VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HUỲNH NGỌC THẢO

ÁN TÍCH THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ
VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN TỈNH ĐỒNG NAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HUỲNH NGỌC THẢO

ÁN TÍCH THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ
VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN TỈNH ĐỒNG NAI
Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số : 60.38.01.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. NGUYỄN VĂN HIỂN

HÀ NỘI - 2018

2.2. Thực tiễn áp dụng chế định án tích ở tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2013-2017 ..55
2.3. Những tồn tại, khó khăn vướng mắc trong áp dụng chế định án tích theo
pháp luật hình sự Việt Nam ở tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn 2013-2017. ..........58
2.4. Nguyên nhân của những tồn tại hạn chế trong việc áp dụng chế định án tích
theo pháp luật hình sự ở tỉnh Đồng Nai từ năm 2013-2017. ................................61
Chương 3: CÁC GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO ÁP DỤNG ĐÚNG PHÁP LUẬT
HÌNH SỰ VỀ CHẾ ĐỊNH ÁN TÍCH VÀ XÓA ÁN TÍCH Ở TỈNH ĐỒNG NAI66
3.1. Các giải pháp chung đảm bảo áp dụng đúng pháp luật hình sự về chế định án
tích ở tỉnh Đồng Nai .............................................................................................66
3.2. Các giải pháp cụ thể bảo đảm áp dụng đúng pháp luật hình sự về chế định án
tích ở tỉnh Đồng Nai .............................................................................................69
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 79
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BCA

: Bộ Công an

BCT

: Bộ Chính trị

BNV

: Bộ Nội vụ

BTP


NN

: Nhà Nước

NCTN

: Người chưa thành niên

LLTP

: Lý lịch tư pháp

PL

: Pháp luật

PLHS

: Pháp luật hình sự

PTP

: Phòng Tư pháp

TAND

: Toà án nhân dân

THA


lịch tư pháp của người đã từng là tội phạm hình sự. Mặc dù chế định án tích,đã xuất
hiện ngay từ nhữngngày đầu tiên (năm 1945) trong lịch sử tư pháp của nước ta và
được quy định là một trong những chế định rất quan trọng trong phần chung tại các
BLHS Việt Nam 1985, 1999 và BLHS 2015 (sửa đổi bổ sung 2017), có hiệu lực thi
hành từ 01.01.2018. Tuy nhiên trên thực tế trong PLHS Việt Nam chưa nêu và chưa
đưa ra khái niệm thế nào là “án tích” mà chỉ mới quy định “xóa án tích” tại
Chương IX với 05 điều luật, từ Điều 63 đến Điều 67 BLHS 1999 (sửa đổi, bổ sung
2009) và tại Chương X với 05 điều luật, từ Điều 69 đến Điều 73 BLHS 2015 (sửa
đổi, bổ sung 2017) để quy định về “Xóa án tích”; Thậm chí như Luật LLTP 2009,
là một trong những luật sử dụng rất nhiều lần hai cụm từ “án tích”nhưng cũng chỉ
là những quy định về cách tính “xóa án tích” đối với một người tội phạm, chứ
không nêu được thực chất cần phải hiểuhay định nghĩa, khái niệm“án tích” là gì?.
Việc nghiên cứu và làm sáng tỏ về mặt nhận thức và lý luận chung về “án
tích” là một đòi hỏi cấp bách, nó không chỉ góp phần làm cho chúng ta có thể nhận
thức một cách đúng đắn và khoa học về chế định án tích mà còn giúp cho các cơ
quan tiến hành tố tụng (gồm CQĐT, VKS, Tòa án, THA...), những cán bộ tư pháp
(gồmĐTV, KSV, TP và cán bộ của cơ quan tư pháp địa phương làm công tác trợ
giúp pháp lývà công tác cấp LLTP cho công dân ...)áp dụng chính xác các quy định
của PLHSnói riêng và PL trong hoạt động tư pháp nói chung, để qua đó sẽ đảm bảo
quyền con người nói chung và quyền, lợi ích chính đáng của những người thực hiện
hành vi vi phạm PLHS nói riêng. Vì trên thực tế xét xử án hình sự cho thấy, nếu
Tòa án áp dụng đúng đắn và chính xác các quy phạm PLcủa chế định án tích nó sẽ
đem lại hiệu quả các lợi ích xã hội, tăng cường hỗ trợ pháp chế và củng cố trật tự
PL, bảo vệ vững chắc các quyền tự do của con người trong lĩnh vực hình sự, nhất
của những người bị kết án đã chấp hành xong hình phạt, nâng cao uy tín của các cơ
quan tư pháp nói chung và của các cơ quan bản vệ pháp luật hình sự nói riêng

1




2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trong công cuộc xây dựng NN pháp quyền XHCN Việt Nam, thì việc nâng
cao công tác đấu tranh phòng, chống và xử lý tội phạm hình sự. Công tác xác định
nhân thân người phạm tội là vô cùng cần thiết vì xác định đúng nhân thânhay còn
gọi là LLTP của người phạm tội (theo luật hình sự gọi là lý lịch bị can, bị cáo),
chính là xác định đúng “án tích” và “xóa án tích” cho người phạm tội. Đây chính
là một trong những một nội dung quan trọng của lý luận chung NN và PL, là cơ sở
để bảo vệ sự nghiêm minh của PLHS.Trong các công trình nghiên cứu về chế định
án tích trong PLHS phải kể đến:
2.1.Tài liệu nghiên cứu là giáo trình, sách chuyên khảo và các bài đăng
trên tạp chí
-“Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự (Phần chung)” của tác
giả Lê Cảm, nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội năm 2005[1];
- “Xóa án - Mô hình lý luận về Bộ luật hình sự Việt Nam” của tác giả Phạm
Hồng Hải, nhà xuất bản Khoa học xã hội Hà Nội năm 1993 [11];
- “Giáo trình Luật hình sự Việt Nam” của tác giả Phạm Thị Học, Chương XV,
Trường Đại học Luật Hà Nội, nhà xuất bản Công an nhân dân năm 2004 [13];
- “Giáo trình luật hình sự Việt Nam (Phần chung)”, GS. TS. Võ Khánh Vinh,
Nxb Khoa học Xã hội năm 2014 [57];
- “Bình luận khoa học Bộ luật hình sự Viêt Nam” của Viện nghiên cứu khoa
học pháp lý - Bộ tư pháp năm 1999,“ Bình luận khoa học Bộ luật hình sự (đã được sửa
đổi bổ sung)” của Học viện cảnh sát nhân dân và “Bình luận khoa học Bộ luật hình
sự”của tác giả Uông Chu Lưu, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội năm 2001
[20];
- “Án tích theo Bộ luật hình sự năm 1999” của tác giả Hồ Sỹ Sơn, đăng trên
tạp chí Nhà nước và pháp luật số 12 năm 2001 [36].

3



4


Mục đích của luận văn là nghiên cứu làm rõ các vấn đề lý luận vàthực tiễn
của chế định về án tích trong PLHS Việt Nam, chỉ ra những bất cập, tồn tại, vướng
mắc khi áp dụng vào thực tiễn ở tỉnh Đồng Nai. Qua đó đề xuất những quan điểm
và giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện đúng chế định về án tích tại địa bàn tỉnh Đồng
Nai.
3.2. Nhiệm vụ
- Về mặt lý luận: Luận văn tập trung nghiên cứu khái quát về sự hình thành
và phát triển của chế địnhán tíchtrong lịch sử tư pháp Việt Nam, đưa ra được những
nhận định, đánh giá về những ưu điểm, bất cập, đồng thời so sánh những chế định
về án tích của PLHS Việt Nam qua các thời kỳ và so sánh với chế định về án tích
của một số nước trên thế giới như Nga, Trung Quốc, Nhật Bản... Qua đó làm sáng
tỏ một cách có hệ thống về mặt lý luận những nội dung cơ bản của chế định án tích
theo BLHS Việt Nam, làm rõ ý nghĩa tốt đẹp, tính nhân văn và giá trị nhân đạo cũng
như tính nghiêm khắc, giáo dục, răn đe của việc áp dụng chế định án tích trong đời
sống pháp luật Việt Nam nói chung và đặc trưng của NN pháp quyền XHCN Việt
Nam nói riêng.
- Về mặt thực tiễn: Luận văn đi sâu vào nghiên cứu việc áp dụng những chế
định án tích trong thực tiễn luật hình sự Việt Nam nói chung và từ thực tiễn ở tỉnh
Đồng Nai nói riêng. Trên cơ sở nghiên cứu, tổng hợp những tồn tại, vướng mắc khi
áp dụng những quy định của PL về án tích trong luật hình sự Việt Nam hiện hành,
để từ đó đề xuất những giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện, đưa ra những khái
niệm, định nghĩa cơ bản dễ hiểu, dễ nắm bắt cơ sở lý luận về chế định án tích. Tạo
ra hiệu quả đồng bộ cho việc áp dụng những chế định này vào thực tiễn đảm bảo sự
thống nhất cao trong nhận thức và áp dụng PL.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
- Luận văn được nghiên cứu phân tích thực trạng về hiệu quả công tác áp dụng

Luận văn là công trình nghiên cứu cơ bản, toàn diện, có hệ thống về cơ sở lý
luận, thực tiễn áp dụng chế định án tích trong công tác khởi tố, điều tra, truy tố, xét

6


xử và bảo vệ, bào chữa cho người phạm pháp hình sự ở tỉnh Đồng Nai. Vì vậy, có
thể xem những nội dung sau đây là những đóng góp mới về khoa học của luận văn.
- Luận văn là kết quả của công tác nghiên cứu lý luận và thực tiễn nhằm đưa
ra những đề xuất, kiến nghị, định hướng và giải pháp để hoàn thiện chế định về án
tích trong PLHS nói chung và trong việc xử lý người phạm tội hình sự nói riêng.
Đáp ứng được yêu cầu của công cuộc cải cách tư pháp tiến lên xây dựng NN pháp
quyền XHCN Việt Nam, là NN thực sự của dân, do dân và vì dân vừa thể hiện được
sự nghiêm khắc trừng trị đối với những người có án tích hoặc những người từng có
án tích nhưng vẫn tiếp tục vi phạm PL, thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật đối
với người vi phạm pháp luật và song song là giá trị nhân văn, nhân đạo, giáo dục,
thuyết phục đối với những người có án tích nhưng biết hoàn lương, cải tạo tốt, để
sớm tái hòa nhập với cộng đồng xã hội.
- Với ý nghĩa là công trình nghiên cứu nghiên cứu mang tính chất chuyên
khảo, đề cập đến việc phân tích có hệ thống những nội dung cơ bản quy định về chế
định án tích theo PLHS Việt Nam. Nhằm giúp cho những cán bộ thực thi công vụ
trong lĩnh vực tư pháp hình sự có những cơ sở khoa học, cơ sở pháp lý trong xác
định đúng đắn nội dung cơ bản, căn cứ, điều kiện của việc áp dụng chế định án tích
đối với người đã bị kết án, đã thi hành xong bản án hoặc hết thời hiệu thi hành bản
án, đã trải qua một thời gian nhất định đã đủ để xóa án tích hay chưa?. Việc xác
định còn tiền án hay không chính là yêu tố quan trọng tạo thuận lợi cho các cơ quan
chức năng của NN tiền hành hoạt động truy cứu TNHS hoặc không truy cứu TNHS
đối với hành vi vi phạm PL của người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội,
tránh việc làm oan, bỏ lọt tội phạm và còn có ý nghĩa trong việc giúp cho cán bộ cơ
quan tư pháp tỉnh Đồng Nai cung cấp chính xác LLTP của một người công dân.