VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ ANH TẤN

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI
CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN
HUYỆN PHÙ NINH, TỈNH PHÚ THỌ HIỆN NAY
Chuyên ngành: Chính trị học
Mã số: 60 31 02 01

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

HÀ NỘI, 2017


Công trình được hoàn thành tại:
Học viện Khoa học Xã hội

Người hướng dẫn khoa học:
TS. NGUYỄN VĂN THUẬN
Phản biện 1: PGS.TS HỒ VIỆT HẠNH
Phản biện 2: GS.TS NGUYỄN HỮU KHIỂN

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ
họp tại: Học Viện Khoa học Xã hội vào lúc: giờ, ngày 29 tháng 10
năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Thư viên Học viện Khoa học Xã hội

Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
- Ngô Sách Thực (2017), “Những vấn đề đặt ra trong công tác
giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam”, Tạp chí Mặt
trận, (số 166 + 167).
- Nguyễn Văn Pha (2016), Phát huy vai trò của MTTQ Việt
Nam tham gia giám sát và PBXH, Tạp chí tuyên giáo, (số 4)
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
3.1. Mục đích
Trên cơ sở những vấn đề lý luận và thực trạng hoạt động
giám sát và PBXH của MTTQ huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ, luận
văn đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường hoạt
động này trong giai đoạn từ nay đến năm 2020.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Làm rõ cơ sở lý luận về hoạt động giám sát và PBXH của
MTTQ Việt Nam đối với cấp huyện.
- Đánh giá thực trạng hoạt động giám sát và PBXH của MTTQ
huyện Phù Ninh giai đoạn từ năm 2010 đến nay, chỉ rõ những nguyên
nhân, rút ra bài học kinh nghiệm và làm rõ những vấn đề đang đặt ra.
- Đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường
hoạt động giám sát và PBXH của MTTQ huyện Phù Ninh.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động giám sát và PBXH của
MTTQ Việt Nam huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ hiện nay.
Phạm vi nghiên cứu: Hoạt động giám sát và PBXH của
MTTQ Việt Nam huyện Phù Ninh từ năm 2010 đến nay.
2


5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Phương pháp luận: Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa

Mặt trận Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân
nên MTTQ Việt Nam có vai trò vị trí như tham gia xây dựng Đảng,
Nhà nước; thực hiện giám sát và PBXH; Hiệp thương lựa chọn, giới
thiệu người ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND và tham gia
công tác bầu cử theo quy định của pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc
hội và đại biểu HĐND; ra lời kêu gọi nhân dân hưởng ứng chủ trương
của Đảng, pháp luật của Nhà nước, MTTQ Việt Nam đối với những sự
kiện quan trọng khi cần thiết…
1.1.2. Chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
Về quyền và trách nhiệm của MTTQ ghi trong Luật MTTQ và
trong Hiến pháp năm 2013.
1.1.3. Chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp huyện
Có chức năng nhiệm vụ là tham mưu, giúp việc cho Ban
Thường trực, Uỷ ban MTTQ Việt Nam huyện về công tác Mặt trận ở
địa phương, có nhiệm vụ thảo luận, đánh giá về kết quả thực hiện
chương trình phối hợp và thống nhất hành động thời gian qua; quyết
định chương trình phối hợp và thống nhất hành động của Uỷ ban
MTTQ Việt Nam thời gian tiếp theo....
Thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn được quy định trong các
văn bản pháp luật.
4


1.2. Giám sát, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam
1.2.1.Giám sát, hoạt động giám sát của Mặt trận tổ quốc Việt Nam
1.2.1.1. Khái niệm giám sát
Theo Từ điển Hán - Việt của Đào Duy Anh chủ biên thì "giám
sát là xem xét và đàn hạch"; Đại từ điển tiếng Việt do Nguyễn Như Ý
chủ biên hiểu "Giám sát là theo dõi, kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ";
cuốn tìm hiểu một số thuật ngữ trong Văn kiện Đại hội X của Đảng:

động của đối tượng chịu sự giám sát, từ đó có biện pháp xử lý đối với
những việc làm sai trái, nhằm bảo đảm những quy định của pháp luật
được thực hiện nghiêm túc.
1.2.1.2. Giám sát của Mặt trận tổ quốc Việt Nam
Có thể hiểu “giám sát của MTTQ Việt Nam là việc Ủy ban
MTTQ Việt Nam các cấp trực tiếp hoặc đề nghị các tổ chức thành
viên của MTTQ Việt Nam theo dõi, xem xét, đánh giá, kiến nghị đối
với hoạt động của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử, cán bộ, công
chức, viên chức trong việc thực hiện chính sách, pháp luật”
1.2.1.3. Đặc điểm hoạt động giám sát của MTTQ Việt Nam
* Chủ thể giám sát của MTTQ Việt Nam: là MTTQ, các đoàn thể
chính trị - xã hội từ Trung ương đến cơ sở, bao gồm MTTQ, Công đoàn
Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam; Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam;
Hội Cựu chiến binh Việt Nam; Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh.
* Đối tượng giám sát: Đối tượng giám sát của MTTQ rất rộng
so với đối tượng giám sát của Quốc hội và HĐND, đối tượng giám
6


sát của MTTQ Việt Nam bao gồm hoạt động tư cách, phẩm chất của
đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND các cấp, cán bộ, viên chức nhà
nước. Như vậy, đối tượng giám sát của mặt trận là bao gồm bộ máy
Nhà nước và các thành viên trong bộ máy đó, các cơ quan nhà nước
có chức năng giám sát, kiểm tra, thanh tra đều chịu sự giám sát của
Mặt trận tổ quốc Việt Nam.
* Nội dung giám sát của MTTQ: Việc thực hiện các chủ trương,
đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước (trừ những
vấn đề thuộc bí mật quốc gia) của cơ quan, tổ chức và cá nhân.
* Hình thức giám sát: Luật MTTQ quy định hình thức giám sát
của MTTQ: Nghiên cứu, xem xét văn bản của cơ quan có thẩm quyền

thuộc về nhân dân, cơ chế giám sát mang tính quyền lực Nhà nước do
nhân dân bầu ra. Xét về bản chất việc thực hiện quyền giám sát thì
Quốc hội, HĐND là cơ quan thay mặt nhân dân sử dụng quyền lực
nhà nước do chính nhân dân giao cho.
Ngoài ra còn có các hoạt động giám sát của Tòa án đối với bộ
máy nhà nước thông qua hoạt động xét xử. Các phương pháp, cách
thức mà loại hình giám sát này áp dụng luôn luôn mang tính quyền
lực nhà nước và nó trực tiếp mang lại hậu quả pháp lý.
1.2.2. Phản biện xã hội, hoạt động phản biện xã hội
1.2.2.1. Khái niệm phản biện xã hội
“Phản biện” thường được hiểu “là việc xem xét, đánh giá
chất lượng một công trình khoa học trước hội đồng chấm thi,
8


nghiệm thu đề tài” (Đại từ điển Tiếng Việt) hay là “đánh giá đúng
chất lượng một công trình khoa học khi công trình được đưa ra
bảo vệ để lấy học vị trước hội đồng chấm thi”.
Có thể hiểu PBXH là việc MTTQ Việt Nam nhận xét, đánh giá,
kiến nghị đối với dự thảo chính sách, pháp luật của Nhà nước; dự
thảo các chương trình, dự án, đề án của cơ quan nhà nước. Quá
trình thực hiện, giám sát nếu có bất cập thì Mặt trận có thể phản biện
với hình thức kiến nghị, đề nghị giải quyết.
1.2.2.2. Vai trò, chức năng, mục đích, nội dung, phương thức
phản biện xã hội của Mặt trận tổ quốc Việt Nam.
* Vai trò phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam: có vai trò quan
trọng trong xây dựng chế độ dân chủ hiện đại, không thể có dân chủ
trong một xã hội không có phản biện và ngược lại.
* Chức năng phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam
Một là: Phản biện xã hội giúp điều tiết xung đột lợi ích giữa các

lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; thực tiễn của địa
phương, đơn vị;…. phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội; dự báo tác
động, hiệu quả về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an
ninh, đối ngoại của văn bản dự thảo. Ngoài ra các vấn đề về kỹ thuật,
ngôn ngữ soạn thảo… cũng được góp ý tới cơ quan chủ trì dự thảo.
- Phương thức PBXH của MTTQ gồm: Động viên nhân dân
đóng góp ý kiến PBXH. Tổ chức để các Hội đồng tư vấn, các Ban tư
vấn và các cộng tác viên là những chuyên gia các lĩnh vực để thực
10


hiện PBXH. Tổ chức đối thoại trực tiếp giữa MTTQ Việt Nam với cơ
quan, tổ chức có dự thảo văn bản được PBXH. Cũng có thể thông
qua Báo chí, chương trình phát thanh- truyền hình, các chương trình
nghiên cứu, khảo sát do các cơ quan, tổ chức của MTTQ tiến hành…
1.2.2.3. Chủ thể, đối tượng phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam
* Chủ thể phản biện xã hội
* Đối tượng PBXH của MTTQ Việt Nam: là các văn bản dự
thảo về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật, các
quy hoạch, kế hoạch, chương trình, dự án phát triển kinh tế, văn hóa,
xã hội của nhà nước (trừ những vấn đề thuộc bí mật quốc gia) phù
hợp với chức năng, nhiệm vụ của mình .
1.3. Các yếu tố tác động đến hiệu quả giám sát và phản
biện xã hội của Mặt trận tổ quốc Việt Nam.
1.3.1. Về nhận thức
Cần có sự thống nhất về nhận thức và hành động của cấp ủy,
chính quyền và xã hội, nhất là trong cán bộ, công chức và nhân dân.
Cán bộ làm công tác Mặt trận cần nghiên cứu nắm chắc nghiệp vụ
công tác về giám sát và PBXH.
1.3.2. Về pháp lý

Ninh và tổ chức bộ máy của Mặt trận Tổ quốc huyện Phù Ninh
2.1.1. Khái quát đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội của huyện Phù
Ninh
2.1.1.1. Về điều kiện tự nhiên
+ Vị trí địa lý: Phù Ninh là huyện miền núi nằm ở phía đông
12


bắc tỉnh Phú Thọ. Được tái lập năm 1999, trải qua nhiều lần chia tách
địa giới hành chính, hiện nay huyện có 19 đơn vị hành chính gồm 18
xã và 1 thị trấn. Phù Ninh có vị trí địa lý, hệ thống giao thông khá
thuận lợi. Là huyện nằm giữa 3 trung tâm kinh tế của tỉnh Phú Thọ,
là cửa ngõ quan trọng giữa Thủ đô Hà Nội với các tỉnh phía Tây Bắc.
2.1.1.2. Về kinh tế - xã hội
+ Dân số - lao động: Hiện nay dân số của huyện là 106.789
người, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên là 1,36%. Dân cư trên địa bàn chủ yếu
là người Kinh, một bộ phận nhân dân trên địa bàn huyện có đạo và
sinh hoạt tôn giáo theo Đạo Phật và Đạo Thiên chúa, nhân dân sinh
sống ở 18 xã, 1 thị trấn. Trình độ học vấn của dân cư Phù Ninh được
xếp vào loại khá so với các huyện trên địa bàn tỉnh, số người chưa biết
chữ chiếm 0,25% so với tổng dân số toàn huyện.
* Những ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, KT - XH đến việc
thực hiện chức năng giám sát và PBXH của MTTQ huyện Phù Ninh.
Nguồn lao động trên địa bàn huyện khá dồi dào nhưng trình độ
chuyên môn kỹ thuật của người lao động nói chung còn thấp. Thiếu
các nhà khoa học, quản lý giỏi, thiếu các chuyên gia đầu ngành về
kinh tế, kỹ thuật. Kinh tế đã từng bước ổn định và đang trên đà phát
triển. Tổng sản phẩm trên địa bàn (GDP) tăng liên tục, năm sau cao
hơn năm trước; trong đó công nghiệp xây dựng tăng 11,8%; nông
nghiệp tăng 12,17%. Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng trong cơ cấu

2.2. Thực trạng việc thực hiện vai trò giám sát và phản
14


biện xã hội của MTTQ Việt Nam huyện Phù Ninh từ năm 2010
đến nay
2.2.1. Kết quả hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt
Nam huyện Phù Ninh
2.2.1.1. Công tác phối hợp với Hội đồng nhân dân giám sát
hoạt động của quan nhà nước, đại biểu dân cử, cán bộ công chức,
Đảng viên và cán bộ chính quyền cơ sở
MTTQ các cấp trong huyện Phù Ninh đã tổ chức thực hiện tốt
quy chế phối hợp trong việc giám sát hoạt động của cơ quan chính
quyền và của cán bộ, công chức theo các nội dung đã được ký kết giữa
MTTQ và HĐND- UBND, tham dự đầy đủ các kỳ họp HĐND, các cuộc
họp UBND mời và có nhiều ý kiến tham gia, kiến nghị.
2.2.1.2. Giám sát thông qua việc cử đại diện giám sát
Hàng năm Thường trực HĐND phối hợp với Ban thường trực
Ủy ban MTTQ huyện xây dựng chương trình giám sát, tham dự các
cuộc giám sát của Thường trực HĐND và các Ban của HĐND, phối hợp
chỉ đạo giải quyết các kiến nghị sau các cuộc giám sát.
2.2.1.3. Giám sát thông qua việc tham gia các phiên họp, các
hội đồng, các ban chỉ đạo
Căn cứ vào quy chế phối hợp công tác giữa Thường trực HĐND
với UBND và Ban thường trực Ủy ban MTTQ huyện Phù Ninh, hàng
tháng và các phiên họp thường kỳ của HĐND, của UBND đều mời đại
diện của MTTQ tham dự và phát biểu ý kiến. Mỗi năm HĐND họp 2 kỳ
(không kể các phiên họp bất thường), tại các kỳ họp của HĐND, MTTQ
thông báo kết quả MTTQ và các tổ chức thành viên tham gia xây dựng
15

của cộng đồng. Hàng năm, Ban TTND và Ban GSĐTCCĐ đã xây
dựng kế hoạch, chương trình, nội dung giám sát, chú trọng giám sát
việc xây dựng các công trình phúc lợi công cộng có huy động sự đóng
góp của các tầng lớp nhân dân, giám sát các công trình an sinh xã hội,
các chương trình, dự án được đầu tư trên địa bàn… Hoạt động giám sát
nói chung và giám sát thực hiện Quy chế dân chủ nói riêng là một khâu
yếu và khó, bởi một nguyên nhân rất cơ bản là chưa có đủ cơ chế cụ
thể đối với mỗi lĩnh vực giám sát. Mặt khác do tâm lý và sự mặc cảm
trong mối quan hệ giữa chủ thể giám sát và đối tượng chịu sự giám sát
nên không phải lúc nào và việc gì cũng có thể giám sát và giám sát có
hiệu quả.
2.2.1.6. Giám sát thông qua việc thành lập đoàn giám sát
Đã tổ chức giám sát việc cấp kinh phí theo thông tư
160/2010/TT-BTC ngày 19/10/2010 của Bộ tài chính hướng dẫn
công tác quản lý tài chính thực hiện CVĐ “Toàn dân đoàn kết xây
dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” và Nghị quyết số 04/2013/NQ
- HĐND ngày 15/7/2013 của HĐND tỉnh Phú Thọ quy định mức hỗ
trợ kinh phí hoạt động đối với trưởng ban công tác MT và chi hội
trưởng các tổ chức chính trị - xã hội ở khu dân cư, giám sát việc thực
hiện chính sách Bảo hiểm y tế đối với hộ nghèo và hộ cận nghèo
huyện Phù Ninh giai đoạn 2010 - 2014, giám sát việc điều tra bình xét
lập danh sách và đề nghị UBND tỉnh Phú Thọ công nhận danh sách hộ
nghèo huyện Phù Ninh thuộc diện hộ nghèo khó khăn về nhà ở và hộ
nghèo được hỗ trợ vay vốn làm nhà ở theo Quyết định số 33/2015/QĐTTg ngày 10/8/2015 về chính sách hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo theo
17


chuẩn nghèo giai đoạn 2011 -2015 (chương trình hỗ trợ hộ nghèo về
nhà ở theo Quyết định 167/2008/QĐ-TTg giai đoạn 2)
2.2.2. Kết quả hoạt động phản biện của MTTQ huyện Phù

2.2.3.1. Hạn chế
Hoạt động giám sát, PBXH theo Quyết định số 217, 218 là một
nội dung mới và nhạy cảm, vừa nghiên cứu, vừa thực hiện nên còn
gặp nhiều khó khăn, bỡ ngỡ; Việc cùng Nhà nước bảo vệ quyền và
lợi ích chính đáng của nhân dân vẫn chưa đáp ứng với nhu cầu thực
tế; Việc xác định nội dung, hình thức giám sát còn lúng túng, chất
lượng giám sát chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ đặt ra; Kinh phí
cấp cho hoạt động của MTTQ trong đó có hoạt động giám sát và
PBXH từ huyện đến cơ sở còn thấp và chưa kịp thời.
2.2.3.2. Nguyên nhân của những hạn chế
Thứ nhất, Cần ban hành và quy định rõ cơ chế, điều kiện đảm
bảo hoạt động giám sát, phản biện.
Thứ hai, nhận thức của một số cấp uỷ, chính quyền và cơ quan nhà
nước về công tác giám sát và PBXH chưa đầy đủ, đúng đắn.
Thứ ba, đội ngũ cán bộ MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội còn
mỏng và yếu; chưa được đào tạo bài bản, nhất là ở cấp xã, thị trấn.
Thứ tư, Cơ sở vật chất và điều kiện làm việc Mặt trận và các tổ
chức chính trị - xã hội chưa được quan tâm đúng mức.
Thứ năm, sự phối hợp giữa các tổ chức Đảng, Chính quyền với
Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội có lúc có việc chưa chặt chẽ.
19


Chương 3
QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG HOẠT ĐỘNG
GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC

TỪ THỰC TIỄN HUYỆN PHÙ NINH, TỈNH PHÚ THỌ
3.1. Quan điểm tăng cường hoạt động giám sát và phản
biện của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Tổ chức và hoạt động của chính quyền, MTTQ và các tổ chức
chính trị - xã hội phải luôn có sự đổi mới theo hướng dân chủ. Chính
quyền các cấp tập trung chỉ đạo, giải quyết hiệu quả những vấn đề thiết
thực liên quan đến đời sống nhân dân, lắng nghe, tiếp thu ý kiến đóng
góp của nhân dân, kịp thời điều chỉnh những chủ trương, cách làm
không phù hợp, thực hiện cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế một
cửa, một cửa liên thông. Nâng cao trách nhiệm và hiệu quả công tác tiếp
dân, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo, kiến nghị của nhân dân.
Thường xuyên tổ chức tiếp và đối thoại với nhân dân, công ty, doanh
nghiệp… để kịp thời tháo gỡ những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn đặt ra.
3.2. Một số giải pháp nhằm tăng cường hoạt động giám sát
và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc
3.2.1. Thống nhất nhận thức về vai trò, vị trí của Mặt trận Tổ quốc
trong việc tham gia xây dựng Đảng, xây dựng, củng cố chính quyền nhân dân.
Cần phải nhận thức thống nhất về hoạt động giám sát và
PBXH và sự cần thiết phải có hoạt động giám sát và PBXH trong
Đảng, chính quyền, MTTQ Việt Nam và nhân dân.
Đảng vừa là một thành viên của Mặt trận, vừa là người lãnh
21


đạo MTTQ. Trong thực tiễn, một số cấp uỷ đảng chỉ mới chú ý đến
vai trò, trách nhiệm của người lãnh đạo mà ít chú ý đến vai trò, trách
nhiệm Đảng là một thành viên. Đổi mới nhận thức của Đảng về
MTTQ cần thể hiện ở những nội dung cơ bản sau đây:
Thứ nhất, cần tôn trọng vị trí độc lập của MTTQ và các tổ chức
chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị.
Thứ hai, định hướng chính trị cho việc xác định nội dung,
phương thức hoạt động của MTTQ.
Thứ ba, lãnh đạo cơ chế phối hợp của các thành viên trong hệ

hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc
Đảm bảo tính công khai, minh bạch, dân chủ trong hoạt động
lãnh đạo của Đảng và hoạt động quản lý của Nhà nước; Xây dựng cơ
chế tự chủ về tổ chức và tài chính để tăng cường tính độc lập của
MTTQ trong hoạt động giám sát và PBXH
KẾT LUẬN
Hoạt động giám sát và PBXH là nhiệm vụ quan trọng trong
công tác tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của MTTQ và
các tổ chức đoàn thể. Thực tế cho thấy yêu cầu đặt ra đối với hoạt động
giám sát và PBXH của MTTQ và các tổ chức đoàn thể là rất lớn. Phát
huy vai trò giám sát, PBXH, những năm qua Ủy ban MTTQ và các đoàn
thể chính trị - xã hội huyện Phù Ninh đã chủ động lựa chọn những vấn
đề liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của
nhân dân để xây dựng nội dung, chương trình giám sát và phản biện.
23