Đề tài: TUỔI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

SVTH: Nguyễn Tiến Dũng

MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU.....................................................................................trang 4
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................trang 4
2. Mục đích ..............................................................................................trang 4
3. Đối tượng nghiên cứu ..........................................................................trang 5
4. Phạm vi nghiên cứu .............................................................................trang 5
PHẦN NỘI DUNG.................................................................................trang 6
CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TUỔI CHỊU
TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ...................................................................trang 6
1.1. Khái niệm tuổi chịu trách nhiệm hình sự .........................................trang 6
1.1.1 Khái niệm trách nhiệm hình sự ......................................................trang 6
1.1.2 Khái niệm tuổi chịu trách nhiệm hình sự .......................................trang 6
1.2. Các đặc điểm cơ bản của tuổi chịu TNHS ........................................trang 7
1.2.1. Tuổi chịu trách nhiệm hình sự do luật hình sự quy định ...............trang 7
1.2.2. Tuổi chịu trách nhiệm hình sự là tuổi tròn ....................................trang 8
1.2.3. Tuổi chịu trách nhiệm hình sự tính từ thời điểm người đó sinh ra đến
thời điểm người đó thực hiện hành vi phạm tội .......................................trang 8
1.2.4. Mối quan hệ giữa tuổi chịu trách nhiệm hình sự với năng lực trách
nhiệm hình sự của chủ thể của tội phạm .................................................trang 8
1.3. Cách tính tuổi chịu trách nhiệm hình sự ........................................trang 10
1.4. Tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo Pháp luật hình sự của một số nước
trên thế giới ............................................................................................trang 10
Chương 2. THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ TUỔI CHỊU
TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ...............................................................trang 12
2.1. Cơ cấu tội phạm xác định theo lứa tuổi của chủ thể tội phạm .......trang 12

Trang 1


TRONG

PHÁP

LUẬT VIỆT NAM ...............................................................................trang 36
3.1. Nhận xét ..........................................................................................trang 36
3.2. Các đề xuất nhằm hoàn thiện những quy định của pháp luật hình sự Việt
Nam hiện hành về tuổi chịu trách nhiệm hình sự .................................trang 36
3.2.1. Điều chỉnh, sửa đổi quy định để phù hợp với thực tiễn ..............trang 37
3.2.2. Xem xét điều chỉnh loại và mức trách nhiệm hình sự cho các
lứa tuổi ..................................................................................................trang 39
3.2.3. Xây dựng cơ sở pháp lý phục vụ công tác xác định tuổi chịu trách
nhiệm hình sự ........................................................................................trang 39
3.2.4. Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ cán bộ công chức làm công tác
đăng ký quản lý hộ tịch, hộ khẩu và người tiến hành tố tụng ...............trang 39
Trang 2


Đề tài: TUỔI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

SVTH: Nguyễn Tiến Dũng

3.2.5. Đồi mới, nâng cao giáo dục, tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho
người dân ...............................................................................................trang 40
PHẦN KẾT LUẬN ..............................................................................trang 41
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...........................................trang 42

Trang 3


- Nắm và hiểu rõ một số vấn đề lý luận cơ bản về tuổi chịu trách nhiệm
hình sự.
- Đánh giá thực trạng áp dụng chế định tuổi chịu trách nhiệm hình sự,
những bất cập, vướng mắc và phân tích chúng trên cơ sở lý luận và thực tiễn.
Trang 4


Đề tài: TUỔI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

SVTH: Nguyễn Tiến Dũng

- Đề xuất những giải pháp khắc phục nhằm hoàn thiện chế định tuổi
chịu trách nhiệm hình sự trong pháp luật hình sự Việt Nam.
3. Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu là tuổi chịu trách nhiệm hình sự. Tuổi của người
phạm tội giúp xác định tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội
phạm và mang tính chất pháp lý có ý nghĩa quan trong việc xử lý tội phạm.
Tuổi chịu Trách nhiệm hình sự là một trong những dấu hiệu quan trọng thuộc
chủ thể của tội phạm của cấu thành tội phạm và là đặc điểm thiết yếu thuộc
về nhân thân người phạm tội. Nghiên cứu tuổi chịu trách nhiệm hình sự có ý
nghĩa to lớn trong việc đấu tranh phòng và chống tội phạm, dựa trên đặc điểm
về tâm lý độ tuổi.
4. Phạm vi nghiên cứu:
Việc nghiên cứu về vấn đề tuổi chịu trách nhiệm hình sự trong thời
gian gần đây ở nước ta, dựa trên Bộ luật hình sự 2015. Việc nghiên cứu chế
định này có phạm vi như sau:
- Khái quát khái niệm tuổi chịu trách nhiệm hình sự và phân tích các
đặc điểm cơ bản của tuổi chịu trách nhiệm hình sự.
- Đánh giá, phân tích thực tiễn áp dụng chế định tuổi chịu trách nhiệm
hình sự.

hiện hành vi phạm tội mới có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tuổi chịu trách nhiệm hình sự là một vấn đề không thể thiếu trong
pháp luật hình sự của mỗi quốc gia, thể hiện quan điểm của Nhà nước về
cách thức xử lý người phạm tội, vừa đảm bảo trật tự an toàn cho xã hội nhưng
phải đạt được mục đích bảo vệ quyền con người, đặc biệt là quyền của người
chưa thành niên, kể cả khi họ thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội.
Căn cứ quy định tuổi chịu trách nhiệm hình sự tại Điều 12 (Bộ luật
hình sự năm 2015):

Trang 6


Đề tài: TUỔI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

SVTH: Nguyễn Tiến Dũng

1. Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội
phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật này có quy định khác
2. Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi chỉ phải chịu
trách nhiệm hình sự về tội giết người, tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn
hại cho sức khỏe của người khác, tội hiếp dâm,tội hiếp dâm người dưới 16
tuổi, tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, tội cướp tài sản, tội
bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản; về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc
biệt nghiêm trọng ….
Bên cạnh việc xác định tuổi như là ngưỡng chịu trách nhiệm hình sự,
tuổi cũng là yếu tố để để xác định loại hoặc mức trách nhiệm mà họ phải
gánh chịu khi phạm tội. Chính vì vậy, tuổi chịu trách nhiệm hình sự là yếu tố
không thể thiếu trong quá trình xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự đối với
một người
Dưới góc độ khái quát chung, Tuổi chịu trách nhiệm hình sự là độ tuổi

từ đủ 16 tuổi...” và “người từ đủ 14 tuổi”. Tuổi tròn ở đây là ngưỡng để tính
tuổi tối thiểu của người phạm tội và tuổi tối đa của người bị hại trong trường
hợp tuổi của người bị hại chi phối tới việc xác định trách nhiệm hình sự của
người phạm tội.
1.2.3. Tuổi chịu trách nhiệm hình sự tính từ thời điểm người đó sinh
ra đến thời điểm người đó thực hiện hành vi phạm tội
Thời điểm đầu để xác định tuổi của người phạm tội là ngày người đó
được sinh ra. Thời điểm sau để xác định độ tuổi đó là thời điểm hành vi nguy
hiểm cho xã hội được thực hiện. Như vậy,tuổi chịu trách nhiệm hình sự được
tính từ khi người đó sinh ra cho đến khi thực hiện hành viphạm tội.
1.2.4. Mối quan hệ giữa tuổi chịu trách nhiệm hình sự với năng lực
trách nhiệm hình sự của chủ thể của tội phạm
Chủ thể của tội phạm phải là người có năng lực trách nhiệm hình sự
đạt độ tuổi luật định và đã thực hiện hành vi phạm tội cụ thể. Do đó tuổi chịu
trách nhiệm hình sự và năng lực trách nhiệm hình sự là điều kiện tiền đề để
thừa nhận một người có lỗi trong việc thực hiện một hành vi nguy hiểm cho
xã hội.
Năng lực trách nhiệm hình sự là khả năng của một người ở thời điểm
thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội nhận thức được tính nguy hiểm cho
xã hội của hành vi của mình và điều khiển được hành vi đó. Năng lực trách
nhiệm hình sự là điều kiện cần thiết để có thể xác định con người có lỗi khi

Trang 8


Đề tài: TUỔI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

SVTH: Nguyễn Tiến Dũng

họ thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội. Chỉ người có năng lực trách

Đề tài: TUỔI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

SVTH: Nguyễn Tiến Dũng

Việc tính tuổi chịu trách nhiệm hình sự được thực hiện theo giấy khai
sinh tính theo tuổi tròn (theo ngày sinh). Trong các trường hợp không có giấy
khai sinh thì việc tính tuổi chịu trách nhiệm hình sự được xác định như sau:
- Nếu xác định được tháng và năm sinh thì ngày cuối cùng của tháng
sinh sẽ là ngày sinh.
- Nếu chỉ xác định được năm sinh thì ngày cuối cùng của năm sinh sẽ
là ngày sinh.
1.4. Tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo Pháp luật hình sự của một
số nước trên thế giới:
Việc xác định những giới hạn độ tuổi thích hợp, đặc biệt là độ tuổi tối
thiểu chịu trách nhiệm hình sự luôn là vấn đề khó khăn khi xây dựng chính
sách hình sự ở mỗi quốc gia để vừa phù hợp với các điều ước quốc tế vừa
hiệu quả trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm trên thực tiễn. Nhìn
chung, đa số các nước quy định tuổi chịu trách nhiệm hình sự như sau:
Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự của một số quốc gia trên thế giới
Mexico

6-12

Ấn Độ

7

Myanmar

7


10

Hàn Quốc

12

Trang 10


Đề tài: TUỔI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

SVTH: Nguyễn Tiến Dũng

Uganda

12

Algeria

13

Pháp

13

Trung Quốc

14


Nghiên cứu tình hình tội phạm ở nước ta giai đoạn hiện nay cho thấy,
biên độ tuổi của người phạm tội ngày càng rộng, đặc biệt tính chất tội phạm
của những người dưới 16 tuổi ngày càng nghiêm trọng.
Đối với người chưa thành niên, Theo số liệu của Ban chỉ đạo Đề án
IV “Đấu tranh phòng, chống tội phạm xâm hại trẻ em và tội phạm trong lứa
tuổi chưa thành niên”, từ năm 2007 - 6/2013, toàn quốc phát hiện gần 63.600
vụ, gồm hơn 94.300 người chưa thành niên phạm tội. So với tổng số vụ phạm
pháp hình sự trong toàn quốc thì số vụ án do người chưa thành niên gây ra
chiếm gần 20%. Tội phạm do người chưa thành niên gây ra chủ yếu ở hầu hết
các lĩnh vực: Trộm cắp tài sản (21.812 vụ/33.010 đối tượng, chiếm 34,30%);
Cố ý gây thương tích (5.692 vụ/9.588 đối tượng, chiếm 8,95%); Gây rối trật
tự nơi công cộng (4.870 vụ/8.768 đối tượng, chiếm 7,65%); Cướp giật tài sản
(3,76%); Cướp tài sản (1,43%); Đánh bạc; Hiếp dâm, cưỡng dâm; Cưỡng đoạt
tài sản; Giết người và một số tội danh khác.
Qua số liệu thống kê cho ta thấy người chưa thành niên phạm tội liên
tục tăng trong những năm qua. Đặc biệt lứa tuổi từ 14 đến dưới 15 tuổi chiếm
tỉ lệ ngày càng cao. tình hình tội phạm do người ở lứa tuổi này thực hiện có
chiều hướng gia tăng và chiếm tỷ lệ cao nhất trong số tội phạm do người chưa
thành niên thực hiện. Đặc biệt, mức độ tội phạm do độ tuổi này thực hiện
ngày càng nghiêm trọng, tính chất của tội phạm ngày càng nguy hiểm,
phương thức thủ đoạn ngày càng manh động, liều lĩnh, tàn bạo làm cho dư
luận rất bức xúc. Điển hình như các vụ:

Trang 12


Đề tài: TUỔI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

SVTH: Nguyễn Tiến Dũng




Đề tài: TUỔI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

SVTH: Nguyễn Tiến Dũng

đã dùng dao đâm 6 nhát chí mạng, khiến nạn nhân tử vong trên đường đi cấp
cứu.
- Bên cạnh đó, hiện tượng tụ tập thành băng nhóm cũng đang nổi lên
rất rõ. Đã có nhiều các băng nhóm mặt búng ra sữa gây ra các vụ hỗn chiến
náo loạn giữa đường phố, khu dân cư khiến mọi người kinh hãi. Vào tháng
7/2010, khi Công an quận Đống Đa (Hà Nội) bắt giữ một băng giang hồ mà
"thủ lĩnh" là một teen nữ mới 14 tuổi. Với biệt danh "My sói", nữ quái này
hàng ngày vùi đầu trong quán Internet, dùng nhiều nick khác nhau và giả là
con trai để làm quen, tán tỉnh các cô gái. Quen được cô nào, My hẹn đến quán
Net và cho một "đệ" đẹp trai nhất ra đón. Khi "con mồi" đến nơi, cả nhóm
thay nhau đánh, cướp tiền, điện thoại, sau đó đưa đi nhà nghỉ để bọn con trai
thay nhau cưỡng hiếp…

Hình: Cơ cấu tội phạm xác định theo lứa tuổi của chủ thể tội phạm
Đây thật sự là con số đáng báo động về tình hình trẻ hóa tội phạm. Số
vụ vi phạm pháp luật do tội phạm vị thành niên gây ra cũng ngày càng đa
dạng, phức tạp và tinh vi, cũng như bộc lộ sự manh động và liều lĩnh. Điều
đáng nói là so với những năm trước, đối tượng phạm tội ngày càng trẻ hóa và
hành vi phạm tội cũng như tính chất mức độ phạm tội ngày càng nghiêm
trọng hơn. Điểm qua những vụ án trên cho thấy một thực tế đáng lo ngại là
các vụ giết người, đối tượng đều còn rất trẻ, có đối tượng còn đang ngồi trên

Trang 14


có thể trở thành chủ thể của tội phạm tương ứng. Các đặc điểm của chủ thể có
thể được phân loại như sau:

Trang 15


Đề tài: TUỔI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

SVTH: Nguyễn Tiến Dũng

- Các dấu hiệu liên quan đến chức vụ, quyền hạn được quy định tại
chương XXIII quy định các tội phạm về chức vụ. Hầu hết các tội danh trong
chương này, chủ thể phạm tội phải có chức vụ quyền hạn.
- Các dấu hiệu liên quan đến nghề nghiệp, công việc được quy định tại
Điều 129 quy định tội vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp
hoặc quy tắc hành chính.
- Các dấu hiệu liên quan đến nghĩa vụ phải thực hiện được quy định tại
Điều 186 quy định tội từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng. Hành vi
không cấp dưỡng của những người có nghĩa vụ cấp dưỡng. Chủ thể của tội
danh này phải là chủ thể đặc biệt.
- Các dấu hiệu liên quan đến độ tuổi được quy định tại Điều 145 quy
định tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từđủ
13 tuổi đến dưới 16 tuổi; Điều 146 quy định tội dâm ô đối với người dưới 16
tuổi. Chủ thể đặc biệt ở đây được quy định phải là “người nào đủ 18 tuổi trở
lên”.
- Các dấu hiệu liên quan đến giới tính được quy định tại Điều 124 quy
định tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ. Chủ thể đặc biệt của tội phạm là “người
mẹ”.
- Các dấu hiệu liên quan tới quan hệ gia đình được quy định tại Điều
185 quy định tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu

(tội mua bán người dưới 16 tuổi);
b) Điều 170 (tội cưỡng đoạt tài sản); Điều 171 (tội cướp giật tài sản);
Điều 173 (tội trộm cắp tài sản); Điều 178 (tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư
hỏng tài sản);
c) Điều 248 (tội sản xuất trái phép chất ma túy); Điều 249 (tội tàng trữ
trái phép chất ma túy); Điều 250 (tội vận chuyển trái phép chất ma túy); Điều
251 (tội mua bán trái phép chất ma túy); Điều 252 (tội chiếm đoạt chất ma
túy);
d) Điều 265 (tội tổ chức đua xe trái phép); Điều 266 (tội đua xe trái
phép);
đ) Điều 285 (tội sản xuất, mua bán, trao đổi hoặc tặng cho công cụ,
thiết bị, phần mềm để sử dụng vào mục đích trái pháp luật); Điều 286 (tội
phát tán chương trình tin học gây hại cho hoạt động của mạng máy tính,
mạng viễn thông, phương tiện điện tử); Điều 287 (tội cản trở hoặc gây rối
loạn hoạt động của mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử);
Điều 289 (tội xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc

Trang 17


Đề tài: TUỔI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

SVTH: Nguyễn Tiến Dũng

phương tiện điện tử của người khác); Điều 290 (tội sử dụng mạng máy tính,
mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản);
e) Điều 299 (tội khủng bố); Điều 303 (tội phá hủy công trình, cơ sở,
phương tiện quan trọng về an ninh quốc gia); Điều 304 (tội chế tạo, tàng trữ,
vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng,
phương tiện kỹ thuật quân sự).

hoạt động của con người trong thực tiễn, sự phát triển tâm lý của con người
phát triển theo lứa tuổi như sau:
Giai đoạn trước tuổi sơ sinh, hài nhi:
Tuổi sơ sinh : thời kì 2 tháng đầu (0 – 2 tháng tuổi);
Tuổi hài nhi : từ 3 - 12 tháng tuổi;
Giai đoạn tuổi nhà trẻ: 1 – 2 tuổi;
Tuổi mẫu giáo: 3 - 6 tuổi, ở độ tuổi này hoạt động vui chơi là chính;
Tuổi đi học từ 7 – 18 tuổi:
Thời kì nhi đồng, học sinh tiểu học: từ 7 tuổi - 11 tuổi, hoạt động chủ
đạo là học tập và vui chơi, lĩnh hội nền tảng tri thức, phương pháp và các
chuẩn mực hành vi;
Thời kì thiếu niên, học sinh trung học cở sở : từ 12 tuổi –14, 15 tuổi,
hoạt động chủ đạo là học tập và giao tiếp nhóm. Giai đoạn này thời kỳ tuổi
dậy thì hình thành nên xuất hiện nhiều phẩm chất tâm lý mới như nhu cầu tìm
kiếm tình bạn, nhu cầu tự khẳng định mình;
Thời kì học sinh trung học phổ thông : từ 16 tuổi - 18 tuổi, hoạt động
chủ đạo là học tập, bắt đầu hình thành thế giới quan, định hướng nghề nghiệp;
Giai đoạn thanh niên, sinh viên: từ 19 – 25 tuổi, hoạt động chủ đạo là
học tập và lao động, tiếp tục lĩnh hội các giá trị vật chất của xã hội theo nghề
nghiệp hoặc tham gia lao động sản xuất;
Giai đoạn tuổi trưởng thành: từ 25 tuổi đến độ tuổi nghỉ hưu (55 tuổi
đối với nữ, 60 tuổi đối với nam), hoạt động chủ đạo là lao động và hoạt động
xã hội;
Giai đoạn tuổi già: từ 55 – 60 tuổi trở đi, hoạt động chủ đạo là nghỉ
ngơi, các phản ứng có dấu hiệu chậm dần, độ nhạy cảm của các giác quan
giảm rõ rệt.
Mỗi thời kì, mỗi giai đoạn lứa tuổi đều có một vị trí, vai trò nhất định
trong quá trình hình thành và phát triển tâm lý nói chung. Và như phân tích
trên, sự phát triển của trẻ đó đi liền với sự phát triển về tâm sinh lý. Do đó sự
chuyển tiếp từ giai đoạn này sang một giai đoạn khác bao giờ cũng gắn liền

thiếu niên và vị thành niên chưa hoàn thiện về mặt nhận thức xã hội khó để
nhận biết đúng sai rất dễ hoạt động theo bản năng, ham muốn cá nhân.
- Cùng với toàn cầu hóa về kinh tế là sự toàn cầu hóa về tội phạm, toàn
cầu hóa về thông tin. Sự phát triển của internet đã vượt ngoài tầm kiểm soát
của các cơ quan quản lý Nhà nước, trẻ em sớm tiếp cần với những thông tin
lệch lạc, nhạy cảm, thiếu lành mạnh. Cùng với đó, các trò chơi có tính bạo
lực tràn lan trên mạng đã sớm hình thành ở trẻ em lối xử sử bằng bạo lực và
Trang 20


Đề tài: TUỔI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

SVTH: Nguyễn Tiến Dũng

sẵn sàng sử dụng bạo lực để giải quyết mọi mâu thuẫn. Tiếp xúc với phim
ảnh bạo lực, với hành vi bắn giết trên game được mô tả một cách kỹ lưỡng,
lại có khả năng kiềm chế kém nên khi gặp những tình huống thật ngoài đời
sống các em dễ bị kích động và hành xử theo quán tính, bạo lực như lúc đang
chơi game. Một số phạm nhân phạm tội giết người bị nghiện game online mà
nhóm nghiên cứu tiếp xúc cho biết cách hành xử bị ảnh hưởng nặng bởi
game. Khi bị tấn công thực ngoài đời các em tưởng tượng ngay đến cảnh
trong game và hành xử như cách mình làm trong thế giới ảo.
Trong xã hội chúng ta, bố mẹ là tấm gương, hình tượng để con cái noi
theo học hỏi. Tuy nhiên, khi bố mẹ thường xuyên cãi vã, chửi bới nhau, ẩu
đả, thiếu tôn trọng nhau sẽ gây ảnh hưởng xấu trong mắt con cái. Người trẻ,
đặc biệt là tuổi dưới 18 là độ tuổi đang hình thành nhân cách nên những tác
động xấu từ gia đình, xã hội hay môi trường xung quanh đều ảnh hưởng tiêu
cực đến sự phát triển của các em và việc mâu thuẫn gia đình và tình trạng li
hôn tăng là thảm họa đối với trẻ em, tổ ấm gia đình bị phá vỡ, trẻ em mất
thăng bằng về tâm lý, cùng với việc thiếu sự chăm sóc giáo dục của cả bố và

của luật hình sự.
Trong giai đoạn hiện nay, từ thực tiễn đấu tranh đối với những hành vi
xâm phạm khác thể bảo vệ luật hình sự cho thấy, người từ dưới 14 tuổi thực
hiện hành vi xâm phạm vào quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ là rất ít.
Hơn nữa, nghiên cứu những trường hợp khách thể bảo vệ của luật hình sự
được những người ở lứa tuổi này xâm hại cho thấy, việc họ thực hiện hành vi
đó phần lớn mang tính bộc phát, và cảm tính vào những điều kiện hoàn cảnh
cụ thể, mà có thể rơi vào hoàn cảnh đó, bất kỳ ai ở lứa tuổi đó cũng sẽ thực
hiện như vậy. Vì vậy hành vi nguy hiểm của họ không xuất phát hoàn toàn từ
bản chất con người họ. Hơn nữa nhận thức và tri thức của lứa tuổi này còn rất
hạn chế, vì vậy việc trừng trị họ bằng các chế tài hình sự là chưa cần thiết mà
cần có các biện pháp khác để tiếp tục nuôi dướng giáo dục họ hình thành
nhân cách. Từ thực tiễn đó cho nên luật hình sự Việt Nam hiện hành xác định
người dưới 14 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự về bất kỳ hành vi
nguy hiểm nào do họ gây ra.
Lứa tuổi từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi là lứa tuổi đã hình thành cơ bàn về
nhân cách, cách xử sự của họ đã thể hiện tính độc lập cao hơn rất nhiều so với
lứa tuổi dưới 14. Tuy nhiên hoạt động của họ vẫn đang nằm dưới sự giám sát

Trang 22


Đề tài: TUỔI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

SVTH: Nguyễn Tiến Dũng

của gia đình, nhà trường và xã hội vì vậy tỉ lệ lứa tuổi này xâm phạm vào các
quan hệ được luật hình sự bảo vệ vẫn còn rất ít. Hoạt động của họ vẫn chứa
đựng nhiều yếu tố cảm tính, trước những điều kiện hoàn cảnh cụ thể. Nhưng
thực tiễn cũng đã cho thấy một số trường hợp, hành vi của những người ở lứa


định tuổi trong Bộ luật hình sự, các quy định về độ tuổi đã được thi hành cơ
bản đúng yêu cầu.
Tuy nhiên vẫn có những sai lầm nhất định. Những sai lầm về cách tính
tuổi thể hiện ở việc không tính tuổi tròn mà tính tuổi đến: trên thực tế vẫn có
một số trường hợp các cơ quan tiến hành tố tụng chỉ xác định năm mà không
xác định cụ thể ngày, tháng sinh của người phạm tội, chính vì vậy, trong
những trường hợp này chỉ có thể tính tuổi theo năm mà không thể tính chính
xác theo ngày. Nhìn chung, đa số những trường hợp mà trong hồ sơ điều tra
viên, kiểm sát viên và thẩm phán chỉ ghi năm đều là những người đã rơi trọn
tuổi vào tuổi chịu trách nhiệm hình sự. Những trường hợp này ít xảy ra sai
lầm trong áp dụng độ tuổi. Tuy nhiên nếu suy luận khách quan có thể thấy,
những trường hợp chỉ ghi năm là những trường hợp xác minh chưa đầy đủ về
lý lịch của người phạm tội hoặc thiếu căn cứ pháp lý vững chắc để xác định.
Đặc biệt, có những trường hợp do không xác định cụ thể ngày tháng sinh của
người phạm tội để tính chính xác độ tuổi nên có thể dẫn đến oan sai.
2.2.2.3. Về thời điểm tính tuổi
Thời điểm tính tuổi người phạm tội là vào thời điểm hành vi phạm tội
được thực hiện hay vào thời điểm vụ việc được phát hiện hay vào thời điểm
xử lý vụ việc. Về nguyên tắc, xác định năng lực của chủ thể là xác định vào
thời điểm thực hiện hành vi. Vì vậy tuổi được xác định vào thời điểm thực
hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội. Xung quanh vấn đề này, trong thực tiễn
xuất hiện các tình huống sau đây:
- Một người thực hiện hành vi phạm tội liên tục, nhưng trong đó các
hành vi cụ thể được thực hiện ở các độ tuổi khác nhau theo quy định của Bộ
luật hình sự. Trong đó có những thời điểm người thực hiện hành vi chưa đủ
tuổi chịu trách nhiệm hình sự, có những thời điểm người đó đã đủ tuổi chịu
trách nhiệm hình sự. Trong những trường hợp này, các cơ quan tiến hành tố
tụng thường lấy độ tuổi ở hành vi cuối để xem xét trách nhiệm hình sự của


sau đây để xác định độ tuổi của người chưa thành niên thông thường dựa trên
một số giấy tờ pháp lý như Giấy khai sinh, Giấy chứng sinh, Sổ hộ khẩu, Sổ
hộ tịch, Giấy chứng minh nhân dân, Lý lịch cá nhân của họ. Khi xét xử các
vụ án hình sự có bị cáo là người chưa thành niên, Tòa án cần phải xác định
đúng tuổi của họ cũng như trình độ phát triển về thể chất, tinh thần và mức độ
nhận thức về hành vi phạm tội của họ. Thực tế cho thấy dựa vào các căn cứ
Trang 25