MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
“Sách là kỳ công phức tạp và vĩ đại nhất trong tất cả các kỳ công tuyệt
diệu mang loài người sáng tạo ra trên con đường tiến tới hạnh phúc và tương lai
tươi sáng” ( M.Gorki ). Sách xuất hiện trở thành người bạn thân, đường đồng
hành với tất cả mọi người trên những chặng đường đời. Với người già, sách
như những người bạn tâm giao, là người bạn tốt nhất luôn kề bên sát vai lắng
nghe tâm sự, lặng nhìn những chiêm nghiệm của một đời của cả một thế hệ.
Đối với những người trẻ tuổi, sách lại giống như những người chỉ dẫn, người
soi đường theo sát những bước đi trên đường đời chiêm nghiệm, khám phá.
Họ tìm được trong sách những kinh nghiệm từ thế hệ đi trước, những tri thức
khoa học, kiến thức lịch sử, địa lý, giá trị cuộc sống, nhân cách con người
được tích tụ từ bao đời nay. Sách phản ánh thực tiễn, sự phát triển của tư duy
con người từ thế hệ này qua thế hệ khác và là công cụ, phương tiện học tập
không thể thiếu.
Trải qua bao thế kỉ tồn tại và phát triển, sách cũng không ngừng được
cải tiến và phát triển. Cho đến tận ngày nay, khi bước vào thế kỉ XXI với sự
bùng nổ của công nghệ thông tin thì việc xuất bản sách cũng như đọc sách
cũng ngày càng đa dạng hơn. Con người có thể tiếp nhận thông tin từ nhiều
nguồn khác nhau, mọi lúc mọi nơi với sự hỗ trợ của các thiết bị thông minh.
Vì thế mà sách giấy không còn giữ được vị trí độc tôn như thời kì đầu nữa,
thay vào đó là sách điện tử tiện dụng. Nhưng dù tồn tại ở dạng nào đi chăng
nữa, giá trị của sách vẫn nguyên vẹn. Sách không còn là phương tiện giải trí
duy nhất song nhu cầu đọc sách vẫn là một trong nhưng nhu cầu thiết yếu của
con người, đặc biệt là nhu cầu đọc về sách văn học.
Sách văn học là một trong những mảng sách phổ biến, được độc giả
yêu thích và đón đọc nhiều nhất. Sách văn học không chỉ chứa đựng những
câu chuyện do tác giả tưởng tượng viết ra, những câu chuyện đời thường mà
1





tại nhà trường áp dụng vào công việc thực tế tại nhà xuất bản, tích lũy được
thêm những kinh nghiệm thực tế trong quá trình làm việc và rút ra được
những bài học cho bản thân.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Hoạt động xuất bản các tác phẩm văn học dịch hiện nay đang diễn ra
rất mạnh mẽ, đa dạng, các tác phẩm được dịch từ nhiều ngôn ngữ khác nhau
như Anh, Pháp, Hàn, Trung,...Được đánh giá là một trong những mảng sách
có tiềm năng lớn, mang lại lợi nhuận cao, công tác xuất bản sách văn học dịch
cũng được quan tâm hơn. Cùng với sự quan tâm đó, cũng đã có nhiều công
trình nghiên cứu, khóa luận tốt nghiệp về tiểu thuyết thuộc mảng sách văn học
dịch như:
- “Tìm hiểu công tác biên tập, xuất bản tiểu thuyết Yêu nữ quầy ba
(Mĩ Nữ Biến Đại Thu) của Nhà xuất bản Văn học”, Đào Thùy Linh, Xuất bản
K27;
- “Tìm hiểu công tác biên tập xuất bản tiểu thuyết “Hãy để anh ở bên
em” ở Nhà xuất bản Văn học”, Lê Thị Ngọc, Xuất bản K28
- “Tìm hiểu công tác tổ chức bản thảo sách dịch tại Công ty Cổ phần
sách Alphabook”, Lâm Ánh Tuyết
Tuy nhiên, việc nghiên cứu tổng quát cả quy trình biên tập xuất bản
sách văn học dịch lại chưa hề có. Vì vậy, đề tài “ Tìm hiểu quy trình biên
tâp - xuất bản sách văn học dịch tại Nhà xuất bản Văn học” không trùng
lặp về nội dung với các công trình nghiên cứu trước đó.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
3.1. Mục đích
- Rút ra những bài học, kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình biên tập
-xuất bản sách văn học dịch

3


1

Địa đồ di cốt

2012

1.000

2

Ông hoàng xứ Kahel

2012

1.000

3

Miền đất ấy

2013

1.000

4

Những cuộc phiêu lưu của Jamil

2013

8

Bố - hãy là người đàn ông

2014

1.000

9

Jake RanSon và chúa Sọ

2014

1.000

10

Bán em giá rẻ

2014

1.000

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận
Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận nghiệp vụ xuất bản và lý
thuyết về xuất bản sách dịch
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện các nhiệm vụ đề ra, đề tài đã kết hợp nhiều phương pháp

Có rất nhiều quan niệm được đưa ra về dịch thuật như: Hartman &
Stock (1972) cho rằng: “Dịch là thay thế một văn bản trong một ngôn ngữ
bằng một văn bản tương đương trong ngôn ngữ thứ hai”.
Còn theo Nida & Taber với công trình nghiên cứu “The Theory and
Practice of Translating” (1974): “Dịch thuật là tái tạo lại trong ngôn ngữ tiếp
nhận (receptor language) sự tương đương tự nhiên và sát với thông điệp của
ngôn ngữ nguồn (source language), trước hết là về nghĩa (meaning) và sau đó
là phong cách (style)”.

6


Theo Larson (1998): “Dịch thuật là nghiên cứu từ vựng, cấu trúc kết
học, hoàn cảnh giao tiếp và ngữ cảnh văn hóa của văn bản ngữ nguồn, phân
tích văn bản để xác định nghĩa, rồi sử dụng từ vựng và cấu trúc kết học phù
hợp trong ngôn ngữ tiếp nhận để tái lập cùng nghĩa”.
Song, Peter Newmark với công trình nghiên cứu “Approaches To
Translation” (1988) lại cho rằng: “Dịch thuật là chuyển một văn bản này
thành một văn bản khác theo cùng cách tác giả thể hiện khi viết văn bản đó”.
Ở nước ta cũng có nhiều các nhà nghiên cứu viết về lí thuyết dịch.
Chẳng hạn như Hoàng Văn Vân với “Nghiên cứu Dịch Thuật”, Nguyễn Quốc
Hùng với: “Hướng dẫn kỹ thuật dịch Anh- Việt”, Lê Văn Sự với “Dịch và
Ngữ Pháp”…
Theo Từ điển Tiếng Việt (NXB Đà Nẵng, H.2003) dịch là “ chuyển nội
dung diễn đạt từ ngôn ngữ này (hoặc hệ thống tín hiệu này) sang ngôn ngữ
khác ( hoặc hệ thống tín hiệu khác)
Như vậy, nghiên cứu dịch thuật là bộ môn học thuật mới về lý thuyết và
các hiện tượng dịch thuật. Bản chất của nó là đa ngôn ngữ và liên bộ môn,
bao gồm ngoại ngữ, ngôn ngữ học, truyền thông học, triết học và những môn
nghiên cứu về văn học.

1.1.1.3. Khái niệm sách văn học dịch
Sách văn học dịch là một trong những mảng sách đang phát triển rất
mạnh mẽ ở nước ta với sự đa dạng về tác phẩm của nhiều nước trên thế giới.
Theo nhận xét của dịch giả Nguyễn Duy Bình: “ Người Việt có chữ viết riêng
rất muộn cho nên mãi đến khi ta có chữ Nôm thì văn học dịch mới xuất hiện,
có thể với bản dịch đầu tiên là Kinh Thi do Hồ Quý Ly chuyển từ chữ Hán
sang chữ Nôm. Nhưng bản dịch văn học nổi tiếng đầu tiên là bản Chinh phụ
ngâm do Đoàn Thị Điểm dịch của Đặng Trần Côn. Văn bản phương Tây đầu
tiên được dịch sang quốc ngữ có lẽ là hồi ký của Fernando Mendez Pinto do
cha Philippe Bỉnh dịch từ tiếng Pháp. Do chưa được tiếp cận bản dịch này nên
tôi không thể khẳng định hồi ký này có đặc trưng của một tác phẩm văn học
hay không. Tác phẩm văn học Pháp đầu tiên được dịch sang tiếng Việt
là Chuyện Phan Sa dịch ra quốc ngữ của Trương Minh Ký dịch ngụ ngôn La
Fontaine vào năm 1884, tức cách đây tròn 130 năm”..
Như vậy, sách văn học dịch là kết quả hoạt động tự lực của người dịch
nhằm truyền đạt những gì mà tác giả thể hiện trong nguyên bản bằng ngôn
ngữ gốc chuyển sang ngôn ngữ dịch trong không gian và thời gian khác nhau,
9


với sự toàn vẹn về chức năng của tác phẩm và phong cách của tác giả, sau đó
được biên tập, xuất bản và phổ biến rộng rãi trong toàn xã hội.
Dịch văn chương đòi hỏi người dịch nắm được cả ngôn ngữ nguồn lẫn
ngôn ngữ mục tiêu tìm ra mối liên hệ qua lại giữa hai ngôn ngữ. Dịch không
chỉ thuần túy là chuyển tải ngôn ngữ nguồn sang ngôn ngữ mục tiêu mà là và nhất là - tôn trọng tối đa nét đặc trưng của ngôn ngữ mục tiêu.
1.1.2. Đặc trưng của sách văn học dịch
1.1.2.1. Sách văn học dịch thể hiện tính chủ thể và phụ thuộc vào
dịch giả khi dịch
Nhà phê bình George Steiner cho rằng:” Dịch thuật là một nghệ thuật
có tính chính xác”. Một khi nó là nghệ thuật, nó ắt mang dấu ấn sáng tạo của

phẩm văn học đòi hỏi không chỉ là truyền tải ngôn ngữ mà còn phải tái tạo
câu chữ để bắc cầu nối các nền văn hóa khác nhau, để người đọc thấy được sự
giao lưu văn hóa ngay trên chính bản dịch đó. Chính vì thế, trước khi dịch
một tác phẩm văn học nước ngoài nào, dịch giả cần có vốn hiểu biết về văn
hóa bản địa của đất nước đó.
1.1.2.1. Văn học dịch thường có tính khu biệt độc giả song vẫn đòi
hỏi độc giả phải có một trình độ nhất định
Đặc trưng này xuất phát từ việc chọn sách để dịch của các nhà xuất
bản, của các dịch giả. Đối với những tác phẩm văn học kinh điển được nhận
các giải thưởng văn học nghệ thuật lớn trên thế giới và thường chứa đựng
những nội dung, giá trị tư tưởng sâu sắc cùng ý nghĩa nhân văn cao cả thì rất
kén độc giả. Chính vì vậy, để hiểu hết được toàn vẹn nội dung tác phẩm sau
khi đã được chuyển ngữ thì ngoài vai trò cầu nối của dịch giả thì độc giả cũng
cần có một trình độ, có sự hiểu biết nhất định cũng như khả năng cảm thụ văn
học một cách tinh thế. Thực tế, ở nước ta sách của tác giả đoạt giải Nobel ít
người đọc. Đó là bởi bản thân các tác phẩm đó không phải là văn học bình
dân mà là văn học cao cấp chứa đựng những giá trị tinh thần lớn lao nhưng
cũng đòi hỏi người đọc có nền tảng trí tuệ nhất định cùng sự kiên nhẫn và tình

11


yêu văn chương. Tuy nhiên, mỗi đầu sách của tác giả đoạt giải Nobel xuất bản
ở Việt Nam chỉ với số lượng 1500 đến 2000 bản mà còn khó bán thì đó là một
thực tế đáng suy nghĩ.
Hiện nay, xuất bản văn học dịch đã đa dạng hơn, không chỉ bó buộc
trong những tác phẩm kinh điển mà còn có các tiểu thuyết tình yêu nhẹ
nhàng , truyện kinh dị, …đa dạng về thể loại của nhiều nước như: Trung
Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc…Thể loại này rất được lòng độc giả bởi lối viết
nhẹ nhàng, cốt truyện li kì cũng như nhiều tình tiết đúng với tâm lý độc giả,

ngoài, hoặc liên hệ với nhà xuất bản đã in tác phẩm đó. Hiện nay, ngoài mua
tác quyền thì việc thương thảo, xin phép, xin tài trợ đã trở nên quen thuộc.
Việc soạn thảo hợp đồng mua bán cũng như các điều khoản trong hợp đồng
được cân nhắc rất chặt chẽ và có tính pháp lý rất mạnh bởi đó là luật pháp
quốc tế nên hiện tượng lách luật sẽ không còn nữa.
1.2.1.4. Sách văn học dịch mang đậm dấu ấn văn hóa của dân tộc
Sách văn học là sự phản ánh trung thực và gắn liền với cuộc sống của
con người. Chính vì thế, tác phẩm văn học chính là sự kết tinh những nét đặc
trưng từ đời sống văn hóa tinh thần của dân tộc đó. Tất cả những gì tinh túy
nhất đều được tác giả vận dụng và đưa vào trong tác phẩm của mình tạo nên
nét đặc trưng riêng, vôn có của dân tộc đó. Từ tác phẩm nguyên tác vốn mang
màu sắc, dấu ấn văn hóa của một dân tộc khác thì sang bản dịch nó lại được
chuyển ngữ với màu sắc của một nền văn hóa khác, của một dân tộc khác. Ở
đó, dịch giả chính là cầu nối giữa các nền văn hóa với nhau. Chỉ khi nào thực
sự hiểu sâu sắc, cặn kẽ về nền văn hóa trong tác phẩm mình dịch thì dịch giả
mới có thể truyền đạt một cách hoàn chỉnh thông điệp tư tưởng tinh thần của
tác phẩm gốc.
Bất kể là bản dịch hay là nguyên tác thì thông qua lối viết của chính tác
giả, có thể nhìn nhận được phong cách, tinh thần tư tưởng dân tộc bao trùm
lên tác phẩm. Việc dịch các tác phẩm văn học nước ngoài sang tiếng Việt còn
phải phụ thuộc vào đặc điểm văn hóa Á Đông Việt Nam, tư duy tiếp cận vấn
đề của độc giả…Tiêu biểu ở phương Tây, nói đến sex thì họ tỏ ra rất thoải mái

13


và cho đó là điều rất tự nhiên bình thường. Họ khá cởi mở và sẵn sàng chia sẻ
về vấn đề đó một cách công khai nên việc đưa các yếu tố đó vào các tác phẩm
là chuyện rất hiển nhiên. Thế nhưng, ở Việt Nam, một nước có nền văn hóa Á
Đông duy tình thì đó lại là một vấn đề khá tế nhị, ít khi có thể chia sẻ thoải

trên cho thấy, vai trò của văn học dịch đối với nền văn học nước nhà đặc biệt
quan trọng như thế nào.
1.2.2. Sách văn học dịch cung cấp những tri thức đa dạng về văn
hóa xã hội của các nước các trên thế giới
Tri thức trong sách văn học nói chung và trong sách văn học dịch nói
riêng vô cùng phong phú và đa dạng: tri thức về lịch sử, về phong tục tập
quán, về con người của những vùng địa lý khác nhau, … Từ tác phẩm ta có
thể thấy được bức tranh về văn hóa, dân tộc về một đất nước đó thông qua các
hình tượng nhân vật trong tác phẩm. Đọc các tác phẩm văn học sử nước ngoài
sẽ cho ta thêm tri thức về lịch sử hình thành và phát triển của nền văn học
nước đó. Đọc các tác phẩm văn học cổ điển, ta có thể nhận thấy được hiện
thực xã hội của các quốc gia đó trong từng thời kỳ lịch sử, có thể thấy được
sự chuyển biến trong tư tưởng của các nhà văn, nhà thơ và dẫn tới những trảo
lưu văn học mới. Mỗi thể loại văn học dịch khác nhau, từng thời điểm khác
nhau lại mang lại cho ta những tri thức hết sức cụ thể về từng thời kì. Tiêu
biểu như với văn học Pháp, bạn sẽ phát hiện ra những nét đặc trưng văn hóa
Pháp: đó là sự lịch thiệp, sang trọng, là sự lãng mạn với những lâu đài cổ bên
cạnh những bờ biển trong xanh, những cánh đồng hoa oải hương dài bất tận,
với những nước hoa có thương hiệu nổi tiếng cả thế giới…Với văn học Trung
Quốc, đó lại là những tri thức về thời kì lịch sử đầy oai hùng, với Vạn Lý
Trường Thành kiên cố, với những nét văn hóa đa dạng trong nghệ thuật từ
kinh kịch, thơ ca, kiến trúc, mỹ thuật…Hay với văn học Hàn Quốc, ta có thể
thấy được sự truyền thống với những lễ nghi tôn giáo rất chuẩn mực, thậm chí
còn “ khắt khe”, với nền công nghiệp giải trí phát triển mạnh mẽ, xuất hiện
nhiều nghệ sĩ trở thành những “ làn sóng Hallyu” của châu Á, của thế giới, …

15


Đồng thời, thông qua việc tìm hiểu về văn hóa, phong tục của những


văn học nổi tiếng của nước này được lan toả và lưu hành rộng rãi ở nước khác đã
không còn là chuyện xa lạ nữa. Nếu như Sếchpia, Puskin, Victo Hugo... được
dịch ở hầu khắp các nước trên thế giới, thì Việt Nam cũng tự hào là Truyện Kiều
của Nguyễn Du được dịch ra rất nhiều thứ tiếng, trong đó những bản dịch tiếng
Pháp có tới 10 phiên bản, chữ Hán có 7 phiên bản khác nhau.
Nghiên cứu văn học dân tộc đồng thời với việc nghiên cứu tìm hiểu văn
học thế giới vừa giúp cho nền văn học của dân tộc đó thêm phong phú đa
dạng, đáp ứng được nhu cầu đọc, nhu cầu tìm hiểu văn hóa, văn học của độc
giả của dân tộc đó vừa có tác dụng trong việc truyền đi những tinh hoa văn
hóa của dân tộc khác, tiếp thu tinh hoa văn hóa dân tộc khác một cách có chọn
lọc. Chính vì thế, văn học dịch đã đóng góp vai trò không nhỏ trong việc gắn
kết các nền văn hóa, văn học với nhau, trở thành chiếc cầu nối vững chắc
trong sự phát triển văn hóa, văn học, đặc biệt trong thời đại toàn cầu hóa như
hiện nay
1.3. HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH VĂN HỌC DỊCH TẠI
NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC
1.3.1. Thành tựu
Một trong những chức năng, nhiệm vụ của Nhà xuất bản Văn học là:
Xuất bản các tác phẩm văn học cổ đại và hiện đại của Việt Nam và các nước
trên thế giới phục vụ rộng rãi mọi đối tượng bạn đọc (Trích Quyết định 175/
CQĐ ngày 16 tháng 6 năm 1990 của Bộ Văn hóa Thông tin Thể thao và Du
lịch). Thực tế chứng minh, kể từ khi thành lập, Nhà xuất bản luôn không
ngừng phát triển và đem tới cho đông đảo độc giả những tác phẩm văn học có
giá trị nhân văn to lớn.
Là đơn vị xuất bản nhiều tác phẩm văn học nước ngoài có giá trị, nhà
xuất bản đã có đóng góp vai trò quan trọng trong việc đưa giá trị tinh thần văn
hóa nhân loại đến với đông đảo độc giả, góp phần đa dạng hóa nền văn học
Việt Nam và thúc đầy nền văn học nước nhà, ngành xuất bản phát triển.
17

Karênina, Hamlet, Anh em nhà Karamazôp, Phục sinh, Cuốn theo chiều gió,
Thuỷ Hử, Tam quốc diễn nghĩa, Tây du ký, Hồng lâu mộng, v.v... Bên cạnh
việc xuất bản những tác phẩm kinh điển, nhà xuất bản cũng chú trọng việc tìm
hiểu, khai thác những tác phẩm văn học hiện đại , những cuốn sách nằm trong
danh mục best – seller của nhiều nước nhằm đa dạng hóa danh mục xuất bản
sách văn học dịch, đem lại hiệu quả lớn hơn. Đó là tác giả như: James Rollins
( tác giả tiểu thuyết trinh thám và kinh dị bán chạy nhất ) với tập tiểu thuyết
có 5 cuốn đã được Nhà xuất bản mua bản quyền và cho xuất bản: “Trật tự
đen” (2010); “Lối vào địa ngục” (2012); “Địa đồ di cốt” (2012); “Bão cát”
(2013) và “Nhà tiên tri cuối cùng” (2013). Tác giả Janine Boissard còn có tác
phẩm “ Bố - Hãy là người đàn ông”. Ngoài ra còn có tác phẩm văn học Hàn
Quốc như: “ Bà lão cháo đậu đỏ và con hổ “. Mảng sách văn học nước ngoài
của Nhà xuất bản Văn học được chuyển ngữ bởi một đội ngũ dịch giả đồng
thời cũng là những nhà soạn giả đầy uy tín với hầu hết những tên tuổi lớn như
18


Phan Kế Bính, Nguyễn Văn Ngọc, Trương Chính, Nhị Ca, Phạm Mạnh Hùng,
Cao Xuân Hạo, Huỳnh Lý, Đỗ Đức Hiểu, Hữu Ngọc, Phan Ngọc, Dương
Tường, Phan Hồng Giang, Thuý Toàn...Đây là đội ngũ dịch giả có trình độ
dịch thuật chuyên nghiệp, trình độ chuyên môn cao được nhà xuất bản tín
nhiệm và cộng tác lâu dài.
Ngoài ra, do tạo nên được uy tín trong xuất bản sách văn học dịch, Nhà
xuất bản Văn học trở thành đối tác liên kết uy tín, trách nhiệm của nhiều công
ty sách tư nhân khác. Mặt tích cực của mối liên kết xuất bản này là điều
không thể phủ nhận. Nó góp phần làm thị trường sách trở nên phong phú, đa
dạng và sôi nổi hơn rất nhiều so với việc chỉ có nhà xuất bản xuất bản sách.
Có thể kể đến nhiều đối tác liên kết như: Công ty sách Văn Việt, Công ty sách
Minh Long, Công ty Cổ phần sách Thái Hà, Công ty Trách nhiệm Hữu hạn
sách Phương Nam, Công ty Cổ phần Văn hóa Huy Hoàng, Công ty Văn hóa

chương và cờ thi đua do Đảng và Nhà nước trao tặng
1.3.2. Hạn chế
Bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được, hoạt động xuất bản sách
văn học dịch tại Nhà xuất bản Văn học cũng còn nhiều hạn chế như:
Số lượng đầu sách văn học dịch do tự nhà xuất bản tổ chức vẫn còn ít.
Theo báo cáo tổng kết năm 2013 - 2014 thì số đầu sách dịch do nhà xuất bản
mua bản quyền và tổ chức dịch rất ít. Cụ thể là:
Bảng 1. Tên đầu sách Nhà xuất bản Văn học mua bản quyền
xuất bản năm 2013
Tên sách

Tên tác giả

Tên dịch giả

Khổ sách

Miền đất ấy
( tiểu thuyết)

Antônio Tores

Dịch giả Hiệu
Constant

13,5 x 20,5

Những cuộc phiêu
lưu của Jamil
( tiểu thuyết)

Tên dịch giả

Khổ sách

Jake RanSon và
chúa Sọ

James Rollins

Khang Vinh dịch

15 x 23

Vụ án Moncada

Marta Rojas

Nhóm dịch giả
Vũ Trung Vũ, Vũ
Văn Âu, Đặng
Quân, Đặng
Thành dịch và
Phạm Đình Lợi
hiệu đính

14,5 x 25,5

Bà lão cháo
đậu đỏ và con
hổ

văn học trong nước cũng đều tham gia vào biên tập sách văn học dịch.
- Sách văn học dịch liên kết chiếm phần lớn trong cơ cấu sách văn học
dịch của nhà xuất bản. Vì thế, nhà xuất bản luôn trong tình thế bị động, phụ
thuộc nhiều vào nguồn bản thảo của đối tác liên kết. Không chỉ có Nhà xuất
21


bản Văn học mới như vậy, mà hiện nay theo cơ chế thị trường hầu hết các
nhà xuất bản đều thực hiện liên kết. Theo thống kê thì hiện nay có đến khoảng
80 - 90% số đầu sách mỗi năm là sách liên kết. Và nếu để ý sẽ thấy, rất nhiều
quyển sách hay, thuộc hàng “best seller” là những quyển sách liên kết.

Hình 1. Biểu đồ so sánh lượng xuất bản phẩm tự xuất bản và liên kết xuất bản
tại Nhà xuất bản Văn học
(Nguồn: Báo cáo hoạt động xuất bản năm 2008, 2009, 2010, 2011, 2012 )

- Việc thực hiện liên doanh liên kết trong xuất bản sách văn học dịch
cũng còn tồn tại nhiều bất cập: chất lượng sách còn chưa cao, còn nhiều sai
sót dẫn đến bị đình chỉ, thu hồi. Tiêu biểu như cuốn sách "Bản đồ và Vùng
đất", là xuất bản phẩm liên kết giữa Nhà xuất bản Văn học và Công ty Nhã
Nam bị thu hồi vì có quá nhiều lỗi dịch thuật: Dịch sai nghĩa, dịch chệch
nghĩa, dịch sót, diễn đạt tiếng Việt có nhiều bất ổn. Số lượng lỗi này vượt quá
số lỗi tối đa cho phép để sách có thể tiếp tục lưu hành.
- Biên tập viên sách văn học dịch còn yếu về ngoại ngữ. Hầu hết biên tập
viên chủ yếu làm việc với bản dịch mà các dịch giả cung cấp mà ít có kiến
thức về ngoại ngữ để có thể tham gia vào việc định hướng cũng như thẩm
định chất lượng bản dịch của dịch giả.
22



trong danh sách. Đối với những danh mục sách này, nhà xuất bản sẽ lên kế
hoạch đánh giá giá trị văn hóa của từng cuốn. Đặc biệt, khi đã lựa chọn sách
trong danh mục này, nhà xuất bản đã có thể tiết kiệm được một khoản chi phí
khi phát hành sách, bởi cuốn sách đó đã được tiếng là sách bán chạy nhất nên
đã thu hút được phần nào sự quan tâm từ độc giả. Tiêu biểu như : Bộ tiểu
thuyết về lực lượng Sigma khá nổi tiếng ở Mỹ, tại thời điểm năm 2008, James
Rollins đã viết năm cuốn về bộ tiểu thuyết này và đều bán rất chạy : “ Trật tự
đen”, “Lối vào địa ngục”, “Địa đồ di cốt”, “Bão cát” và “Nhà tiên tri cuối
cùng”. Đánh giá được bộ tiểu thuyết có tiềm năng này, nhà xuất bản đã xây
dựng kế hoạch đề tài để mua bản quyền xuất bản. Hay một loạt các cuốn sách
khác cũng nằm trong danh mục best seller được nhà xuất bản lựa chọn như:
“Miền đất ấy” ( Antônio), “ Những cuộc phiêu lưu của Jamil” ( Mohammed
Umar), “ Vụ án Moncada” ( Marts Rojas)… Việc lựa chọn trong danh mục
sách best seller cũng góp một phần giúp cho việc đem lại hiệu quả xuất bản
sách văn học nước ngoài cao hơn.
- Thứ hai, sách có tiền mua bản quyền dưới 1.000USD. Sở dĩ tiền
mua bản quyền của Việt Nam thấp hơn các nước bạn là do thị trường đọc của
nước ta còn yếu. Do kinh phí có hạn nên ban viên tập cũng như nhà xuất bản
thường mua những cuốn sách có giá bản quyền dưới 1.000 USD. Đây là điều
mà các biên tập viên rất linh hoạt. Trong cơ chế thị trường như hiện nay cũng
như đặc thù về văn hóa đọc ở nước ta còn chưa cao, việc mua những tác phẩm
có giá bản quyền cao sẽ làm cho giá sách dịch xuất bản ở Việt Nam bị đội lên
rất cao. Tính toán đến chi phí, giá thành xuất bản phẩm nên các biên tập viên
chủ động sáng tạo trong việc mua những cuốn sách có giá bản quyền thấp.
Giá bản quyền thấp nhưng không có nghĩa là giá trị của sách cũng thấp. Việc
lựa chọn sách có giá bản quyền thấp nhưng giá trị nhân văn xã hội thì vẫn
phải được xem là yếu tố tiên quyết khi lựa chọn sách. Ví dụ như: cuốn “ Trật

24


25