TẾ
1.1. Khái niệm, đặc điểm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế
a. Khái niệm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế
Thuật ngữ “hợp đồng” có lẽ xuất hiện đầu tiên ở La Mã vào thế kỷ V – IV
trước công nguyên [8, tr. 38] và có nghĩa là “ràng buộc”. Ngày nay, thuật ngữ này
được hiểu theo hai cách, thứ nhất “hợp đồng” được xem như một thỏa thuận; thứ
hai “hợp đồng” được hiểu là căn cứ làm phát sinh hậu quả pháp lý. Hợp đồng mua
bán hàng hóa là một hình thức pháp lý thể hiện sự thỏa thuận nhằm xác lập, thay
đổi, chấm dứt các quyền và nghĩa vụ trong quan hệ mua bán hàng hóa, theo đó bên
bán có nghĩa vụ giao hàng, chuyển quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua và nhận
thanh toán; bên mua có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán, nhận hàng và quyền sở
hữu hàng hóa theo thỏa thuận” [13, khoản 8 Điều 3]. Hợp đồng mua bán hàng hóa
quốc tế, theo pháp luật Việt Nam, là hợp đồng mua bán hàng hóa có yếu tố nước
ngoài (tính quốc tế). Tính quốc tế trong hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế đã
được luật pháp các nước và các điều ước quốc tế có quy định khác nhau.
Theo Công ước La Haye năm 1964 của Liên hiệp quốc về mua bán quốc tế các
động sản hữu hình (Công ước La Haye năm 1964), tính chất quốc tế thể hiện ở các