ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA BÁO CHÍ
*********
TIỂU LUẬN
Môn: XÃ HỘI HỌC TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG
ĐỀ TÀI:
VAI TRÒ CỦA CHỨC NĂNG GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI
TRONG HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ
1
MỤC LỤC
Nội dung Trang
Phần mở đầu 1
Phần 1. Những khái niệm chung 3
1.1 Giám sát xã hội 3
1.2 Phản biện xã hội 4
1.3 Mối quan hệ giữa báo chí, dư luận xã hội, giám sát và phản
biện xã hội
6
Phần 2. Vai trò của báo chí trong chức năng giám sát và phản
biện xa hội
8
2.1 Báo chí- diễn đàn thể hiện giám sát và phản biện xã hội 8
2.2 Báo chí giám sát và phản biện xã hội thong qua những tính
chất đặc thù
11
Phần 3. Báo chí với hiệu quả của chức năng giám sát và phản
biện xã hội những năm gần đây
13
3.1 Báo chí tiếp tục phát huy sức mạnh của “Mắt sáng, bút sắc,
lòng trong” trong sự nghiệp Đổi mới

phủ, dư luận xã hội…đều vừa là đối tượng giám sát - phản biện, vừa là đối
tượng chịu sự giám sát - phản biện nhằm vào những chủ trương, quyết
sách, những hiện tượng, trào lưu, những quan điểm nảy sinh trong thực tế
đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá – xã hội. DIỄN ĐÀN của các hoạt động
này chính là BÁO CHÍ. Giám sát - Phản biện xã hội là một vấn đề hoàn
3
toàn không mới, loài người đã làm quen với khái niệm này từ rất sớm và
biến nó trở thành công cụ hữu hiệu để tạo ra nền dân chủ, tạo sự phát triển
về chính trị của nhiều quốc gia tiên tiến. Trong thời đại ngày nay, giám sát
- phản biện xã hội vẫn là một trong những vấn đề hệ trọng, là đối tượng cần
nghiên cứu, nhất là đối với các quốc gia đi sau, các quốc gia đang phấn đấu
cho nền dân chủ.
Tiểu luận “ Vai trò giám sát và phản biện xã hội của báo chí”
ngoài phần Mở đầu, phần Kết luận, gồm 3 phần nội dung chính:
Phần 1. Những khái niệm chung.
1.1 Giám sát xã hội
1.2 Phản biện xã hội
1.3 Mối quan hệ giữa báo chí, dư luận xã hội, giám sát và phản biện xã hội
Phần 2. Vai trò của báo chí trong Giám sát và Phản biện xã hội.
2.1 Báo chí - diễn đàn thể hiện giám sát và phản biện xã hội
2.2 Báo chí giám sát và phản biện xã hội thông qua những tính chất đặc thù
Phần 3. Báo chí với hiệu quả của chức năng Giám sát và Phản biện xã hội
trong những năm gần đây.
3.1 Báo chí tiếp tục phát huy sức mạnh của “ Mắt sáng, bút sắc, lòng trong”
trong sự nghiệp Đổi mới
3.2 Những hạn chế trong việc thực hiện chức năng giám sát và phản biện
xã hội của báo chí và giải pháp khắc phục.
4
PHẦN 1. NHỮNG KHÁI NIỆM CHUNG
1.1 Giám sát xã hội

nhân dân đối với mọi hoạt động của xã hội.
Giám sát xã hội là giám sát lẫn nhau, giám sát từ nhiều góc độ một
cách công bằng và có ý nghĩa xã hội. Giám sát không chỉ để kiểm tra, đánh
giá phân tích hoạt động của các cơ quan, tổ chức, cá nhân mà còn đề xuất
giải pháp nhằm điều chỉnh kế hoạch, khắc phục thiếu sót, những cái lỗi
thời, không còn phù hợp với định hướng và bản chất xã hội.
Trên tinh thần đó, giám sát không chỉ mang tính chất phê phán mà
còn là sự biểu dương những cái mới, cái tiến bộ, tích cực. Cái Đúng, cái
Sai, cái Lạc hậu, cái Tiến bộ…đều được phát hiện và soi chiếu rõ ràng.
Như vậy cần phải đặt ra một yêu cầu là cần tạo ra một cơ chế hợp lý để
đảm bảo cho giám sát xã hội trở thành hoạt động thực chất và hiệu quả.
1.2 Phản biện xã hội
Phản biện là một hành vi xác định tính khoa học của hành động của
con người, xuất hiện khi con người chuẩn bị hành động. Phản biện làm cho
mỗi một hành vi được tiến hành trên cơ sở có một sự xác nhận có chất
lượng khoa học đối với nó. Phản biện xã hội là một khái niệm chính trị, là
biểu hiện đặc trưng chuyên nghiệp nhất của cái gọi là đời sống dân chủ.
Phản biện trong một xã hội dân chủ là một loại "phản hành động" ("phản
6
hành động" chứ không phải là "phản động"). Nó xuất hiện song song cùng
với các hành động, nó xuất hiện đối lập với tất cả các hành động. Trong
mỗi một xã hội bao giờ cũng có nhiều nhóm lợi ích khác nhau. Các nhóm
lợi ích bao giờ cũng có nhu cầu tiến hành hành động vì một mục tiêu nào
đó. Nhưng trên mỗi khía cạnh hay mỗi lĩnh vực của đời sống con người
bao giờ cũng có những cách lý giải khác nhau và do đó có những cách
hành động khác nhau để đạt được mục tiêu như vậy. Phản biện tạo ra một
giai đoạn đệm cho quá trình hành động tự nhiên của các nhóm lợi ích, đó là
giai đoạn thảo luận và thỏa thuận. Trong tác phẩm Triết học Pháp quyền,
Hêghen đã chỉ ra rằng: Bằng con đường tranh luận và trao đổi, cho phép
tách ra những cái chung có tỷ trọng hợp lý các ý kiến đã được thảo luận.

luận chuyên nghiệp. Cơ sở để người dân nói lên ý kiến của mình là lợi ích
xã hội. Dư luận xã hội được hình thành thông qua con đường thảo luận,
bàn bạc về những ý kiến mà người dân tiếp thu được. Báo chí chính là diễn
đàn của cuộc thảo luận, bàn bạc xã hội đó. Bằng hoạt động truyền thông
của mình, báo chí vừa là nơi nhân dân thể hiện vai trò giám sát, phản biện
xã hội, mà bản thân báo chí cũng đang thực hiện chức năng giám sát và
phản biện xã hội của mình.
1.3 Mối quan hệ giữa Báo chí – Dư luận xã hội – Giám sát, phản biện
xã hội
Báo chí là trung tâm của phương tiện truyền thông đại chúng. Báo
chí thể hiện rõ nhất tính chất của quá trình truyền thông: tính đại chúng,
tính công khai, phương tiện cung cấp thông tin phong phú, về cơ bản là có
tính định kì. Báo chí hoạt động theo nguyên tắc mô hình truyền thông của
8
Laswell gồm: Nguồn (nhà báo, cơ quan báo chí), thông điệp (từ bài báo,
chương trình), kênh truyền (các phương tiện kĩ thuật chuyên biệt ), đích
(công chúng báo chí), phản hồi (thông tin đi ngược từ công chúng trở lại
nguồn) và nhiễu (những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình truyền thông và
thông điệp).
Dư luận xã hội là sự phản ánh tâm trạng xã hội của nhân dân nói
chung về những vấn đề liên quan đến lợi ích xã hội, những lợi ích thường
có tính cấp bách, nó là sự quan tâm của nhân dân nói chung, được phản ánh
trong sự đánh giá của họ, dư luận xã hội dựa trên các quan hệ xã hội đang
tồn tại. Con đường hình thành dư luận xã hội bao gồm:
- Báo chí / các phương tiện truyền thông đại chúng cung cấp thông
tin cho công chúng
- Các nhóm xã hội thảo luận về thông tin, tạo nên sự tương tác ý
kiến
- Tạo nên sự đánh giá chung
- Dẫn đến hành động chung