VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Hồ Nguyễn Anh Tuấn

VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN TRONG THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ
THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN TỈNH ĐỒNG NAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Hồ Nguyễn Anh Tuấn

VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN TRONG THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ
THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN TỈNH ĐỒNG NAI
Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số: 8.38.01.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. VÕ THỊ KIM OANH


2.3. Thực trạng vai trò của Tòa án trong việc xem xét, giải quyết việc cho nhận tử
thi của người chấp hành án tử hình .......................................................................58
2.4. Thực trạng vai trò của Tòa án trong việc gửi bản án, quyết định được thi hành
và quyết định quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 20 Luật Thi hành án hình sự
năm 2010, tài liệu có liên quan cho cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của
Luật Thi hành án hình sự năm 2010 ......................................................................60
2.5. Thực trạng vai trò của Tòa án trong việc thực hiện chế độ thống kê, báo cáo
về thi hành án hình sự theo thẩm quyền và nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy
định của Luật Thi hành án hình sự năm 2010 .......................................................63
Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA TÒA ÁNTRONG THI
HÀNH ÁN HÌNH SỰ .............................................................................................. 65
3.1. Yêu cầu của việc nâng cao vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự ......65
3.2. Các giải pháp cụ thể .......................................................................................67
KẾT LUẬN ..............................................................................................................80
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Thi hành bản án hình sự là một khâu chiếm vị trí quan trọng trong quá trình
giải quyết vấn đề liên quan đến trách nhiệm hình sự của một người có tội. Thi hành
án hình sự hay hiện thực hóa các quyết định, bản án của Tòa án đã có hiệu lực pháp
luật trong thực tế chính là việc lấy lại trật tự công bằng trong xã hội, mà cụ thể là
việc bắt buộc người bị kết án phải chịu sự lên án của Nhà nước, của xã hội; phải
chịu sự giáo dục, cải tạo để có thể trở thành người có ích cho xã hội.
Công tác điều tra, truy tố và xét xử là rất quan trọng. Quyết định hình phạt
của Toà án chính là sự đánh giá, sự lên án của Nhà nước đối với hành vi phạm tội
mà bị cáo đã thực hiện. Nếu chỉ dừng ở mức đánh giá, lên án mà không thực hiện
bằng các biện pháp mang tính cưỡng chế đặc trưng của quyền lực nhà nước thì tác
dụng giáo dục, răn đe, phòng ngừa và tính chịu hình phạt hạn chế, thậm chí là

tròcủa Tòa ánđối với việc thi hành án hình sự có ý nghĩa quan trọng trong việc xây
dựng nhà nước pháp quyền, đổi mới căn bản cơ chế xây dựng và thực hiện pháp
luật. Chính vì vậy học viên lựa chọn nghiên cứu đề tài về “Vai trò của Tòa án trong
thi hành án hình sự theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Đồng
Nai” làm đề tài luận văn với mong muốn tìm ra được những tiêu chí có cơ sở khoa
học và rất có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn trong giai đoạn hiện nay, với mục
tiêu nâng cao năng lực của Tòa án trong quá trình thi hành án hình sự, phòng chống
được tội phạm, đảm bảo các bản án đã có hiệu lực pháp luật được thi hành một cách
triệt để, chính xác mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho mọi công dân được giám sát
hoạt động áp dụng pháp luật của Tòa án trong quá trình tố tụng.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong khoa học pháp lý,vai trò của Tòa án trongthi hành án hình sự rất quan
trọng. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện và áp dụng các quy định của pháp luật
về thi hành án hình sự của Tòa án thời gian qua còn rất nhiều lúng túng, chưa được
quan tâm đúng mức.
Qua tìm hiểu và nghiên cứu tác giả nhận thấy có một số công trình nghiên
cứu khá công phu đã làm rõ các khía cạnh pháp lý về lĩnh vực thi hành án hình sự
của Tòa án được nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau cụ thể như:“ Một số vấn đề
về lý luận và thực tiễn về hoãn thi hành án trong Luật Thi hành án hình sự Việt

2


Nam (Tác giả: Nguyễn Văn Sơn), Vai trò của Toà án trong thi hành án hình sự đáp
ứng yêu cầu cải cách tư pháp (Tác giả: Nguyễn Minh Thanh), Giảm thời hạn và
miễn chấp hành hình phạt trong thi hành án hình sự ở Việt Nam (Tác giả: Nguyễn
Văn Cảnh), Vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự từ thực tiễn quận Bình
Tân, thành phố Hồ Chí Minh (Tác giả Lê Văn Đường),….”
Các công trình nghiên cứu trên đã nghiên cứu một số vấn đề liên quan đến
vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự, mối quan hệ giữa các cơ quan tư pháp,

Thứ hai: Cơ sở quy định Vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự.
Thứ ba: Phân tích các quy định của pháp luật về Vai trò của Tòa án trong thi
hành án hình sự.
Thứ tư: Đánh giá thực tiễn vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự tại
tỉnh Đồng Nai.
Thứ năm: Đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về
vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự.
Nhiệm vụ của luận văn nhằm giải quyết những vấn đề sau:
- Hệ thống được cơ sở lý luận, các quan điểm khoa học nhận thức chung về
vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự theo Bộ luật Hình sự, Bộ luật tố tụng
Hình sự, Luật thi hành án hình sự năm 2010. Trọng tâm là phân tích khái niệm về
vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự, căn cứ các quy định về trách nhiệm,
quyền hạn của Tòa án trong thi hành án hình sự, quy định nhiệm vụ quyền hạn của
Tòa án.
- Phân tích, làm rõ nội dung về vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự,
thực tiễn thi hành pháp luật từ đó chỉ ra những bất cập, hạn chế trong việc thực thi
pháp luật và áp dụng pháp luật.
- Sau khi phân tích, hệ thống cơ sở lý luận, phân tích thực trạng về vai trò
của Tòa án trong thi hành án hình sự để làm rõ những vướng mắc bất cập khi áp
dụng pháp luật, đưa ra một số phương hướng nhằm hoàn thiện pháp luật về trách
nhiệm, quyền hạn của Tòa án trong thi hành án hình sự trong tòa án hiện hành .
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn sử dụng các quan điểm khoa học, các quy
định của pháp luật về vai trò của Tòa án trong thi hành án hình sự và thực tiễn vai
trò của Tòa án trong thi hành án hình sự tại tỉnh Đồng Nai.

4


- Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài: Trong khuôn khổ của pháp luật về



- Ngoài ra, người viết còn sử dụng phương pháp phân tích thực tiễn để làm
cho việc phân tích đề tài thêm sinh động.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Người viết dự định trình bày cơ bản về lý luận và các vấn đề pháp lý về vai
trò của Tòa án trong thi hành án hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự, Bộ luật
tố tụng Hình sự, Luật thi hành án hình sự năm 2010 và các văn bản hướng dẫn thi
hành, trên cơ sở trình bày đó tiến hành đánh giá thực trạng của việc thực hiện quy
định trên thực tế cũng như tiến hành đánh giá các quy định pháp luật về vai trò của
Tòa án trong thi hành án hình sự làm cơ sở cho việcđề xuất giải pháp trong cải cách
tư pháp, giải quyết những bất cập, vướng mắc về thẩm quyền cũng như trình tự, thủ
tục thi hành bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
Công trình nghiên cứu còn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong
việc học tập, giảng dạy, nghiên cứu và cơ sở cho các cơ quan nhà nước có thẩm
quyền xem xét sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự,Bộ luật tố tụng Hình sự, Luật thi
hành án hình sự, các văn bản hướng dẫn thi hành…
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm
3 chương:
- Chương 1:Những vấn đề lý luận và pháp lý về vai trò của tòa án trong thi
hành án hình sự.
- Chương 2: Thực tiễn vai trò của tòa án trong thi hành án hình sự tại tỉnh
Đồng Nai
- Chương 3: Giải pháp nâng cao vai trò của tòa án trong thi hành án hình sự

6


Chương 1



tố tụng hình sự. Song cũng có ý kiến cho rằng, thi hành án hình sự là một hoạt động
hành chính - tư pháp hình sự, có những nét đặc thù riêng khác với hoạt động tố tụng
hình sự. Một số khác thì coi thi hành án hình sự như là luật hình sự kéo dài. Việc
xác định thi hành án hình sự là một giai đoạn tố tụng, luật hình sự kéo dài hay là
hoạt động hành chính - tư pháp có ý nghĩa quan trọng để làm sáng tỏ bản chất thi
hành án hình sự, mà xác định bản chất của thi hành ánhình sự là một trong những
vấn đề lý luận cơ bản của thi hành án hình sự. Bởi lẽ, xác định đúng bản chất thi
hành án hình sự có ý nghĩa quan trọng trên nhiều phương diện, đặc biệt là tạo ra cơ
chế quản lý, mô hình tổ chức và hoạt động phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả của thi
hành án hình sự.
Ở đây, thi hành án hình sự, như nhiều tác giả khẳng định, là “nốt nhạc cuối
cùng” trong quá trình tố tụng. Lập luận cho quan điểm: Bản chất của thi hành án
hình sự là một giai đoạn tố tụng, những người theo quan điểm này cho rằng, bản
án, quyết định của Tòa án, kết quả của giai đoạn xét xử là cơ sở, là căn cứ để tiến
hành hoạt động thi hành án hình sự. Thi hành án hình sự dường như là sự tiếp tục
của giai đoạn xét xử và chịu sự chi phối của cơ quan tố tụng, đặc biệt là Tòa án.
Quyết định thi hành hình phạt, xóa án tích là do Chánh án Tòa án ra quyết định, thủ
tục ở các khâu quan trọng trong thi hành án hình sự đều do cơ quan tiến hành tố
tụng thực hiện. Việc thi hành các bản án đều được tiến hành dựa trên các nguyên
tắc cơ bản của Luật tố tụng hình sự, thậm chí được quy định trong Luật tố tụng
hình sự.
Tuy nhiên, xét về bản chất, tố tụng là việc giải quyết các tranh chấp thông
qua thủ tục xét xử của Tòa án. Điều đó có nghĩa là khi Tòa án đã đưa ra phán quyết
về chân lý của sự việc, về việc phạm tội hay không phạm tội và về hình phạt áp
dụng đối với trường hợpnày hay trường hợp khác thì quá trình tố tụng cũng kết
thúc. Nói cách khác, tố tụng hình sự xác định có hay không có quan hệ pháp luật
hình sự trong trường hợp này. Nếu có quan hệ đó thì quá trình tiếp theo là thực hiện
nội dung của pháp luật hình sự: hình phạt hoặc biện pháp tư pháp hình sự. Thực