A.

MỞ ĐẦU
B.

Tính cấp thiết của đề tài.
- Giám sát xã hội đảm bảo cho hoạt động đựơc thực hiện đúng mục
đích và đạt hiệu quả tốt nhất trong điều kiện có thể, theo chương trình, kế
hoạch đã đề ra
- Phản biện xã hội đem lại những lợi ích vật chất và tinh thần chính
đáng và hợp pháp cho xã hội mà còn có ý nghĩa chính trị sâu sắc phản ánh
mối quan hệ cơ bản : quan hệ Nhà nước với nhân dân.
- Phản biện xã hội giúp phát huy dân chủ, lắng nghe tiếng nói của
người dân trong việc ra các quyết định, nhất là các vấn đề trọng đại của
quốc kế dân sinh, hoặc liên quan trực tiếp đến cuộc sống của người dân.
- Phản biện xã hội là phương thức quan trọng để đạt được đồng thuận
xã hội. Xã hội, cộng đồng là tập hợp của nhiều cá nhân. Dân chủ là khi
quyết định các công việc chung, tiếng nói của mỗi cá nhân được lắng nghe,
được tiếp nhận.
- Phản biện xã hội sẽ là phương thuốc hữu hiệu để chữa trị các căn
bệnh của người cầm quyền, như nạn tham nhũng, tệ bè phái, dối trá, lối
sống cơ hội… – những căn bệnh dường như rất khó loại trừ ở bất cứ chế độ
chính trị -xã hội nào.
- Phản biện xã hội sẽ là “kênh” trao đổi thông tin hữu hiệu giữa các
thiết chế quyền lực với nhân dân tạo ra sức mạnh dân tộc trong điều kiện
mới.
- Giám sát xã hội là đề cao quyền dân chủ của nhân dân , đồng thời
trao cho nhân dân công cụ hữu hiệu nhất ( báo chí ) trong việc thực hiện
quyền GSXH của mình.

Giám sát và phản biện xã hội là một trong những chức năng

- Giám sát mọi người.
Giám sát có hai bộ phận tham gia giám sát xã hội : bộ máy nhà nước
và công dân. Trên thức tế thì các thiết chế nhà nước vốn đã được hình thành
và hoạt động theo cơ chế tự giám sát và giám sát công dân. Thế nhưng một
xã hội dân chủ là xã hội cần phải coi trọng sự giám sát của công dân đối
với nhà nước. Đồng thời điều này cũng thể hiện trình độ phát triển , ý thức
tự giác và trách nhiệm cao của người dân.
V.I Lênin đã nói : Chính phủ cũng phải được dư luận và công chúng
kiểm soát ( V.I Lênin – toàn tập , tập 35 .1976 tr20). Ở Việt Nam hiến pháp
năm 1992 đã quy định “Quốc hội nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt
Nam thực hiện quyền giám sát tối cao đối với hoạt động nhà nước .Các cơ
quan nhà nước , các cán bộ công chức nhà nước chụi sự giám sát của nhân
dân”. Đây là cơ sở pháp lý cao nhất cho sự khẳng định quyền giám sát của
nhân dân đối với hoạt động của xã hội.
Giám sát xã hội là giám sát lẫn nhau , giám sát từ nhiều góc độ một
cách công bằng và có ý nghĩa xã hội . Giám sát không chỉ để kiểm tra ,
đánh giá phân tích hoạt động của cơ quan, tổ chức cá nhân mà còn đề xuất

2


giải pháp nhằm điều chỉnh kế hoạch, khắc phục thiếu xót , những cái lỗi
thời , không còn phù hợp với định hướng và bản chất của xã hội.
“Theo PGS . TS Nguyễn Văn Dững thì “Giám sát xã hội bao gồm
những nội dung”
Thứ nhất là huy động nguồn lực – trí tuệ xã hội, động viên khích lệ
năng lực sáng tạo của nhân dân trong việc tham gia đóng góp ý kiến xây
dựng các văn bản quy phạm pháp luật, tham gia bàn thảo các quyết sách
lớn liên quan đến vận mệnh của đất nước.
Thứ hai là giám sát quy trình ban hành các văn bản quy phạm pháp

hiện chủ trương chính sách, luật pháp , để kịp thời phát hiện những nơi làm
đúng , làm hay để biểu dương , khích lệ và tổng kết kinh nghiệm thực tiễn ;
đồng thời cũng để sớm phát hiện những “trục trặc” , những nơi làm dở, làm
sai , những nơi vi phạm chủ trương chính sách và luật pháp để đấu tranh”
b. phản biện xã hội.
Phản biện xã hội là phản ánh một hiện tượng tất yếu trong đời sống
chính trị - xã hội. Khái niệm này được sử dụng ở nhiều nước từ lâu : nhưng
ở nước ta , những năm gần đây mới được quan tâm , thu hút sự chú ý của
giới nghiên cứu nhất là sau khi “phản biện xã hội” được chính thức ghi
trong văn kiện Đại hội Đảng lần thứ X.
Để hiểu phản biện xã hội , trước hết phải hiểu phản biện là gì? Phản
biện là một từ Hán Việt . Hiểu theo cách triết tự thì “phản biện có nghĩa là
bàn luận theo hướng ngược lại” hoặc là tranh luận, tranh cãi . Vì vậy có thể
hiểu phản biện là sự tranh luận, tức là đưa ra lập luận để làm rõ đúng sai ,
trong phản biện phải hội đủ các luận cứ ( thực tiễn khoa học) để làm rõ cái
đúng cái sai của vấn đề đang tranh luận.Điều đó cho thấy, phản biện khác
với góp ý kiến phê bình ,kiến nghị.Là sự tranh luận , phản biện bao hàm cả
biện luận và phản biện luận chứ không chỉ một chiều .Trong phản biện
không chỉ là bác bỏ, phủ định mà có thể có cả sự bổ sung làm rõ hơn vấn
đề ở mọi góc độ , phương diện khác nhau.Do đó không thể đồng nhất phản
biện với phản bác , bài xích.
Từ đó có thể hiểu phản biện xã hội là sự phản biện của xã hội (hay là
sự phản biện mang tính xã hội ), tức là sự biện luận, thẩm định đánh giá của
các lực lượng xã hội đối với những chủ trương chính sách, đề án ,dự án xã
hội…liên quan đến quyền lợi và đời sống của thành viên trong xã hội.Như
vậy phản biện xã hội là tiếng nói nhận thức của xã hội , của các lực lượng
xã hội.Đó là những lập luận có chứng cứ nhằm phát hiện, chứng minh , bổ
xung hoặc bác bỏ ,phủ định một chủ trương chính sách hay đề án xã hội
được công bố hay đang hình thành. Là “tiếng nói” phản biện xã hội khác
với tâm trạng xã hội (trạng thái tâm lý ,tình cảm,mang tính cảm tính thường

biện xã hội là sự thực hành dân chủ là đặc trưng rõ ràng của đời sống dân
chủ của xã hội.
2. Các góc độ tiến hành khảo sát.
- Khảo sát trên các báo , trang báo điện tử .. tuoitre.online ; dantri ;
vnepress, đại đoàn kết …
- Khảo sát các bài báo thông tin về biển đông của Việt Nam và Trung
Quốc.
- Các ý kiến chuyên gia, nhà nghiên cứu về luật học ,nghiên cứu về
Biển Đông và dư luận quốc tế
- Ý kiến của giới trẻ hiện nay về vấn đề biển đông cũng như ý thức
của họ về chủ quyền của đất nước….
3. Khảo sát thực tế.
Trong thời gian gần đây biển Đông luôn là vấn đề thu hút sự quan tâm
của công chúng bạn đọc. Những thông tin mới nhất về tình hình ở biển
5


Đông luôn được báo chí thông tin một cách đầy đủ và chi tiết đến độc giả.
Quan điểm, ý kiến của các chuyên gia cũng như các chủ trương chính sách
của Đảng và Nhà nước luôn nhận được sự quan tâm của độc giả. Dưới đây
là những ý kiến đánh giá của các chuyên gia, của người đại diện về luật
pháp và phát ngôn của Bộ ngoại giao Việt Nam. ( Thông tin được thu thập
từ báo tuổi tre onlne, vnepress, dân trí, đại đoàn kết... với các ý kiến – thể
hiện rõ chức năng giám sát và phản biện xã hội của báo chí.) . Trong mỗi
báo, là sự tập hợp những bài viết tiêu biểu của các tác giả, cũng như các
độc giả của chúng ta.
Biển Đông ! thu hút sự quan tâm của đông đảo quần chúng, giới trẻ
ngày nay nhìn nhận về vấn đề biển Đông ra sao?, báo chí trong nước và
nước ngoài phản ánh việc TQ xâm lược biển Đông thế nào?
Ngay từ khi Trung Quốc, tiến hành lấn chiếm đất đai của Việt Nam

Thứ ba, nó diễn ra có chủ ý, có hệ thống (3 tàu hỗ trợ nhau) chứ
không phải một tai nạn.
Thứ tư, so với những va chạm trước đó, nó là một sự leo thang rõ rệt,
nhất là thời điểm xảy ra ngay sau diễn ra ngay sau chuyến thăm các nước
Singapore, Indonesia và Philippines (từ 15/5) của Bộ trưởng Quốc phòng
Trung Quốc và ngay trước thềm Diễn đàn an ninh Châu Á, tổ chức tại
Singapore ngày 03-05/2011.
Thứ năm, sự kiện này nguy hiểm ở chỗ: toàn bộ cỗ máy truyền thông
của Trung Quốc đã lên tiếng khắp nơi vu cáo Việt Nam là bên gây hấn và
Trung Quốc đóng vai nạn nhân trước nhân dân Trung Quốc cũng như nhân
dân thế giới. Trong khi Việt Nam hầu như chưa kịp có một kế hoạch đối
kháng nào về truyền thông.
Trước tình hình đó, Việt Nam như bừng tỉnh, sự đe doạ về chủ quyền
biển đảo à an toàn của các hoạt động kinh tế biển đã tiến đến sát cửa nhà
chứ không còn xa xôi như trước nữa. Ngay lập tức báo chí và truyền thông
vào cuộc, đưa tin và cập nhập liên tục về sự kiện. Nhiều phân tích của giới
quan sát và học giả cho rằng, Việt Nam hoàn toàn có thể đưa “ Sự kiện
Bình Minh 2” này ra toà án Quốc tế.
Báo chí Việt Nam lên tiếng mạnh mẽ về những việc làm của Trung
Quốc, những ý kiến của các chuyên gia, học giả bàn về vấn đề biển đông
được đông đảo quần chúng theo dõi sát sao. Cụ thể như sau :
Trên báo tamnhin.net có đăng bài : “ biển đông dậy sóng” ở đó các
chuyên gia trong và ngoài nước nhìn nhận và đánh giá về vụ việc biển đông
trong những ngày gần đây, gây sự chú ý thu hút của đông đảo dân chúng.
Nhà nghiên cứu ninh hàng hải khu vực, Thạc sỹ Iskander
Rehman: cho rằng
sự việc việc vừa rồi khá nhất quán với cách ứng xử gần đây nhất của
Trung Quốc tại biển Đông và Đông Hải, theo đó Trung Quốc sử dụng hai
biện pháp cưỡng ép về ngoại giao và ra chỉ dấu mạnh mẽ về quân sự để
khẳng định chủ quyền . Mặt khác việc phát tín hiệu quân sự như tổ chức tập

chính đáng trên vùng biển Việt Nam. Song cần tiếp tục đấu tranh nếu có vi
phạm theo đúng thủ tục luật pháp và thực tiễn quốc tế, sử dụng các công cụ
luật pháp để thể hiện quyền của mình ( theo BBC ngày 8/06/2011).
Tiến sĩ Dương Danh Huy - một trong các sáng lập viên của Quỹ
Nghiên cứu Biển Đông: theo tiến sĩ thì “quy tắc ứng sử biển Đông” đã có
hạn chế ngay từ đầu .Thứ nhất nó không có tính rằng buộc pháp lý. Thứ nhì
nó không xác định tranh chấp gồm những gì. Thứ ba nó thiếu tính cụ thể.
Về cơ sở để tranh chấp, Việt Nam và Philippin dựa vào công ước biển còn
Trung Quốc dựa vào cách khẳng định bằng ngôn ngữ và hành động rằng
chủ quyền là của TQ và tỏ ra mập mờ về cơ sở (theo BBC ngày
11/06/2011).
GSTS Vladimir N.Kolotov, Trưởng khoa Lịch sử Viễn Đông ĐHQG St.Petersburg (Nga): vụ việc biển Đông gia tăng căng thẳng gần
đây không đem lại lợi ích cho nước nào nhất là TQ. Trung Quốc đang đánh
mất đi uy tín và những thành tựu hơn 10 năm xây dựng với ASEAN. GSTS
cũng cho rằng trước mắt Mỹ không can dự trực tiếp vào biển Đông. Nhưng
khi tình hình an ninh trở nên bất ổn đó sẽ là mối đe doạ nghiêm trọng đến
liên minh Mỹ , Hàn Quốc, Nhật Bản và con đường an ninh huyết mạch qua
biển Đông. Mưu đồ của TQ là kiểm soát tài nguyên và tuyến đường biển
quốc tế quan trọng biển Đông.( thanh niên online ngày 11/06/2011).
Và rất nhiều ý kiến của các chuyên gia kinh tế, luật học trong nước và
quốc tế lên tiếng phản đối việc làm của Trung Quốc.
Báo chí Việt Nam sôi sục
Trên báo tuổi trẻ online có đăng bài của công ty du lịch CANAAN.

9


Công ty du lịch CANAAN đã dừng các tour du lịch đến TQ và tháo
gỡ các thông tin du lịch TQ ra khỏi web của công ty mình.
Điều đặc biệt là: Trên Facebook, mạng xã hội nổi tiếng với hàng triệu

11


CÁC BÁO CHÍ TRONG NƯỚC LÊN TIẾNG BẢO VỆ LÃNH
THỔ VN
Ngày 27/5 Thông tấn xã VN có bài viết “ Tàu Trung Quốc ngang
ngược xâm phạm lãnh hải Việt Nam” phản ánh sự việc ba tàu Hải giám
Trung Quốc đã làm ảnh hưởng, cản trở hoạt động bình thường của Tàu địa
chấn Bình Minh 2. Sau đó tiếp tục uy hiếp tàu Bình Minh 02 và thông báo
là tàu Bình Minh đã vi phạm chủ quyền của Trung Quốc. Nhưng tàu Bình
Minh của PVN cương quyết bác bỏ luận điệu của tàu Hải giám TQ và
khẳng định tàu Bình Minh đang nằm trong vùng lãnh hải thuộc chủ quyền
Việt Nam.
Cùng ngày trên báo Vietnam.net có bài “ Yêu cầu Trung Quốc bồi
thường thiệt hại vì cắt cáp dầu khí”
Ngày 28/5 trên báo Công an nhân dân có bài “Tàu Hải giám Trung
Quốc vi phạm chủ quyền lãnh Hải của Việt Nam, gây thiệt hại lớn về
kinh tế và cản trở hoạt động của PVN” bài viết nêu ý kiến của Phó Tổng
Giám đốc PVN khẳng định; “ Việc các tàu hải giám Trung Quốc vào rất
sâu trong lãnh hải của Việt Nam để phá hoại, cản trở các hoạt động
thăm dò, khoả sát bình thường của PVN, là một hành động hết sức
ngang ngược, vi phạm trắng trợn đối với chủ quyền Việt Nam, gây
thiệt hại lớn về kinh tế và cản trở hoạt động của PVN.”
Tiếp sau đó, nhiều bài báo đã có những bài viết thể hiện sự đoàn kết,
bám giữ biển bảo vệ chủ quyền của nhân dân Việt Nam.
Ngày 30/5 trên báo tuổi trẻ có bài “Bám biển giữ ngư trường”.
Trong bài viết một thuyền trưởng ở Đà Nẵng tâm sự: “ Dù khó khăn
nhưng ngư dân miền Trung vẫn khát vọng ra khơi, cùng nhau liên kết
để chống sự chèn ép của tàu Trung Quốc bằng tổ đoàn kết đánh bắt hải
sản trên biển.”

Ý KIẾN CỦA PHÍA TRUNG QUỐC VỀ LẤN CHIẾM BIỂN
ĐÔNG
Bằng cớ là Hoàn Cầu Thời báo, một cơ quan ngôn luận của Cộng sản
Trung Hoa đã lên tiếng về biến cố này với những lời lẽ đe dọa nặng nề,
một hiện tượng trước đây chưa bao giờ thấy. Nhật báo Asahi, Nhật Bản,
cũng nói rằng Trung Quốc ngày càng cứng rắn trong tranh chấp chủ quyền
ở Biển Đông; vì Cục Quản lý Đại dương của Bắc Kinh mới đây đưa ra một
phúc trình khuyến cáo sử dụng vũ lực quân sự để đạt mục tiêu trong các
cuộc tranh chấp lãnh thổ với các nước láng giềng.
Tạp chí Hoàn Cầu Thời báo ở Bắc Kinh ngày 30 tháng Năm 2011 đã
viết bài bình luận nói đến vụ cắt dây cáp tầu Bình Minh 2. Bài viết không
ký tên tác giả nào, cho thấy đây là lập trường chung của đảng Cộng sản
Trung Quốc. Họ nhấn mạnh rằng vụ này là biến cố “nghiêm trọng nhất
trong những năm gần đây.” Hoàn Cầu Thời báo, thuộc nhật báo Nhân
Dân, Bắc Kinh, là cơ quan ngôn luận của đảng Cộng sản Trung Quốc.
Điều đáng chú ý là bài báo này không hề nhắc đến những khẩu hiệu
êm ái như “đồng chí, anh em, hợp tác toàn diện, 16 chữ vàng,” vân vân mà
các ông Nông Đức Mạnh, Nguyễn Tấn Dũng, Nguyễn Phú Trọng gần đây
đã nhắc đi nhắc lại nhiều lần. Trái lại, tờ báo cảnh cáo bằng những lời đe
dọa rất cứng rắn. Thí dụ, họ viết rằng việc tầu Bình Minh 2 đi khảo sát địa
chấn là “thách thức lòng kiên nhẫn của Trung Quốc… Nếu như Việt
Nam cứ tiếp tục hoạt động trong vùng biển chủ quyền của Trung
Quốc, thì sẽ phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình.”
Hoàn Cầu Thời báo đã đe dọa rằng “tình trạng tự kiềm chế của
Trung Quốc không phải là không có giới hạn,” sau khi tố cáo tầu Bình
Minh 2 vi phạm vùng chủ quyền của họ. Và họ còn nhắc nhở, “Trung
Quốc là nước lớn, sức mạnh hơn hẳn Việt Nam!” Báo này đã đăng thêm
14



Nam khẳng định lại quyết tâm và lập trường của Việt Nam thực hiện
nghiêm túc các quy định của Công ước Luật biển cũng như tuyên bố về các
ứng xử của các bên ở biển Đông nhằm xây dựng biển Đông thành khu vực
hoà bình, hợp tác, hữu nghị và ổn định”
( theo dantri.com).

Bác bỏ lập trường của Trung Quốc về Biển Đông.
Hội thảo quốc tế về an ninh biển Đông do Trung tâm Nghiên cứu
chiến lược và Quốc tế của Mỹ tổ chức đã diễn a từ sáng 20/6 tại thủ đô
Washinhton Mỹ với sự tham dư của khoảng 150 học giả, nhà nghiên cứu,

16


quan chức ngoại giao và phóng viên báo chí đến từ nhiều nước trên thế
giới.
Sau phát biểu của ông Su Hao , Phó Giám Đốc Trung tâm nghiên cứu
quốc tế của đại học ngoại giao Bắc Kinh trong phiên thảo luận đầu tiên về
tuyên bố chủ quyền cũng như chính sách của Trung Quốc tại biển Đông,
nhiều học giả quốc tế đã ngay lập tức lên tiếng phản bác các lập luận của
học giả Trung Quốc, đặc biệt là “cơ sở lịch sử” của tuyên bố chủ quyrnf
đường chữ U.
Ông Termsak Chalermpalanupap, Giám đốc phụ trách chính trị và an
ninh của Ban Thư ký ASEAN, nói: “ Tôi không cho rằng Công ước của
Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS) công nhận lịch sử là cơ sở để
tuyên bố chủ quyền”.
Giáo sư Peter Dutton thuộc Đại học Hải quân Mỹ không đồng tình với
cách giải thích của Trung Quốc về ý nghĩa của đường chữ U “ Về quyền
tài phán đối với các vùng biển, lịch sử không liên can gì cả, mà phải
tuân theo UNCLOS. Tiến sĩ cho rằng việc dùng lịch sử để giải thích

Ông nhấn mạnh Trung Quốc có kế hoặch giải quyết vấn đề Biển Đông
bằng biện pháp hào bình , lãnh đạo Trung Quốc tuyên bố “ gác tranh chấp
19


cùng khai thác với láng giềng” Đó là chính sách thật quan điểm thật của
Trung Quốc. Ông cũng nhấn mạnh rằng việc Mỹ can thiệp vào vấn đề Biển
Đông là tích cực và Trung Quốc không chào đón can thiệp đó.
Có thể thấy báo chí Việt Nam đang “sục sôi”, vấn đề Biển Đông thu
hút sựu quan tâm của các độc giả không chỉ trong nước mà cả quốc tế, bà
con kiều bào đang chung sống ở nước ngoài cũng đang dõi theo những tin
tức về biển Đông. Việt Nam ý thức được vấn đề lãnh thổ đang bị đe doạ
nghiêm trọng. Báo đài lập tức vào cuộc thông tin chi tiết về tình hình ở
Biển Đông, chỉ tính riêng trên các trang báo mạng con số thông tin về biển
Đông nhiều và trở thành vấn đề thời sự nóng bỏng trên các trang báo. Các
chuyên gia vào cuộc mổ sẻ phân tích và tim hiểu nguyên nhân Trung Quốc
xâm lược lãnh hải Việt Nam , và giải thích ý nghĩa của đường chữ “U” mà
Trung Quốc đề ra. Trong phần trên trích dẫn các ý kiến của chuyên gia; học giả ….
- Nhà nghiên cứu ninh hàng hải khu vực, Thạc sỹ Iskander Rehman
- GS Carl Thayer Học Viện Quốc Phòng Australia.
- Nguyên Tổng Lãnh Sự Việt Nsm tại Quảng Đông Dương Danh Dy.
- TS. Trần Công Trục, nguyên trưởng ban biên giới chính phủ.
- TS. Dương Danh Huy – một trong các sáng lập viên của quỹ nghiên
cứu Biển Đông.
- GSTS. Vladimis N.Koltov, Trưởng khoa lịch sử viến đông.
- Bộ ngoại giao Trung Quốc – Khương Du thì cho rằng những việc
làm của Trung Quốc là hoàn toàn đúng đắn và phù hợp.
- Thiếu tướng Nguyễn Trọng Vĩnh – ĐSQ Việt Nam tại Trung Quốc
lên án hành động của Trung Quốc, xâm phạm lãnh thổ của Việt Nam và yêu
cầu Trung Quốc phải chấp dứt ngay những hành động trái với luật pháp

nước…
- Khai thác các mặt của một vấn đề một cách chân thực và khách quan
từ đó đưa ra các giải pháp cần thiết cho vấn đề.
- Với đề tài khai thác: “ vụ việc Trung Quốc xâm phạm lãnh hải Việt
Nam” thấy rõ được ý kiến của các chuyên gia nhìn nhận đánh giá về “tình
hình của biển Đông”. Các ý kiến đưa ra chủ yếu phản biện lại ý kiến của
Trung Quốc và cho rằng Trung Quốc đang đi ngược lại so với những tuyên
bố “ duy trì hoà bình, ổn định khu vực, cùng phát triển với các nước trên
thế giới”. Những hành động của Trung Quốc cho thấy Trung Quốc sẵn sàng
dùng bất cứ thủ đoạn gì để lấn chiếm Biển Đông.
- Đề tài này ngoài việc cho thấy ý kiến khách quan của các chuyên gia
trong nước các nhà nghiên cứu mà cả cộng đồng quốc tế cũng phản đối
trước những hành động , việc làm của Trung Quốc.

2. Nhược điểm.
- Tuy nhiên chọn đề tài này cũng thể hiện nhược điểm của đề tài qua
việc khảo sát báo chí Việt Nam và mộ số báo chí nước ngoài cho tấy; báo
chí Việt Nam chỉ khai thác một khía cạnh việc Trung Quốc vi phạm lãnh
21


hải Việt Nam và những hành động của Trung Quốc đối với Việt Nam.
Những hành động “ chống trả” của Việt Nam báo chí hầu như không đề cập
đến hoặc chỉ đề cập ở một chừng mực nhất định ; như vkiuậy đã làm giảm
tính khách quan của đề tài.
- Mặt khác qua vụ việc biển Đông xâm phạm lãnh hải Việt Nam cho
thấy, với chức năng giám sát và phản biện xã hội của báo chí thì báo chí
mới chỉ thực hiện tốt chức năng giám sát xã hội, còn chức năng phản biện
xã hội thì báo chí chưa khai thác hết vai trò của nó.
- Nhà báo với vai trò là giám sát viên chưa khai thác hết các khía cạnh

quan về vấn đề mà dư luận xã hội đang quan tâm. Đặc biệt là phản biện xã
hội đối với các vấn đề liên quan đến tư pháp, tòa án, khiếu kiện, tranh chấp
dân sự. Trong những trường hợp này, người phản biện phải có sự am hiểu
về pháp luật, kiến thức toàn diện và đáng lưu ý cần nhìn nhận vấn đề một
cách có tình, có lý.
4. Khi phản biện, chúng ta cũng không nên nặng về lý luận mà phải
biết đặt vấn đề, đưa ra các luận cứ, luận chứng và gút lại vấn đề bằng văn
phong giản dị, dễ hiểu; cần tránh câu chữ cầu kỳ, khó hiểu. Đặc biệt tính
chính trị, khoa học và văn hóa trong phản biện xã hội phải được đề cao;
khắc phục tình trạng nêu và lý giải vấn đề một cách mập mờ, chính kiến
không rõ ràng hoặc kết luận luận vấn đề một cách phiến diện.
5. Phải tận dụng ưu thế, phát huy sức mạnh tổng hợp của các thể tài
báo chí nhằm đa dạng hóa hình thức thể hiện và tính thuyết phục, sức hấp
dẫn đối với người đọc.

23


6. Nhà báo và cơ quan báo chí được Đảng, Nhà nước giao trọng trách
là người phản biện xã hội, hoạt động trong khuôn khổ pháp luật nói chung
và Luật Báo chí nói riêng do vậy vấn đề cuối cùng là các cấp, các ngành
chức năng phải chia sẻ đầy đủ thông tin với báo chí; tránh tình trạng dè dặt
trong tiếp xúc, úp mở thông tin khiến nhà báo dễ sa vào tình trạng “thấy
cây mà không thấy rừng”, “thấy giọt nước mà không nhìn ra biển cả”.
C. KẾT LUẬN
Ngoài ra để chức năng giám sát và phản biện xã hội của báo chí đạt
được những thành quả tốt nhất cần chú ý đến một số điều kiện chính sau :
- Không ngừng mở rộng tính công khai và dân chủ hoá đời sống xã
hội, trước hết là dân chủ về kinh tế, tài chính, về công tác tổ chức – cán bộ.
Tính công khai và dân chủ hoá xã hội được mở rộng đến đâu thì vai trò và

- Không ngừng nâng cao trình độ về mọi mặt, năng lực tác nghiệp,
đạo đức và bản lĩnh nghề nghiệp cũng như cải thiện điều kiện làm việc cho
đội ngũ nhà báo. Nhà báo phải là người có trình độ, am hiểu cuộc sống,
nhất là pháp luật – như sự hiểu biết, kinh nhiệm vận dụng và năng lực phân
tích sự kiện pháp lý. Họ là những người có năng lực tác nghiệp thành thạo
trong môi trường pháp lý, có bản lĩnh hành nghề trong những điều kiện
phức tạp của kinh tế thị trường – khả năng tiếp cận nguồn tin , năng lực
điều tra, thu thập và phân tích sự kiện pháp lý… Nhà báo thường hoạt động
độc lập, đơn tuyến nên ở họ cần phẩm chất đạo đức trong sáng. Cùng với
đòi hỏi về trình độ, năng lực chuyên môn – bản lĩnh nghề nghiệp, phẩm
chất chính trị và đạo đức, cần trang bị cho những nhà báo những phương
tiện kỹ thuật – nghiệp vụ hiện đại, cơ chế cung cấp thông tin … để họ có
thể tác nghiệp thuận lợi trong quá trình thực hiệnc chức năng GSXH , nhất
là trong điều kiện kinh tế thị trường , hội nhập với thế giới.
- Sử dụng báo chí truyền thông như một công cụ hữu ích nhất trong
việc mở rộng tính công khai và dân chủ hoá đời sống xã hội, trong cuộc
đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, làm lành mạnh hoá các mối quan hệ
kinh tế - xã hội. Cần coi báo chí truyền thông không chỉ à diễn đàn rộng rãi
nhất để mọi người dân bày tỏ chứng kiến, bàn luận những vấn đề quốc kế
dân sinh mà còn là công cụ thể hiện và trường học nâng cao năng lực, trình
độ dân trí về dân chủ và công khai, minh bạch cũng như công cụ tập hợp, tổ
chức, huy động, “ dư luận xã hội ” trong cuộc đấu tranh chống các hiện
tượng tiêu cực tham nhũng.
( theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững – Giảng viên HVBC & TT –
Khoa báo chí – “ Báo
chí truyền thông hiện đại – từ hàn lâm đến đời thường.” ).

25