SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 4

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“ SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN CÔNG NGHỆ HIỆN ĐẠI,
SƠ ĐỒ HÓA KIẾN THỨC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở
TRƯỜNG THPT”

Người thực hiện: Lương Thị Hạnh
Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn
SKKN thuộc môn: Lịch sử

THANH HÓA, NĂM 2018

1


MỤC LỤC
Trang
1. MỞ ĐẦU
1
1. 1. Lý do chọn đề tài
1
1. 2. Mục đích nghiên cứu
1
1. 3. Đối tượng nghiên cứu
1
1.4. Phương pháp nghiên cứu
1

2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động
11
giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.
11
2. 4. 1. Đối với hoạt động giáo dục
11
2. 4.2. Đối với bản thân.
12
2. 4. 3. Đối với đồng nghiệp trong nhà trường.
12
3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
12
3.1. Kết luận
13
3.2. Kiến nghị :

2


1. MỞ ĐẦU
1. 1. Lý do chọn đề tài
Nghị quyết TW 2 khoá VIII đã khẳng định “Đổi mới mạnh mẽ phương
pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối dạy học truyền thụ một chiều, rèn nếp
sống tư duy cho người học, từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến, ứng dụng
công nghệ thông tin trong dạy học”. Do đó, trong quá trình dạy học đòi hỏi các
thầy giáo, cô giáo phải tích cực học tập; không ngừng nâng cao năng lực chuyên
môn; đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác,
chủ động sáng tạo của học sinh; bồi dưỡng khả năng tự học, sáng tạo; khả năng
vận dụng kiến thức vào thực tế; đem lại sự say mê, hứng thú học tập cho các em.
Đặc biệt là trong giảng dạy bộ môn Lịch sử ở trường THPT thì điều đó càng

2. NỘI DUNG
2.1. Cơ sở lí luận:
“Sử dụng phương tiện công nghệ hiện đại, sơ đồ hoá kiến thức trong
dạy học Lịch sử ” là phương pháp dạy học hiệu quả, phát huy tính tích cực mà
ta có thể áp dụng được khi có các thiết bị hiện đại hỗ trợ phục vụ cho việc trình
chiếu nhưng cũng có thể thực hiện được khi mất điện, không có phương tiện kĩ
thuật.
Theo tôi để nâng cao hiệu quả giảng dạy của môn học bằng phương pháp
dạy học trên đòi hỏi người giáo viên phải kết hợp cùng các yếu tố sau:
Trước tiên phải là người thầy thực sự có tâm huyết chịu tìm tòi nghiên cứu
sách tham khảo, phải nắm chắc kiến thức cơ bản trong SGK từ đó tổng hợp, hệ
thống kiến thức lại một cách khái quát, khoa học và đầy đủ để học sinh dễ hiểu,
dễ nhớ và dễ học từ đó giúp các em yêu thích lịch sử. Khi học sinh có hứng thú
trong giờ học, chủ động tìm tòi nghiên cứu về lịch sử các em có những kiến thức
về lịch sử dân tộc và thế giới điều đó góp phần rất tích cực trong việc giáo dục
tình cảm, nhân cách đạo đức của học sinh, giáo dục tinh thần yêu nước, lòng tự
hào dân tộc.
Thứ hai, để giờ học lịch sử có hiệu quả đòi hỏi người giáo viên phải có
phương pháp giảng dạy truyền đạt kiến thức cụ thể cho từng lớp, từng đối tượng
học sinh ở từng lớp học và đối với từng bài học, tiết học cụ thể (biết phân loại
đối tượng học sinh).
Thứ ba, phương pháp truyền đạt của giáo viên phải đảm bảo tính cụ thể,
tính hình ảnh sinh động của các sự kiện lịch sử. Vì lịch sử là những sự kiện cụ
thể diễn ra hàng ngày trong quá khứ, nó không thể lặp lại nên sự kiện càng được
cụ thể, sinh động bao nhiêu thì giờ dạy càng có hiệu quả bấy nhiêu.
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
“Sử dụng phương tiện hiện đại và sơ đồ hoá kiến thức trong dạy học nói
chung” mà đặc biệt là đối với dạy học lịch sử nói riêng không còn là vấn đề mới
mẻ. Thiết kế và sử dụng sơ đồ, phương tiện hiện đại theo ý tưởng của mình có lẽ
cũng có nhiều người đã và đang làm. Song đúc rút các việc làm trên thành đề tài

+ Dễ dàng chèn nội dung văn bản (Text), hình ảnh, video clip, âm thanh
(Insert Picture/ Movie? Sound) làm cho các kênh thông tin về sự kiện lịch sử trở
nên đa dạng, phong phú, sinh động. Qua đó, góp phần tạo biểu tượng lịch sử một
cách rõ nét, giúp học sinh cảm nhận và “xích lại” gần với hiện thực qúa khứ,
tránh nhận thức sai lầm, hiện đại hóa lịch sử và hiểu lịch sử đầy đủ, sâu sắc hơn.
Đồng thời tạo hứng thú, hình thành trong học sinh tình cảm, thái độ đúng đắn
đối với lịch sử cũng như việc học tập bộ môn lịch sử.
Ví dụ: khi giảng bài: Cách mạng tư sản Pháp, giáo viên có thể giới thiệu
cho học sinh hình ảnh vua Luix XVI, hoàng hậu Mari Antoanét, bức tranh biếm
họa người nông dân Pháp, hay hình ảnh về hội nghị Ba đẳng cấp… từ đó giúp
học sinh có được biểu tượng rõ nét về các đẳng cấp và giai cấp trong xã hội
nước Pháp lúc bấy giờ.
+ Tạo các biểu đồ, đồ thị, sơ đồ (Insert Chart), niên biểu, bảng so sánh
(Insert Table)… với nhiều màu sắc, độ chính xác cao, có hiệu ứng hoạt hình và
được trình chiếu theo trình tự nội dung vấn đề, theo xu hướng phát triển… giúp
học sinh hiểu được bản chất, các mối liên hệ, vận động, phát triển của các sự
kiện, hiện tượng lịch sử , hay hệ thống, khái quát những kiến thức đã học, hay
làm rõ những điểm giống và khác nhau của các sự kiện, hiện tượng lịch sử….
Ví dụ: Khi giảng bài Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở
Bắc Mỹ. Để giúp học sinh nắm được tính chất của cuộc cách mạng tư sản, cũng
như hình thành khái niệm cách mạnh tư sản, giáo viên có thể sử dụng bảng so
sánh tính chất giữa cuộc cách mạnh tư sản Anh với cuộc chiến tranh giành độc
5


lập ở Bắc Mĩ (về mục tiêu, nhiệm vụ, động lực cách mạng, giai cấp lãnh đạo,
hình thức, kết qủa, ý nghĩa) bằng cách làm ẩn nội dung trong bảng so sánh đi để
học sinh trả lời, sau đó trình chiếu lại nội dung cho các em xem.
+ Tạo các liên kết (Hyperlink) linh hoạt, cho phép kết nối một nội dung
bất kỳ trên một slide của giáo án điện tử đến một trang Web trên Internet (nếu

viên bỏ ra cho việc ghi chép, kẻ vẽ lược đồ… trên bảng đen theo lối dạy truyền
thống trước kia.
Tuy nhiên khi ứng dụng tiện ích của Powerpint vào việc thiết kế bài giảng
điện tử người giáo viên cần phải chú ý đến những hạn chế dễ mắc phải, đó là:
- Quá lạm dụng đến hiệu ứng, kỹ thuật trình diễn trên bài giảng điện tử ví
dụ như: tạo các hiệu ứng “bay nhảy” kèm theo âm thanh, trang trí các slide với
6


mầu sắc sặc sỡ, loè loẹt, kết nối với các phim, ảnh lôi cuốn người học, nhưng
chuyển tải nội dung rất ít, có khi phản tác dụng giáo dục; lựa chọn nhiều
background, phông chữ, màu sắc khác nhau… thiếu tính nhất quán, ít hài hòa và
nhất là không thể hiện được tính sư phạm trong cả hình thức lẫn nội dung trình
bày bài giảng.
- Một hạn chế khác mà giáo viên phổ thông thường hay mắc phải là ít chú
ý tính hệ thống của kết cấu bài giảng (cách trình bày bảng đen truyền thống
thường bảo đảm được yêu cầu này cho đến khi kết thúc tiết học), nội dung trình
bày trên các slide gần như độc lập nên khi trình chiếu sang một đề mục mới thì
các đề mục trước đó hầu như không còn xuất hiện nữa khiến cho nhận thức lịch
sử của học sinh dễ rơi vào sự tản mạn thiếu tính hệ thống.
- Các dạng thông tin trình bày trên slide của một số bài giảng điện tử còn
nghèo nàn, chủ yếu là trình bày một văn bản để trình chiếu trên màn hình thay
cho việc ghi chép, mà chưa chú ý đến kiến thức cơ bản, trọng tâm hay sơ đồ hóa
các nội dung văn bản. Ngược lại nhiều giáo viên ôm đồm, muốn đưa nhiều dạng
thông tin Multimedia để trình chiếu cùng một lúc trên các slide khiến cho bố cục
trình bày rối rắm và các thông tin đến với học sinh bị nhiễu loạn, khó nhận ra
đâu là kiến thức cơ bản, trọng tâm. Từ đó, những kiến thức còn đọng lại nơi học
sinh sau giờ học không rõ ràng, thiếu hệ thống và không bền vững.
- Nhiều bài giảng điện tử do giáo viên lạm dụng về thời gian trình chiếu
đã không đảm bảo về chất lượng giờ học, không bao quát được tình hình lớp

đồ sộ đấy những hình ảnh giáo viên khắc họa, từ đó các em có những đánh giá,
khâm phục tài trí của những người dân Ai Cập cổ đại và cảm nhận được rằng
đằng sau những công trình kiến trúc đồ sộ đó là xương máu của bao nhiêu người
dân đã đổ xuống....
+ Khi dạy lịch sử phần lịch sử Việt Nam lớp 11 trong Chương I: Việt
Nam từ năm 1858 đến cuối thế kỉ XIX. Với nội dung trọng tâm kiến thức của
chương là quá trình xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp và cuộc đấu tranh
bảo vệ độc lập của nhân dân ta, giáo viên cần sử dụng đoạn phim tư liệu “Việt
Nam cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX”. Học sinh có thể quan sát được quá trình
thực dân Pháp xâm lược Việt Nam, đàn áp phong trào yêu nước của nhân ta như
thế nào, thái độ bạc nhược, hèn nhát của triều đình Nguyễn để giúp học sinh cụ
thể hóa kiến thức một cách sinh động qua đó chủ động tìm hiểu và lĩnh hội kiến
thức bài học tạo hứng thú trong giờ học đồng thời giáo dục tư tưởng, tình cảm:
thái độ căm ghét đối với thực dân Pháp, triều đình Huế. Giáo dục, bồi dưỡng
truyền thống yêu nước của dân tộc.
Giáo viên sưu tầm và hệ thống tư liệu: tranh, ảnh, phim theo từng bài cụ
thể tạo thành “ngân hàng tư liệu” cho mình, trao đổi trong nhóm chuyên môn, trao
đổi với trường bạn. Như vậy khi tìm tư liệu soạn bài cho từng bài cụ thể sẽ rất
nhanh và hiệu quả.
* Sử dụng phần mềm Adobe Presenter trong thiết kế bài giảng điện tử
Elearning
Đối với phần mềm Adobe Presenter là một phần mềm mới được ứng
dụng vào việc giảng dạy, nhiều thầy cô chưa được tiếp cận nhiều. Để sử dụng
được phần mềm này thầy cô phải cài đặt chương trình My Adode Presentations.
Phần mềm này có đặc điểm khác biệt là học sinh có thể tự học được mà không
cần giáo viên giảng dạy trực tiếp. Giáo viên có thể quay Video, tạo dựng một
đoạn phim, đoạn clip thông qua những hình ảnh có sẵn và lời ghi âm, thuyết
trình của mình vào những hình ảnh đó.
Ví dụ: Ta có hệ thống các hình ảnh khai thác từ Internet về cuộc cách
mạng tư sản Pháp, có thể ghi âm tiếng thuyết trình cho những hình ảnh đó để

THPT có nội dung có thể trình bày ở dạng sơ đồ này như ở một số bài học lịch
sử tiêu biểu:
+ Sơ đồ về sự tiến hóa của loài người, ở bài 1- Lịch sử 10 THPT: “ Sự xuất
hiện loài người và bầy người nguyên thủy”.
+ Sơ đồ quá trình hình thành xã hội phong kiến Tây Âu ở bài 10- Lịch sử
10 “ Thời kỳ hình thành và phát triển của chế độ phông kiến ở Tây Âu (Từ thế
kỷ V đến thế kỷ XIV) ”,….
- Dạng sơ đồ thể hiện tổ chức bộ máy nhà nước:
Ví dụ: Trong chương IV: Việt Nam ở nửa đầu thế kỉ XIX - ở lớp 10 - Bài
25: Tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa dưới triều Nguyễn ( nữa đầu TK XIX)
Để trình bày chức bộ máy nhà nước phong kiến thời nhà Nguyễn (cụ thể là
thời Minh Mạng ), giáo viên trên cơ sở nghiên cứu tư liệu và kiến thức trong
sách giáo khoa chuẩn bị trước sơ đồ sau:

9


Kèm theo sơ đồ này giáo viên có thể thuyết minh về sơ đồ như sau :
+ Đứng đầu nhà nước là vua, có quyền tối cao .
+ Dưới vua là các cơ quan bao gồm:
+ Nội các: giúp vua giải quyết giấy tờ , văn thư và ghi chép .
+ Viện cơ mật: lo việc quân quốc trọng sự .
+ Tôn nhân phủ: phụ trách các việc của Hoàng gia
+ Bên dưới nữa là các cơ quan :
+ Hàn lâm viện: phụ trách sắc dụ, công văn
+ Đô sát viện: phụ trách việc thanh tra quan lại .
+ Ngũ quân đô thống: phụ trách quân đội .
+ 6 bộ (Lễ, Binh, Hình, Công, Lại, Hộ): chịu trách nhiệm chỉ đạo các công
việc chung của nhà nước.
+ Phủ nội vụ: phụ trách kho tàng .

bị trước các bảng biểu này giáo viên hoàn toàn có thể chủ động hơn về mặt thời
gian, kiến thức trên lớp.
Ví dụ: Lịch sử 10-Bài 13 Việt Nam thời nguyên thủy
Đối với vấn đề này giáo viên có thể sử dụng bảng thống kê sau :
Các giai
Thời
Địa bàn
đoạn
gian
Cư trú
Người tối 30 đến Lạng Sơn, Thanh
cổ ở Việt 40 vạn Hóa, Đồng Nai,
Nam
năm
Bình Phước
15 đến Sơn La, Lai Châu,
Người Sơn 20 vạn Lào Cai, Yên Bái,
Vi
năm.
Bắc Giang, Thanh
Hoá, Nghệ An,
Quảng Trị .

Công cụ Hoạt động Tổ chức
lao động
kinh tế
xã hội
Săn
bắt, Sống thành
Đồ đá cũ hái lượm

Bút,
Sắt .

Hạ
Cái
Đa
Cầu

5000
đến
6000
năm

Địa bàn
Cư trú
Hoà Bình, Sơn La,
Lai
Châu,
Hà
Giang, Ninh Bình,
Bắc Giang, Thanh
Hoá, Nghệ An,
Quảng Bình, Quảng
Trị .
Lạng Sơn, Sơn La,
Lai
Châu,
Hà
Giang, Hải Phòng,
Quảng Ninh, Thanh

học sinh khác đánh giá kết quả của bạn.
Chú ý: Khi ôn tập kiến thức lịch sử giáo viên cũng cần hướng dẫn học sinh ôn
tập hệ thống kiến thức qua các bảng hay sơ đồ để giúp các em dễ nắm bắt kiến thức,
có thể so sánh phân tích đánh giá nội dung lịch sử qua các giai đoạn hay các mảng
kiến thức khác nhau
Ví dụ: Bảng hệ thống các cuộc đấu tranh chống ngoại xâm bảo vệ độc lập
dân tộc ( Từ thế kỷ I - thế kỷ XIII) khi dạy các bài 16, bài 19, bài 27 trong
chương trình lịch sử lớp 10 – THPT.

Thời gian

Tên các
cuộc đấu
tranh

Người lãnh
đạo

Thắng lợi tiêu biểu

40
248
542
722
905
938
981
12



với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.
2. 4. 1. Đối với hoạt động giáo dục
Hiệu quả của sáng kiến đã giúp hoạt động giáo dục ngày càng khởi sắc, nó
không chỉ phát huy tính tích cực của học sinh mà còn đem đến cho học sinh
niềm hứng thú trong học tập, học sinh hiểu bài, nắm vững bài ngay trên lớp. Qua
đó hình thành kỷ năng, giúp học sinh tự nhận thức, tìm tòi, nghiên cứu, biết sử
dụng một số kỷ thuật dạy học tích cực vào giải quyết tình huống trong học tập
có hiệu quả, đây là kết quả đáng ghi nhận.
2. 4.2. Đối với bản thân.
Qua sáng kiến đã cho thấy phương pháp dạy học mà tôi sử dụng đã phát
huy được tính tích cực và hiệu quả. Kiến thức, kỷ năng, phương pháp dạy học
của bản thân, ngày một cũng cố và phát huy. Giờ học được học sinh đón nhận
đầy hứng khởi, thích thú qua sự tương tác giữa cô và trò trong mỗi tiết học, điều
đó không những giúp giáo viên khẳng định được vị trí quan trọng của môn học
mà còn thay đổi được cách nhìn nhận chưa đúng của học sinh, của giáo viên ở
các bộ môn khác trong nhà trường, của xã hội về môn học này. Kết quả của sáng
13


kiến càng giúp tôi tự tin, say mê tìm tòi, nghiên cứu mạnh dạn áp dụng các
phương pháp dạy học hiện đại, kỹ thuật dạy học tích cực vào quá trình giảng dạy
của mình.
2. 4. 3. Đối với đồng nghiệp trong nhà trường.
Kinh nghiệm dạy học được thể hiện qua sáng kiến là một kinh nghiệm dạy
học hay, hiện đại, phù hợp với xu thế giảng dạy hiện nay nen tôi đã được bạn bè,
đồng nghiệp dự giờ khen ngợi và đánh giá cao không chỉ đối với đồng nghiệp
dạy bộ môn lịch sử mà cả đồng nghiệp các bộ môn khác trong nhà trường. Tôi
đã chia sẻ kinh nghiệm dạy học này cho bạn bè, đồng nghiệp trong các buổi sinh
hoạt chuyên đề, chuyên môn do nhóm, tổ, nhà trường tổ chức. Những kinh
nghiệm này đã được đồng nghiệp hưởng ứng đón nhận và đang dược áp dụng


Một là: Đối với Bộ GD&ĐT
+ Nội dung sách giáo khoa lịch sử còn khô khan, nặng về trình bầy kiến
thức và lý luận. Vì vậy, khi biên soạn sách giáo khoa lịch sử mới cần phong phú
hấp dẫn hơn đối với cả người dạy và người học
+ Tăng thêm thời gian thực hành cho học sinh
Hai là: Đối với Sở GD&ĐT:
Cần tổ chức các lớp tập huấn cho giáo viên về việc sử dụng công nghệ
thông tin, sơ đồ hóa kiến thức trong giảng dạy lịch sử.
Ba là: Đối với nhà trường
+ Cần tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất, trang thiết bị, bổ sung
thêm các đồ dùng trực quan còn thiếu, các phương tiện để ứng dụng công nghệ
thông tin trong dạy học, các sơ đồ, lược đồ tương ứng với nội dung kiến thức
trong sách giáo khoa .
+ Hệ thống các loại sách tham khảo liên quan đến môn lịch sử và lịch sử
địa phương trong thư viện nhà trường.
+ Có chế độ khen thưởng kịp thời đối với những giáo viên có nhiều sáng
kiến kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy.
Bốn là: Đối với giáo viên
+ Cần phối hợp nhiều phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực trong quá
trình dạy học, đổi mới phương pháp theo hướng tích cực hóa người học.
+ Cần tạo bầu không khí thoải mái tích cực trong giờ học tạo mọi điều
kiện để học sinh tương tác lẫn nhau, học sinh bày tỏ và bảo vệ ý kiến của mình.
Năm là: Đối với học sinh
Học sinh cần có tinh thần tự giác học tập, hợp tác phối hợp trong giờ học
với giáo viên.
XÁC NHẬN
CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 20 tháng 5 năm 2018

Môn giảng dạy: Lịch sử
Đơn vị: Trường THPT Hoằng Hóa 4.
TT
1

2

Cấp đánh
giá
Một vài suy nghĩ về phương pháp dạy
HĐKH
học lịch sử thế giới giai đoạn 1945 –
ngành
2000, ở lớp 12 Trung học phổ thông
Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy
HĐKH
học lịch sử ở Trường THPT khi dạy tiết
ngành
2 – Bài 23: Khôi phục và phát triển kinh
tế, xã hội ở Miền Bắc, giải phóng hoàn
toàn Miền Nam
Tên đề tài

Kết quả
xếp loại
Loại C

Năm
ĐGXL
2010