Giám sát và phản biện xã hội, lý do tồn tại của Mặt trận Toàn bộ quyền lực thuộc về nhân dân, nói đã rõ như vậy mà vẫn chưa thấy đủ, Bác
Hồ còn nhấn mạnh: Chỉ thuộc về nhân dân. Ngay sau khi Chính phủ cách mạng
lâm thời được thành lập, Bác nêu rõ quan điểm:
Dân là chủ, Chính phủ là đầy tớ của dân
.
Toàn bộ quyền lực chỉ thuộc về nhân dân là Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước
và để không lầm lẫn, vô tình hay cố ý, đã có lời giải thích rất cụ thể và chính xác
như sau:
Nhân dân không bao giờ trao chủ quyền của mình, quyền lực chính trị của mình
cho bất kỳ ai. Nhân dân không trao cho Nhà nước quyền sở hữu của chủ quyền mà
chỉ trao cho Nhà nước quyền sử dụng để thực hành chủ quyền của mình và chỉ trao
quyền sử dụng ấy một cách rất hạn chế về thời gian và về cái diện bao quát nội
dung của chủ quyền. Đồng thời nhân dân luôn luôn kiểm tra, giám sát Nhà nước
trong việc sử dụng phần quyền được trao ấy, nếu thấy cần thiết thì nhân dân thu
lại, không trao quyền sử dụng ấy nữa.
Giám sát cơ quan Nhà nước, giám sát cán bộ là quyền của dân, quyền của những
người chủ đất nước đối với những quan chức được dân trao quyền sử dụng để thực
hành chủ quyền của mình. Chức năng quan trọng hàng đầu của Mặt trận là giám
sát và phản biện, đó là trách nhiệm của Mặt trận với dân với Đảng và cũng là lý do
tồn tại của Mặt trận. Sau Đại thắng mùa xuân 1975, đất nước lún sâu vào cơ chế
tập trung quan liêu, bao cấp, dân chủ không còn nữa, giám sát trở nên xa lạ với
rất nhiều người dân còn Mặt trận dần dần hành chính hoá, đảng hóa và cách bố
trí cán bộ, những người sắp về hưu, điều về Mặt trận làm cho Mặt trận không có
thực lực không thể hoạt động độc lập, trở thành một cơ quan của tỉnh, nhiều nơi
cán bộ vẫn gọi là "đầu sai" của cấp uỷ.
Thực đáng sợ khi nhìn lại hơn 30 năm qua vắng hẳn vai trò giám sát của dân, của
Mặt trận và cái giá ta phải trả khi không có dân chủ đã quá đắt. Sau Đại hội Đảng
lần thứ VI, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh rất lo lắng trước đội ngũ lãnh đạo ở

nước hóa, đảng hóa. Chưa bao giờ bệnh thành tích lại lây lan khắp các bộ, ngành,
các địa phương như 10 năm gần đây. Cùng với tham nhũng, lãng phí, sức tàn phá
của bệnh thành tích ghê gớm nếu mới chỉ nhìn vào ngành giáo dục đào tạo, hậu
quả vô cùng tai hại của bệnh thành tích còn phải nhiều năm mới khắc phục được.
Ở đâu cũng có dối trá, lừa bịp, dân và cán bộ biết cả nhưng không nói được, nói ở
đâu và nói có được an toàn không? Từ lâu dân và cán bộ vẫn mong mỏi khắc
khoải bao giờ Mặt trận trở lại với chức năng đích thực được ghi trong hiến
pháp: Mặt trận giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, đại biểu dân cử và cán
bộ công chức Nhà nước. Đây là vấn đề sống còn của đất nước, càng chậm càng
khó xoay chuyển tình hình.
Đại hội Đảng lần thứ X đã thấy cần phải tổ chức cho dân giám sát, và trong hai
ngày 3 và 4-7, UBTƯMTTQ Việt Nam đã tổ chức hội nghị quan trọng để thực
hiện Nghị quyết của Đại hội X, lấy ý kiến góp vào dự thảo đề án giám sát và phản
biện xã hội của MTTQ Việt Nam. Các đại biểu phát biểu tại hội nghị đều hướng
về mục tiêu: mở rộng dân chủ, thực hiện dân chủ tối đa mới có thể giám sát và
phản biện xã hội, Đảng phải thấy xót xa nếu để dân thiếu dân chủ vì đã thiếu dân
chủ thì dân bị oan khuất đành nín chịu. Nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu đã
nhận xét: dân chủ bị vi phạm rất nặng nề, giám sát và phản biện xã hội là yêu cầu
rất bức thiết.
Giám sát và phản biện xã hội là quyền của dân, giám sát và phản biện xã hội là lý
do tồn tại của Mặt trận, là trách nhiệm của Mặt trận với dân, với Đảng. Đảng là
thành viên lãnh đạo của Mặt trận, Đảng cần tạo mọi điều kiện để Mặt trận hoàn
thành nhiệm vụ lịch sử: đưa giám sát và phản biện xã hội vào cuộc sống, trở thành
một nếp sinh hoạt thường xuyên ở mọi nơi trong cả nước. Chỉ có dân thông qua
Mặt trận, thực hiện quyền giám sát và phản biện xã hội mới có thể giúp Đảng và
Nhà nước chống tham nhũng, chống đói nghèo, chống tụt hậu có hiệu quả, mới có
thể làm trong sạch bộ máy Nhà nước và đảm bảo trong Đảng không còn "vùng
cấm" và "siêu đảng viên".