VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐOÀN THỊ HƢƠNG NHU

ÁP DỤNG HÌNH PHẠT BỔ SUNG THEO PHÁP LUẬT
HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN TỈNH HẢI DƢƠNG

Ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 8.38.01.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS CAO THỊ OANH

HÀ NỘI, 2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan, luận văn thạc sỹ “Áp dụng hình phạt bổ sung theo pháp luật
hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Hải Dương” là công trình nghiên cứu khoa học
độc lập của riêng tôi. Các số liệu được sử dụng phân tích trong luận văn là trung
thực, có nguồn gốc rõ ràng, đề tài không trùng với bất kỳ đề tài nghiên cứu khoa
học nào. Những kết quả nêu trong luận văn chưa được sử dụng trong bất kỳ công
trình nào khác. Những thông tin tham khảo trong luận văn đều được trích dẫn cụ thể
nguồn sử dụng.
Tác giả

Đoàn Thị Hƣơng Nhu



35

Hải Dương
2.2. Vướng mắc, bất cập, hạn chế và nguyên nhân khi áp dụng hình

43

phạt bổ sung trên địa bàn tỉnh Hải Dương
CHƢƠNG 3: SỰ CẦN THIẾT VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO

54

HIỆU QUẢ ÁP DỤNG HÌNH PHẠT BỔ SUNG TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH HẢI DƢƠNG
3.1. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt bổ sung

54

3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt bổ sung

57

KẾT LUẬN

70

DANH MỤC THAM KHẢO

72

Tuy nhiên, từ thực tiễn xét xử của ngành Tòa án tỉnh Hải Dương thấy việc áp
dụng hình phạt bổ sung vẫn còn những tồn tại, hạn chế nhất định như tỷ lệ các bị

1


cáo bị áp dụng hình phạt bổ sung còn ít; chỉ áp dụng với một số tội phạm nhất định;
việc nhận thức pháp luật và áp dụng các quy định về hình phạt bổ sung giữa các
Thẩm phán và giữa các Tòa án còn chưa thống nhất, đồng bộ; một số Thẩm phán áp
dụng hình phạt bổ sung không đúng quy định… Nguyên nhân của những tồn tại,
hạn chế đó xuất phát từ việc quy định của pháp luật, từ ý thức chủ quan, trình độ
chuyên môn của người áp dụng pháp luật, từ sự hướng dẫn, giải thích của cấp trên
chưa kịp thời, đầy đủ… Những điều đó đã làm giảm hiệu quả của áp dụng hình phạt
bổ sung, làm cho hình phạt bổ sung không phát huy được mục đích, ý nghĩa của nó
trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Trong bối cảnh nước ta đang xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ
nghĩa và thực hiện cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết 49-NQ/TW của Bộ
Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, trong đó xác định rõ nhiệm
vụ của cải cách tư pháp là bảo đảm để Toà án là trung tâm và xét xử là hoạt động
trọng tâm thì việc nghiên cứu các quy định của pháp luật về hình phạt bổ sung, thực
tiễn áp dụng hình phạt bổ sung trên địa bàn tỉnh Hải Dương, tìm ra được những tồn
tại, hạn chế, từ đó đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả việc áp dụng hình phạt bổ
sung có ý nghĩa rất quan trọng về lý luận và thực tiễn.
Với những lý do trên, người viết đã mạnh dạn lựa chọn đề tài “Áp dụng hình
phạt bổ sung theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Hải Dương” là đề tài
luận văn thạc sỹ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Nghiên cứu những vấn đề liên quan đến áp dụng hình phạt bổ sung đã được
một số nhà khoa học và cán bộ làm công tác thực tiễn tiến hành nhưng việc nghiên
cứu còn chưa nhiều, phạm vi nghiên cứu còn hẹp, quy mô nhỏ (chỉ dừng lại ở từng

có tác giả chỉ nghiên cứu một loại hình phạt cụ thể như hình phạt tiền, hoặc có tác giả
nghiên cứu hình phạt bổ sung ở một địa phương nhất định.
- Nhóm thứ ba: Hệ thống các bài viết, đề tài khoa học được đăng trên các tạp
chí chuyên ngành như: “Điểm mới trong Bộ luật hình sự năm 1999 về hình phạt bổ
sung” của Đào Lệ Thu trong tạp chí Luật học số 03/2000; “Về khái niệm và đặc
điểm của hình phạt bổ sung trong luật hình sự” của Trịnh Quốc Toản trong tạp chí
Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội, Luật học 25/2009; “Các hình phạt bổ sung
trong luật hình sự năm 1999 và hướng dẫn hoàn thiện” của TS. Dương Tuyết Miên
trong tạp chí Tòa án nhân dân số 8 kỳ II tháng 4/2009; “Bàn về hình phạt bổ sung
đối với người bị xét xử được hưởng án treo theo Bộ luật hình sự năm 1999” của
Huỳnh Văn Út trong tạp chí Tòa án nhân dân số 11 kỳ 1 tháng 6/2013…Các bài viết

3


này cũng chỉ nghiên cứu từng khía cạnh nhỏ quy định của Bộ luật hình sự về hình
phạt bổ sung.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Hải Dương chưa có bài viết, công trình khoa học
nào nghiên cứu về vấn đề áp dụng hình phạt bổ sung của Tòa án nhân dân hai cấp
tỉnh Hải Dương.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu để làm rõ những vấn đề lý luận và pháp luật về hình
phạt bổ sung, nghiên cứu thực tiễn áp dụng hình phạt bổ sung trên địa bàn tỉnh Hải
Dương trong thời gian từ năm 2013 đến năm 2017, những tồn tại, hạn chế và
nguyên nhân, sau đó luận văn đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả của áp dụng
hình phạt bổ sung trên địa bàn tỉnh Hải Dương.
Để đạt được mục đích trên, luận văn đặt ra và giải quyết các nhiệm vụ sau:
- Làm rõ một số vấn đề lý luận và pháp luật về áp dụng hình phạt bổ sung;
đánh giá khái quát quá trình hình thành và phát triển của chế định hình phạt bổ sung
trong luật hình sự Việt Nam.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
- Ý nghĩa khoa học: Việc nghiên cứu thành công luận văn là cơ sở cho việc bổ
sung các quan điểm lý luận về hình phạt nói chung và hình phạt bổ sung nói riêng.
- Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả của đề tài có thể được vận dụng trong thực tiễn
xét xử, áp dụng hình phạt bổ sung của Tòa án nhân dân hai cấp trên địa bàn tỉnh Hải
Dương, giúp cho các Thẩm phán có cái nhìn toàn diện, thấy được vị trí, vai trò của
hình phạt bổ sung và những hạn chế, thiếu sót trong quá trình áp dụng để khắc phục
trong thời gian tới.
Ngoài ra, luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu,
giảng dạy trong các trường nghiệp vụ của ngành luật ở nước ta.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của
luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về áp dụng hình phạt bổ sung
Chương 2: Thực tiễn áp dụng hình phạt bổ sung trên địa bàn tỉnh Hải Dương
Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt bổ sung trên địa
bàn tỉnh Hải Dương.

5


CHƢƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ
ÁP DỤNG HÌNH PHẠT BỔ SUNG
1.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của áp dụng hình phạt bổ sung
1.1.1. Khái niệm áp dụng hình phạt bổ sung
1.1.1.1. Khái niệm hình phạt bổ sung
Hệ thống hình phạt của nước ta hiện nay được áp dụng đối với hai đối tượng,
đó là người phạm tội và pháp nhân thương mại phạm tội. Đối với mỗi đối tượng áp
dụng hình phạt, hình phạt lại được chia ra làm hai nhóm: nhóm hình phạt chính và

Kế thừa các quan niệm về hình phạt bổ sung nêu trên, đồng thời căn cứ vào
các quy định của hình phạt bổ sung Việt Nam hiện hành, có thể hiểu hình phạt bổ
sung như sau:
Hình phạt bổ sung là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc của Nhà nước được
quy định trong luật hình sự, do Tòa án tuyên kèm theo hình phạt chính trong bản án
đối với một số tội phạm nhằm tăng cường hiệu quả của hình phạt chính. Người
phạm tội có thể bị áp dụng một hoặc một số hình phạt bổ sung.
1.1.1.2. Khái niệm áp dụng hình phạt bổ sung
Áp dụng hình phạt là một loại hình áp dụng pháp luật. Nếu như áp dụng pháp
luật nói chung là hình thức thực hiện pháp luật trong đó nhà nước, thông qua cơ
quan, cán bộ nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức xã hội được nhà nước trao
quyền, tổ chức cho các chủ thể thực hiện quyền hoặc nghĩa vụ do pháp luật quy
định hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của pháp luật ra các quyết định làm phát
sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc chấm dứt quan hệ pháp luật thì áp dụng hình phạt lại là
một loại áp dụng pháp luật đặc biệt.
Để bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tập thể và của
công dân, đấu tranh phòng và chống tội phạm, Nhà nước ta sử dụng nhiều biện pháp
cưỡng chế khác nhau. Trong hệ thống các biện pháp cưỡng chế của Nhà nước thì
hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất. Hình phạt được Nhà nước sử
dụng như là công cụ hữu hiệu, cần thiết và không thể thay thế trong cuộc đấu tranh,
phòng chống tội phạm.
Hình phạt được quy định trong Bộ luật hình sự và do Tòa án áp dụng theo
một trình tự đặc thù. Trong mọi trường hợp không được áp dụng hình phạt đối với
những hành vi không được Bộ luật hình sự quy định là tội phạm, và tất nhiên cũng

7


không được áp dụng một loại hình phạt nào đó nếu hình phạt ấy không được quy
định trong hệ thống hình phạt hoặc không được quy định trong chế tài của điều luật


Thứ nhất, hình phạt bổ sung không được áp dụng độc lập với mỗi loại tội
phạm cụ thể mà chỉ được áp dụng kèm theo hình phạt chính khi nhân danh Nhà nước
tuyên bố bản án kết tội đối với người bị kết án. Toà án có thể áp dụng một trong các
hình phạt chính được quy định trong điều luật về tội phạm cụ thể: “Đối với mỗi tội
phạm, người phạm tội chỉ bị áp dụng một hình phạt chính và có thể bị áp dụng một
hoặc một số hình phạt bổ sung” (khoản 3 Điều 32 Bộ luật hình sự) [33, tr. 27]; “Đối
với mỗi tội phạm, pháp nhân thương mại phạm tội chỉ bị áp dụng một hình phạt chính
và có thể bị áp dụng một hoặc một số hình phạt bổ sung” (khoản 3 Điều 33 Bộ luật
hình sự) [33, tr. 27]. Đây là một đặc điểm quan trọng của áp dụng hình phạt bổ sung,
giúp phân biệt sự khác nhau rõ nét nhất giữa loại hình phạt này với hình phạt chính.
Hệ thống hình phạt trong Luật hình sự Việt Nam được phân chia thành hình
phạt chính và hình phạt bổ sung. Hình phạt chính và hình phạt bổ sung được phân
biệt chủ yếu dựa vào khả năng áp dụng độc lập của từng loại hình phạt đối với các
trường hợp phạm tội cụ thể. Theo đó, về nguyên tắc, hình phạt chính luôn luôn
được áp dụng độc lập, không phụ thuộc vào các loại hình phạt khác. Đối với mỗi
một tội phạm, Toà án chỉ có thể áp dụng một hình phạt chính. Trong khi đó hình
phạt bổ sung không được áp dụng độc lập mà chỉ có thể được áp dụng kèm theo
hình phạt chính. Nếu bị cáo không bị áp dụng hình phạt chính thì Toà án cũng
không được áp dụng hình phạt bổ sung đối với họ. Trong trường hợp một người bị
kết án về nhiều tội, thì hình phạt bổ sung của tội nào chỉ được áp dụng kèm theo
hình phạt chính của tội ấy, không tuyên hình phạt bổ sung chung chung cho tất cả
các tội. Đặc điểm đặc thù này của áp dụng hình phạt bổ sung xuất phát chính từ
chức năng của hình phạt bổ sung là củng cố, tăng cường hiệu quả của việc áp dụng
hình phạt, tức là hình phạt bổ sung giúp cho việc xử lý tội phạm được toàn diện và
triệt để, tăng cường thêm tác dụng phòng ngừa riêng và răn đe chung của hình phạt
chính. Mặt khác, nếu giả sử hình phạt bổ sung được áp dụng độc lập thì do mức độ
trừng trị, cưỡng chế của nó ít nghiêm khắc, nên mục đích phòng ngừa riêng và
phòng ngừa chung cũng khó đạt được trong thực tiễn áp dụng và thi hành. Mặc dù
chỉ được áp dụng bổ sung cho hình phạt chính, nhưng hình phạt bổ sung có ưu điểm