ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
–––––––––––––––––––––––

BÙI HỒNG SƠN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HƯỚNG NGHIỆP VÀ PHÂN LUỒNG
CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
HUYỆN CẨM KHÊ, TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
–––––––––––––––––––––––

BÙI HỒNG SƠN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HƯỚNG NGHIỆP VÀ PHÂN LUỒNG
CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
HUYỆN CẨM KHÊ, TỈNH PHÚ THỌ
Ngành: Quản lí giáo dục
Mã ngành: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Từ Đức Văn


Xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên, khích
lệ và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành đề tài nghiên cứu này.
Mặc dù bản thân đã cố gắng rất nhiều trong quá trình thực hiện, song luận văn
khó tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả kính mong nhận được sự đóng góp, chỉ dẫn
của quý Thầy, Cô giáo, các cấp lãnh đạo, bạn bè đồng nghiệp để luận văn được hoàn
thiện hơn.
Tác giả

Bùi Hồng Sơn

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan ................................................................................................................. i
Lời cảm ơn .................................................................................................................... ii
Mục lục ........................................................................................................................ iii
Danh mục các chữ viết tắt............................................................................................ iv
Danh mục các bảng ........................................................................................................v
Danh mục các hình ...................................................................................................... vi
MỞ ĐẦU .......................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .......................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu .................................................................................................3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ...........................................................................3
4. Giả thuyết khoa học ...................................................................................................3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................................4
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu ................................................................................4
7. Phương pháp nghiên cứu ...........................................................................................5
8. Cấu trúc luận văn .......................................................................................................6
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

1.3.8. Các thành phần tham gia hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân luồng
cho học sinh .................................................................................................................26
1.4. Quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cho học sinh ..............28
1.4.1. Các yêu cầu của quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân luồng
cho học sinh .................................................................................................................28
1.4.2. Mục tiêu quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cho học
sinh trung học cơ sở .....................................................................................................29
1.4.3. Nội dung quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cho học sinh ...30
1.4.4. Phương pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cho
học sinh ........................................................................................................................37
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân
luồng cho học sinh .......................................................................................................38
1.5.1. Yếu tố khách quan ............................................................................................. 38
1.5.2. Yếu tố chủ quan .................................................................................................38
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 ............................................................................................ 40
Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG
NGHIỆP VÀ PHÂN LUỒNG CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG
HỌC CƠ SỞ HUYỆN CẨM KHÊ, TỈNH PHÚ THỌ ...........................................41
2.1. Vài nét về đặc điểm, tình hình huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ ............................ 41
2.1.1. Về điều kiện tự nhiên .........................................................................................41
2.1.2. Về hành chính ....................................................................................................41
2.1.3. Về kinh tế, văn hoá, xã hội ................................................................................41

iv


2.1.4. Về giáo dục và đào tạo (Cấp trung học cơ sở) ...................................................42
2.2. Khái quát khảo sát thực trạng ...............................................................................46
2.2.1. Mục đích khảo sát .............................................................................................. 46
2.2.2. Nội dung khảo sát .............................................................................................. 46

v


2.6. Phân tích kết quả khảo sát thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt
động giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cho học sinh các trường trung học cơ
sở huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ ................................................................................64
2.7. Đánh giá chung về kết quả khảo sát thực trạng ....................................................65
2.7.1. Về nhận thức ......................................................................................................65
2.7.2. Về quá trình tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cho
học sinh ........................................................................................................................65
2.7.3. Về quản lý hoạt dộng giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cho học sinh ......66
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ............................................................................................ 66
Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG
NGHIỆP VÀ PHÂN LUỒNG CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG
HỌC CƠ SỞ HUYỆN CẨM KHÊ, TỈNH PHÚ THỌ ...........................................69
3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp ........................................................................69
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu ....................................................................69
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ .....................................................69
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn ....................................................................69
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi .......................................................................70
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa ......................................................................70
3.2. Một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân luồng
cho học sinh các trường trung học cơ sở huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ ...................70
3.2.1. Tăng cường hoạt động tuyên truyền giáo dục về hướng nghiệp và phân
luồng cho cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên, học sinh, phụ huynh học sinh và
các lực lượng liên đới ..................................................................................................70
3.2.2. Đổi mới cơ chế quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân luồng
học sinh, gắn hoạt động hướng nghiệp và phân luồng với thực tiễn .......................... 71
3.2.3. Xây dựng đội ngũ làm công tác giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cho
học sinh đồng bộ về chất lượng và số lượng ............................................................... 73


CBQLGD

: Cán bộ quản lý giáo dục

CSVC

: Cơ sở vật chất

GD&ĐT

: Giáo dục và Đào tạo

GDHN

: Giáo dục hướng nghiệp

GDNGLL

: Giáo dục ngoài giờ lên lớp

GDNN-GDTX

: Giáo dục nghề nghiệp-Giáo dục thường xuyên

GDPT

: Giáo dục phổ thông

GV


QLGD

: Quản lý giáo dục

THCS

: Trung học cơ sở

THPT

: Trung học phổ thông

iv


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Quy mô phát triển trường, lớp, học sinh THCS trong 04 năm học
(2014-2015 đến 2017-2018) .......................................................................42
Bảng 2.2: Thống kê đội ngũ giáo viên thuộc Phòng GD&ĐT Cẩm Khê năm học
2017-2018 ...................................................................................................44
Bảng 2.3: Thống kế độ tuổi giáo viên THCS trực tiếp giảng dạy của huyện Cẩm
Khê năm học 2017-2018 ............................................................................44
Bảng 2.4: Trình độ đào tạo của giáo viên THCS trực tiếp giảng dạy .........................45
Bảng 2.5: Kết quả hoạt động giáo dục HN&PLHS lớp 9 trong 03 năm học ..............46
Bảng 2.6: Thực trạng GV THCS tham gia hoạt động giáo dục HN&PL tại 06
trường THCS huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ năm học 2017-2018 ...........50
Bảng 2.7: Nhận thức của CBQLGD và GV về mục tiêu của hoạt động giáo dục
HN&PL cho học sinh .................................................................................51
Bảng 2.8: Nhận thức của CBQLGD và GV về nhiệm vụ của hoạt động

Bảng 3.3: Mức độ tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của 07 biện pháp
đề xuất ........................................................................................................83

vi


DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ
Hình 1.1: Sơ đồ miền chọn nghề phù hợp ..................................................................14
Hình 1.2: Sơ đồ tam giác HN học sinh của K.K PLATÔNÔV ...................................16
Hình 1.3: Sơ đồ mối quan hệ giữa các lực lượng tham gia hoạt động GDHN&PL
học sinh trong nhà trường phổ thông .........................................................28

vi


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến sự nghiệp giáo dục và đào tạo, coi
giáo dục và đào tạo là “quốc sách hàng đầu. Do vậy, Nhà nước ta từng bước đã có
những chủ trương, chính sách nhằm thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân
lực, bồi dưỡng nhân tài, chấn hưng đất nước. Chiến lược phát triển giáo dục và đào
tạo giai đoạn 2011-2020 đã khẳng định “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào
tạo là một yêu cầu khách quan và cấp bách của sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa,
hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ tổ quốc trong giai đoạn hiện nay” [11].
Giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cho học sinh là một trong những vấn đề
quan trọng của đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam. Vấn đề này đã
được thảo luận tại Hội nghị Trung ương 6, Khóa XI của Đảng. Để có nguồn nhân lực
chất lượng phục vụ cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước thì phải chú trọng
vai trò của giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cho học sinh, vì đó là tiền đề cho
việc phát triển và cung cấp nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu của cả nước và của từng

động phát triển chưa đồng đều và lành mạnh; cơ chế, chính sách về thực hiện giáo
dục hướng nghiệp và công tác phân luồng cho học sinh phổ thông còn nhiều bất cập,
chậm đổi mới, thiếu tính thực tiễn; nhận thức về tầm quan trọng của việc giáo dục
hướng nghiệp và công tác phân luồng cho học sinh phổ thông của các cơ quan, ban
ngành, đoàn thể, các cấp và xã hội cũng như gia đình và bản thân học sinh chưa đầy
đủ và đúng đắn. Có thể thấy trong những năm qua chất lượng nguồn nhân lực của
Việt Nam chưa thực sự đáp ứng được nhu cầu của việc hội nhập cũng như nhu cầu
của các doanh nghiệp. Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB) về chất lượng
nguồn nhân lực Việt Nam hiện nay đạt 3,79/10 điểm, xếp thứ 10/11 quốc gia tại Châu
Á, nguồn nhân lực Việt Nam phân bố không hợp lý, có nhiều bất cập về chất lượng
đào tạo, nhiều lao động không đáp ứng yêu cầu của nhà tuyển dụng [24].
Từ thực tiễn hoạt động hướng nghiệp và phân luồng cho học sinh tại các
trường THCS nói chung và trên địa bàn huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ nói riêng,
chúng tôi nhận thấy việc đổi mới quản lí hoạt động hướng nghiệp và phân luồng cho
học sinh phổ thông đặc biệt ở cấp THCS là hết sức cần thiết và cấp bách. Việc tìm
hiểu, nghiên cứu và khảo sát thực trạng hoạt động hướng nghiệp và phân luồng, quản
lí hoạt động hướng nghiệp và phân luồng tại các trường THCS trên địa bàn huyện
Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ là cơ sở để khảo nghiệm và nghiên cứu. Trên cơ sở đó đề
xuất một số biện pháp nhằm góp phần thay đổi thực trạng hoạt động hướng nghiệp và

2


phân luồng cũng như quản lý hoạt động hướng nghiệp và phân luồng cho học sinh
THCS trên địa bàn.
Cẩm Khê là một huyện trung du miền núi của tỉnh Phú Thọ, mật độ dân cư
thưa thớt, tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội phát triển chưa cao, đặc biệt
là GD&ĐT. Toàn huyện hiện nay có 26 trường THCS, chất lượng mũi nhọn đứng thứ
5, chất lượng đại trà đứng thứ 8 toàn tỉnh [6]. Hằng năm, Phòng GD&ĐT huyện Cẩm
Khê đều có Kế hoạch giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cho học sinh THCS; tuy

5.1. Tìm hiểu một số vấn đề lý luận về quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp và
phân luồng cho học sinh
5.2. Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân luồng
cho học sinh trung học cơ sở huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ
5.3. Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân
luồng cho học sinh trung học cơ sở huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ
5.4. Khảo sát ý kiến về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
6.1. Giới hạn nội dung nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu trong phạm vi tìm hiểu thực trạng và đề xuất một số biện
pháp quản lý hoạt động hướng nghiệp và phân luồng cho học sinh các trường THCS
trên địa bàn huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ.
6.2. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
- Giới hạn phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu quản lý hoạt động
HN&PLHS các trường THCS trên địa bàn huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ.
- Giới hạn đối tượng khảo sát: Gồm 06 trường trong tổng số 26 trường THCS
tại huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ, gồm các trường:
+ THCS Thị trấn Sông Thao
+ THCS Phú Lạc
+ THCS Sơn Tình
+ THCS Phú Khê
+ THCS Sai Nga
+ THCS Tiên Lương
Trong đó có:
+ 500 học sinh khối lớp 9 (12 lớp)
+ 100 giáo viên đang giảng dạy
+ 12 cán bộ quản lý của 06 trường THCS nói trên
+ 500 phụ huynh của 500 em học sinh nói trên

4

giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cho học sinh các trường THCS huyện Cẩm
Khê, tỉnh Phú Thọ.

5


7.3. Nhóm phương pháp xử lý thông tin (Thống kê toán học)
Sử dụng thống kê toán học để phân tích và xử lý số liệu thu thập được của đề
tài luận văn.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu; kết luận và khuyến nghị; tài liệu tham khảo; phụ lục; luận
văn gồm có 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân
luồng cho học sinh phổ thông.
Chương 2: Thực trạng về quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân
luồng cho học sinh các trường THCS huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ.
Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp và phân luồng
cho học sinh các trường THCS huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ.

6


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP
VÀ PHÂN LUỒNG CHO HỌC SINH
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài
Trên thế giới, hoạt động giáo dục hướng nghiệp học đường và phân luồng đã
có lịch sử ra đời và phát triển với bề dày trên dưới 100 năm và trên thực tế, nó đã trở
thành một lĩnh vực tác nghiệp chuyên môn và chính sách được tích hợp chặt chẽ

hành đối với khoa học tự nhiên, đưa giáo dục kĩ thuật vào để đảm bảo sự liên hệ giữa
trường học và đời sống, đồng thời vẫn giữa vững ý nghĩa của các môn xã hội và nhân
văn, giảm bớt tính hàn lâm trong việc cung cấp các kiến thức khoa học, tăng cường tỉ
trọng các kiến thức có ý nghĩa thực dụng và ý nghĩa hướng nghiệp để giúp học sinh
trung học chuẩn bị đi vào đào tạo và cuộc sống.
Ở Nhật Bản, công trình “Cải cách giáo dục Nhật Bản hướng tới thế kỉ XXI”
của Magumi Nishino (Viện nghiên cứu giáo dục Nhật Bản) đã nghiên cứu khá sâu sắc
vấn đề bồi dưỡng tri thức và kĩ năng cơ bản của những ngành nghề cần thiết cho học
sinh phổ thông. Theo tác giả, học sinh trung học phải được bồi dưỡng tri thức và kĩ
năng cơ bản của những ngành nghề cần thiết trong xã hội, có thái độ tôn trọng đối với
lao động và có khả năng lựa chọn nghề tương lai phù hợp với mỗi cá nhân;
Ở Đức, người ta cũng quan tâm đến nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức
dạy học lao động nghề nghiệp, tổ chức cho học sinh phổ thông thực tập ở các nhà
máy, xí nghiệp, ở các cơ sở kinh doanh - dịch vụ.
Tại Philippin: Một trong những mục tiêu giáo dục phổ thông là đào tạo nguồn
nhân lực với trình độ tay nghề cần thiết để có thể lựa chọn nghề. Chính vì thế mà ở
cấp THCS đã thực hiện giáo dục hướng nghiệp và chuẩn của học sinh là phải đạt
được những kiến thức, kĩ năng, thông tin nghề nghiệp và tinh thần làm việc tối thiểu
cần thiết để có thể chọn nghề.
Tại Thái Lan: Ngay từ Tiểu học đã trang bị cho học sinh những kiến thức cơ
bản, kĩ năng tối thiểu của một số công việc nội trợ, nông nghiệp và nghề thủ công.
Sang cấp THCS đẩy mạnh công tác GDHN gắn với một nghề trên cơ sở phù hợp với
độ tuổi, sở thích, nhu cầu của mỗi học sinh, đây là bước tiền đề cho học sinh vào cấp
III và học nghề.
Jacques Delors, chủ tịch Uỷ ban quốc tế độc lập về giáo dục cho thế kỉ XXI
của UNESCO khi phân tích “Những trụ cột của giáo dục” đã viết: “Học tri thức, học

8



chứng cho hệ thống hướng nghiệp và dạy NPT trong điều kiện phát triển kinh tế - xã
hội của đất nước, đề xuất những hình thức phối hợp giữa nhà trường, các cơ sở đào
tạo nghề, cơ sở sản xuất hướng nghiệp - dạy nghề, các lực lượng khác tham gia vào
công tác GDHN và dạy NPT cho học sinh phổ thông. “Giáo dục hướng nghiệp ở Việt

10


Nam” của tác giả Đặng Danh Ánh, đây có thể coi là cuộc hội thảo khoa học về hướng
nghiệp đã tổ chức ở trong nước đồng thời bàn luận một số vấn đề mới: "Sự nảy sinh
các ngành nghề trong ba nền kinh tế (nông nghiệp, công nghiệp, kinh tế tri thức),
phân loại và mô tả các đặc điểm hoạt động nghề nghiệp, cơ sở pháp lý hình thành hệ
thống hướng nghiệp và các loại hình hướng nghiệp ở Việt Nam; hướng nghiệp với
vấn đề phân luồng và liên thông trong hệ thống giáo dục quốc dân. "Giáo dục phổ
thông và hướng nghiệp - nền tảng để phát triển nguồn nhân lực đi vào công nghiệp
hóa, hiện đại hóa" (Đề tài khoa học cấp nhà nước KX-05-09) đã tiến hành khảo sát
học sinh, giáo viên, phụ huynh học sinh, cán bộ quản lý trên phạm vi 8 tỉnh, thành
phố. Theo số liệu đánh giá trên mẫu điều tra giáo viên thì có tới 70% học sinh tốt
nghiệp trung học phổ thông bước vào đời không được giáo dục hướng nghiệp đầy đủ.
Theo tác giả Hà Thế Truyền: “Hướng nghiệp và phân luồng học sinh phổ thông bậc
trung học”, học sinh sau THCS đi vào các luồng: lên THPT, vào Trung cấp chuyên
nghiệp (TCCN), vào các trường dạy nghề dài hạn, học nghề ngắn hạn, học tại các
trung tâm giáo dục thường xuyên (GDTX), tham gia vào thị trường lao động [33]. Đề
tài đã trình bày các giải pháp về PLHS, công tác hướng nghiệp, nâng cao nhận thức
xã hội, đa dạng hóa các loại hình trường lớp, điều tiết PLHS bằng các chính sách đãi
ngộ, chính sách sử dụng sau đào tạo trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp. Đề tài này
đã nêu được một số vấn đề chung về thực trạng hoạt động giáo dục hướng nghiệp và
phân luồng học sinh phổ thông ở nước ta trong giai đoạn hiện nay.
Các công trình nghiên cứu trên đã cho thấy rằng, Đảng và Nhà nước ta, đặc
biệt là các nhà nghiên cứu giáo dục Việt Nam rất quan tâm đến hoạt động giáo dục

vụ và các mục tiêu đã định”. [17, tr.77].
- James Stiner và Stephen Robbins quan niệm: “Quản lý là tiến trình hoạch
định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát những hoạt động của các thành viên trong tổ
chức và sử dụng tất cả những nguồn lực khác của tổ chức nhằm đạt được mục tiêu đã
đề ra”. [19, tr.25]
Như vậy, Quản lý là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý
đến đối tượng quản lý trong tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt được mục tiêu
đã đề ra hay nói một cách khác, quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng
việc thực hiện các chức năng quản lý như lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra.
1.2.1.2. Khái niệm quản lý giáo dục và quản lý nhà trường
Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quan là hoạt động điều hành, phối hợp các
lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển
xã hội.

12