TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
-------------

--------------

NGUYỄN HẢI VÂN

VẬN DỤNG HỌC TẬP TRẢI NGHIỆM
TRONG DẠY HỌC MỘT SỐ YẾU TỐ
HÌNH HỌC Ở LỚP 5
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Toán và phƣơng pháp dạy học Toán

HÀ NỘI, 2018


TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
-------------

--------------

NGUYỄN HẢI VÂN

VẬN DỤNG HỌC TẬP TRẢI NGHIỆM
TRONG DẠY HỌC MỘT SỐ YẾU TỐ
HÌNH HỌC Ở LỚP 5
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Tiến sĩ Phạm Thị Diệu Thùy và tham khảo qua các tài liệu có liên quan.
Em xin cam đoan kết quả nghiện cứu của mình không trùng với kết quả
của các tác giả khác.
Hà Nội, ngày 19 tháng 4 năm 2018
Sinh viên thực hiện

Nguyễn Hải Vân


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết đầy đủ

STT

Viết tắt

1

PPDH

Phƣơng pháp dạy học

2

SGK

Sách giáo khoa

3


1.1.2.6. Hình thức tổ chức phƣơng pháp học tập trải nghiệm .......................... 14
1.1.2.7. Phƣơng pháp tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm .......................... 17


1.1.2.8. Định hƣớng đánh giá phƣơng pháp học tập trải nghiệm ..................... 20
1.2. Cơ sở thực tiễn ............................................................................................ 33
1.2.1. Thực trạng dạy học một số yếu tố hình học ở lớp 5 bằng phƣơng pháp
học tập trải nghiệm .............................................................................................. 33
1.2.2. Nguyên nhân ........................................................................................... 35
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1.................................................................................... 36
CHƢƠNG 2......................................................................................................... 37
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ VIỆC DẠY MỘT
SỐ YẾU TỐ HÌNH HỌC LỚP 5 THEO PHƢƠNG PHÁP ............................... 37
HỌC TẬP TRẢI NGHIỆM ................................................................................ 37
1. Nguyên tắc đề xuất sử dụng phƣơng pháp học tập trải nghiệm trong giờ dạy 37
1.1. Sử dụng và kết hợp các phƣơng pháp dạy học tích cực.............................. 37
1.2. Đảm bảo sự trải nghiệm của học sinh ......................................................... 37
1.3. Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu bài học ........................................................ 38
1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn ............................................................. 39
1.5. Đảm bảo môi trƣờng cho học sinh trải nghiệm .......................................... 39
2. Một số biện pháp trong dạy học một số yếu tố hình học lớp 5 theo phƣơng
pháp trải nghiệm .................................................................................................. 39
2.1. Bồi dƣỡng nhận thức về tổ chức hoạt động trải nghiệm cho giáo viên ...... 39
2.2. Bồi dƣỡng về kĩ năng huy động kinh nghiệm rời rạc trong tổ chức hoạt
động trải nghiệm cho học sinh ............................................................................ 40
2.3. Tổ chức các hoạt động thực hành nhằm rèn luyện các kĩ năng nền, kĩ
năng quan sát có suy tƣởng cho học sinh ............................................................ 45
2.4. Tổ chức các hoạt động dạy học nhằm hỗ trợ quá trình khái quát hóa, khái
niệm hóa các kinh nghiệm đã tiếp thu đƣợc cho học sinh .................................. 48
2.5. Rèn luyện cho học sinh biết áp dụng những kinh nghiệm mình vừa tiếp

Trong tất cả các môn học ở trƣờng Tiểu học, Toán học đóng vai trò chủ
đạo trong việc trang bị cho học sinh hệ thống tri thức và phƣơng pháp riêng,
là công cụ để học sinh học tập các môn học khác, phục vụ cho bậc học cao
hơn. Mặt khác, Toán học còn góp phần quan trọng rèn luyện trí thông minh,
cách suy nghĩ độc lập, tƣ duy logic,sáng tạo,… và một số phẩm chất quan
trọng của ngƣời lao động nhƣ : cần cù, cẩn thận, ý chí vƣợt khó.
Mọi khoa học đều bắt nguồn từ thực tiễn và Toán học cũng không nằm
ngoài quy luật đó. Các yếu tố hình học đƣợc ra đời do nhu cầu đo đạc và tính
toán ruộng đất, nhà cửa,… Hiện nay trong nhà trƣờng đang đấy mạnh đổi mới
phƣơng pháp dạy học các yếu tố hình học song vẫn còn nhiều khó khăn. Thực
tế giáo viên đã quan tâm đến việc giải toán cho học sinh nhƣng vẫn còn nhiều
khó khăn nhất là phƣơng pháp tổ chức cho học sinh hình thành khái niệm.
Học sinh không nắm đƣợc bản chất các quy tắc, công thức tính chu vi, diện
tích các hình đã học. Bên cạnh đó, giáo viên chỉ mới quan tâm đến kết quả bài
làm của học sinh mà chƣa quan tâm đến phƣơng pháp tìm tòi, khám phá để đi
đến kết quả đó và dạy học còn nặng nề, áp đặt, chƣa phát huy tính tích cực,
chủ động sáng tạo của học sinh.

1


Nghị quyết Đại hội số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của TW 8 khóa XI
về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã chỉ ra rằng: “Chuyển
mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn
diện năng lực và phẩm chất ngƣời học”. Điều đó có nghĩa là coi trọng phƣơng
pháp học tập trải nghiệm của học sinh và coi đó là một hƣớng đi đổi mới cho
nền giáo dục. Bởi lẽ phƣơng pháp học tập trải nghiệm dù diễn ra dƣới hình
thức nào đều đƣợc thực hiện qua phƣơng pháp thực hành và trải nghiệm thực
tế để cho học sinh tự khám phá, học hỏi bạn bè và đặc biệt là phát triển cá
nhân, hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất, tƣ tƣởng, ý chí,

phƣơng pháp trải nghiệm.
5. Phạm vi nghiên cứu của đề tài.
- Dạy học một số yếu tố hình học theo phƣơng pháp trải nghiệm cho
học sinh lớp 5 Trƣờng Thị Trấn A - Đông Anh - Hà Nội.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài.
Phƣơng pháp nghiên cứu lí luận:
- Nghiên cứu các dự thảo, chƣơng trình của Bộ giáo dục và đào tạo về
hoạt động trải nghiệm, cách tổ chức phƣơng pháp học tập trải nghiệm trong
dạy học.
- Nghiên cứu các tài liệu giáo dục, phƣơng pháp dạy học môn toán có
liên quan đến đề tài, đặc biệt là các tài liệu liên quan đến hoạt động trải
nghiệm .
- Nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tham khảo có liên
quan đến dạy một số yếu tố hình học ở lớp 5.
Phƣơng pháp điều tra quan sát.
Phƣơng pháp chuyên gia.
Phƣơng pháp thống kê.
Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm.

3


7. Cấu trúc khóa luận.
- Phần mở đầu.
- Phần nội dung:
+ Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của vận dụng học tập trải
nghiệm trong trƣờng Tiểu học.
+ Chƣơng 2: Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc dạy một
số yếu tố hình học Lớp 5 theo phƣơng pháp học tập trải nghiệm.
+ Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm.

1.1.1.3. Đặc điểm trí nhớ của học sinh lớp 5
Trí nhớ có chủ chủ định đƣợc hình thành và phát triển mạnh. Nguyên
nhân là do nhu cầu học tập, học sinh phải nhớ chính xác, hiểu các định nghĩa,
các quy tắc để vận dụng. Học sinh ghi nhớ đƣợc nội dung bài học trên cơ sở hiểu
nội dung bài học đó. Trí nhớ ngắn hạn phát triển tốt hơn trí nhớ dài hạn, học sinh
dễ ghi nhớ nhƣng lại chóng quên, vì vậy cần phải ôn tập thƣờng xuyên.

5


1.1.1.4. Đặc điểm tƣ duy của học sinh lớp 5
Ở giai đoạn này, tƣ duy cụ thể vẫn tiếp tục phát triển, nghĩa là học
sinh tiếp thu tri thức vẫn phải dựa vào các hình ảnh trực quan. Tƣ duy trừu
tƣợng đang dần chiếm ƣu thế, học sinh biết vận dụng các khái niệm đƣợc
thay thế bằng kí hiệu ngôn ngữ để giải quyết các nhiệm vụ học. Các thao tác
tƣ duy đã liên kết thành tổng thể, thành một cấu trúc tƣơng đối hoàn chỉnh.
Học sinh đã biết căn cứ vào những thuộc tính, những dấu hiệu, bản chất của
đối tƣợng để khái quát thành khái niệm.
1.1.1.5. Đặc điểm tƣởng tƣợng của học sinh lớp 5
Ở học sinh cuối Tiểu học, hình ảnh tƣởng tƣợng hoàn chỉnh hơn về kết
cấu, về chi tiết và về tính logic. Nguyên nhân là do vốn hiểu biết của học sinh
ngày càng phong phú hơn, tƣ duy trừu tƣợng đang dần chiếm ƣu thế. Tính
trực quan trong hình ảnh tƣởng tƣợng của học sinh giảm dần từ lớp 1 đến lớp
5. Ở các lớp trên, tƣởng tƣợng ngày càng trở nên chính xác và rõ ràng hơn, các
yếu tố thừa trong hình ảnh ngày càng giảm dần, hình ảnh đƣợc gọt rũa, tinh giản,
mạch lạc sát thực hơn, phản ánh rõ ràng, đầy đủ hiện thực khách quan.
Kết luận: Đối với học sinh tiểu học, tâm lí, nhận thức đang dần phát
triển và hoàn thiện, đặc biệt là giai đoạn lớp 5 là giai đoạn mà học sinh đang
phát triển mạnh nhất. Nghiên cứu của tôi cho thấy, ở lứa tuổi này học sinh có
những đặc điểm tâm lí về việc dạy học một số yếu tố hình học lớp 5 bằng

thực tế cuộc sống, biết gắn liền tri thức lí luận với thực tiễn, học đi đôi với hành.
Nhƣ vậy, qua những quan điểm đƣa ra ở trên, ta có thể hiểu ngắn gọn:
Trải nghiệm là sự tƣơng tác giữa con ngƣời với thế giới khách quan, đem lại
cho con ngƣời những bài học, kinh nghiệm quý giá.
Phƣơng pháp học tập qua trải nghiệm
Lịch sử “Giáo dục trải nghiệm”
Hơn 2000 năm trƣớc, Khổng Tử (551-497) đã nói: “Những gì tôi nghe,
tôi sẽ quên. Những gì tôi thấy, tôi sẽ nhớ. Những gì tôi làm, tôi sẽ hiểu”, tƣ

7


tƣởng này thể hiện tinh thần chú trọng học tập từ trải nghiệm và việc
làm. Cùng thời điểm đó, ở phƣơng Tây, nhà Triết học Hy Lạp Xô-crat
(470-399 TCN) cũng nêu quan điểm: “Ngƣời ta phải học bằng cách làm
một việc gì đó. Với những điều bạn nghĩ, bạn sẽ thấy không chắc chắn
cho đến khi làm nó”. Đây đƣợc coi là nguồn gốc tƣ tƣởng đầu tiên của
“Giáo dục trải nghiệm”.
Giáo dục trải nghiệm đƣợc thực sự đƣa vào giáo dục hiện đại từ
những năm đầu của thế kỉ XX. Tại Mỹ, năm 1920, “Câu lạc bộ trồng
ngô” đầu tiên dành cho trẻ em đƣợc thành lập.
Tại Anh, năm 1907, một Trung tƣớng trong quân đội Anh đã tổ
chức một cuộc cắm trại đầu tiên. Hoạt động này sau phát triển thành
phong trào Hƣớng đạo sinh phát triển rộng khắp toàn cầu, chú ý đặc
biệt tới các hoạt động thực hành ngoài trời bao gồm: cắm trại, kĩ năng
sống trong rừng, kĩ năng sinh tồn,…
Năm 1997, sự thành lập của “Hiệp hội Giáo dục trải nghiệm”
(Association Experiential Education – AEE), “Giáo dục trải nghiệm” đã
chính thức đƣợc thừa nhận bằng văn bản và tuyên bố rộng rãi.
Năm 2002, Hội nghị thƣợng đỉnh Liên hợp quốc về Phát triển

gì là hữu ích hoặc quan trọng cần nhớ và sử dụng những điều này để thực hiện
các hoạt động khác trong tƣơng lai”. Trong tác phẩm “Dân chủ và Giáo dục”
của ông có câu viết: “Một lƣợng thật nhỏ kinh nghiệm còn tốt hơn cả một tấn
lí thuyết”. [7]
Học tập trải nghiệm (experiential learning) là một cách học thông qua
làm, với quan niệm việc học là quá trình tạo ra tri thức mới trên cơ sở trải
nghiệm thực tế, dựa trên những đánh giá, phân tích trên những kinh nghiệm,
kiến thức sẵn có. Học thuyết này gắn liền với David Kolp (1939). [4]
Với môn Toán lớp 5 nói chung và nội dung một số yếu tố hình học nói
riêng thì việc dạy học để hình thành kiến thức mới thông qua các hoạt động

9


trải nghiệm là rất cần thiết. Nó giúp học sinh huy động vốn kiến thức của
mình để giải quyết các tình huống học tập, phát triển cá nhân, hình thành cho
học sinh những phẩm chất, tƣ tƣởng, ý chí, tình cảm, giá trị và kĩ năng sống,
những năng lực cần có của con ngƣời trong xã hội hiện đại.
1.1.2.2. Mô hình học tập qua hoạt động trải nghiệm (Kolb, 1984)

Kinh nghiệm
rời rạc
(1)
Thử nghiệm
tích cực
(4)

Quan sát có
suy tƣởng
(2)

mà thay vào đó, ngƣời học thông qua quá trình trải nghiệm, dựa trên các kinh
nghiệm sẵn có của bản thân để thu nhận thông tin mới trong môi trƣờng học
tập thực tiễn và kiểm tra nó lại bằng kinh nghiệm của mình. Đây là những
nghiên cứu có ý nghĩa vô cùng to lớn trong quá trình tổ chức các hoạt động
học cho học sinh. Thực hành, trải nghiệm là những phƣơng thức học hiệu quả,
gắn với vận động, với thao tác vật chất. Việc học thông qua hoạt động trải
nghiệm, học đi đôi với hành giúp ngƣời học đạt đƣợc tri thức và kinh nghiệm
mới. Qua đó học sinh huy động tối đa kinh nghiệm có sẵn, cùng với các giác
quan để quan sát, cảm nhận sự vật, hiện tƣợng; học sinh đƣợc phát huy khả
năng làm việc tự lập, làm việc theo nhóm, tƣ duy sáng tạo, biết so sánh , phân
tích, đánh giá các sự vật hiện tƣợng dựa trên sự trải nghiệm của bản thân.
1.1.2.3. Mục tiêu của phƣơng pháp học tập trải nghiệm
Mục tiêu chung
Học tập qua trải nghiệm nhằm hình thành và phát triển phẩm chất nhân
cách, các năng lực tâm lí – xã hội,…; giúp học sinh tích lũy kinh nghiệm
riêng cũng nhƣ phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình, làm tiền đề
cho mỗi các nhân tạo dựng sự nghiệp và cuộc sống sau này.

11


Ngoài ra còn một số mục tiêu sau:
 Đánh giá những giá trị học tập của học sinh qua trải nghiệm.
 Phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến học tập qua trải nghiệm.
 Đƣa ra định hƣớng giảng dạy cho giáo viên thông qua phƣơng
pháp học tập trải nghiệm.
 Liên kết các học tập trải nghiệm để xây dựng nền giáo dục
tƣơng lai.
Bên cạnh mục tiêu chung của phƣơng pháp học tập trải nghiệm thì có
một số mục tiêu gắn với từng giai đoạn giáo dục:

Dạy học trải nghiệm tạo điều kiện kết nối các kiến thức khoa học liên
ngành. Nội dung dạy học trải nghiệm rất phong phú và đa dạng, mang tính
tổng hợp kiến thức nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập. Chính nhờ đặc
trƣng này mà dạy học trải nghiệm trở nên gần gũi, thiết thực với cuộc sống,
giúp các em vận dụng kiến thức đã học vào trong cuộc sống một cách dễ dàng
và thuận lợi hơn.Là cơ sở để học sinh học tập tốt các môn khác.
Dạy học trải nghiệm giúp gắn kết các lực lƣợng giáo dục trong và ngoài
nhà trƣờng. Hoạt động trải nghiệm có sức hút mạnh mẽ, có sự tham gia, phối
hợp liên kết với lực lƣợng giáo dục trong và ngoài nhà trƣờng nhƣ: cha mẹ,
chính quyền địa phƣơng, các cơ quan, tổ chức,…Do đó, hoạt động trải
nghiệm tạo điều kiện cho học sinh đƣợc giao tiếp rộng rãi với nhiều lực lƣợng
giáo dục, đƣợc lĩnh hội các nội dung giáo dục qua nhiều kênh khác nhau với
nhiều cách tiếp cận khác nhau. Điều đó làm tăng tính đa dạng, hấp dẫn và
hiệu quả của hoạt động trải nghiệm.
Giúp học sinh nuôi dƣỡng và phát triển đời sống tình cảm, ý chí. Tạo
động lực hoạt động, tích cực hóa bản thân.

13


Học tập trải nghiệm gắn kết giữa ngƣời dạy với ngƣời học và ngƣời học
với ngƣời học. Dạy học trải nghiệm là điều kiện để học hỏi lẫn nhau, giúp học
sinh phát huy tính tích cực tự học, sáng tạo, giúp các em phát huy tốt các kĩ
năng: Kĩ năng giao tiếp, kĩ năng hợp tác, kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề
1.1.2.5. Nội dung của phƣơng pháp học tập trải nghiệm
Nội dung của phƣơng pháp học tập trải nghiệm rất đa dạng và mang
tính tích hợp, tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực
học tập và giáo dục nhƣ: giáo dục đạo đức; giáo dục trí tuệ, kĩ năng sống; giáo
dục nghệ thuật, thẩm mĩ, thể chất; giáo dục lao động,…
Nội dung của phƣơng pháp học tập trải nghiệm gồm phần bắt buộc (bao

Tổ chức trò chơi
Trò chơi là một loại hình hoạt động giải trí, thƣ giãn; là món ăn tinh
thần bổ ích và không thể thiếu trong cuộc sống con ngƣời nói chung và đối
với học sinh nói riêng. Trò chơi là hình thực tổ chức các hoạt động vui chơi
với nội dung kiến thức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng giáo dục
“chơi mà học, học mà chơi”.
Trò chơi giúp các em nâng cao thể lực, rèn luyện sự nhanh nhẹn, dẻo
dai và bền bỉ của cơ bắp, thần kinh, phát triển tốt các chức năng của các cơ
quan. Bên cạnh đó, trò chơi còn phát triển tốt các phẩm chất nhân cách cho
học sinh nhƣ tính tập thể, tính hợp tác, tính kỉ luật, tính tự chủ, sự nỗ lực ý
chí, lòng dũng cảm, sự thân thiện,…. Là một phƣơng tiện giúp học sinh nâng
cao hiểu biết về tự nhiên, xã hôi, về khoa học – kĩ thuật, phát triển tốt các
năng lực tƣ duy, trí nhớ, ngôn ngữ, tƣởng tƣợng,… đặc biệt là các trò chơi trí
tuệ và các trò chơi sáng tạo.
Mục đích của trò chơi nhằm lôi cuốn học sinh tham gia vào các hoạt
động giáo dục một cách tự nhiên và tăng cƣờng tính trách nhiệm; hình thành
cho học sinh tác phong nhanh nhẹn, phát huy tính sáng tạo cũng nhƣ tăng
cƣờng sự thân thiện hòa đồng giữa các học sinh, tạo hứng thú, xua tan căng

15


thẳng mệt mỏi cho các em học sinh trong quá trình học tập và giúp cho quá
trình học tập đƣợc tiến hành một cách nhẹ nhàng, sinh động, không khô khan
nhàm chán.
Một số trò chơi đƣợc sử dụng nhiều trong các trƣờng hiện nay: trò chơi
học tập, trò chơi vận động, trò chơi khởi động, trò chơi mô phỏng game
truyền hình, ….Có thể thấy, tổ chức trò chơi là hoạt động quen thuộc dễ thực
hiện trong quá trình học tập trải nghiệm và có ý nghĩa giáo dục tích cực.
Tổ chức diễn đàn

Ngoài các hình thức hoạt động trải nghiệm thƣờng đƣợc sử dụng trên,
còn một số hình thức hoạt động trải nghiệm cũng khá phổ biến: Tổ chức sự
kiện; tham quan, dã ngoại; hội thi; hoạt động giao lƣu, hoạt động chiến dịch,
hoạt động nhân đạo,…
1.1.2.7. Phƣơng pháp tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm
Hoạt động học tập trải nghiệm coi trọng các hoạt động thực tiễn
mang tính tự chủ của học sinh, về cơ bản là hoạt động mang tính tập thể trên
tinh thần tự chủ cá nhân, với sự nỗ lực giáo dục giúp phát triển sáng tạo và cá
tính riêng của mỗi cá nhân trong tập thể. Đây là những hoạt động học tập
đƣợc tổ chức gắn liền với kinh nghiệm, cuộc sống để học sinh trải nghiệm và
sáng tạo. Điều đó đòi hỏi các hình thức và phƣơng pháp tổ chức học tập trải
nghiệm phải đa dạng, linh hoạt, học sinh tự hoạt động, trải nghiệm là chính. Ở
đây có 4 phƣơng pháp chính, đó là:
Phƣơng pháp giải quyết vấn đề là một phƣơng pháp giáo dục nhằm
phát triển năng lực tƣ duy, sáng tạo, giải quyết vấn đề của học sinh. Các em
đƣợc đặt trong tình huống có vấn đề, thông qua việc giải quyết vấn đề giúp
học sinh lĩnh hội tri thức, khái niệm và phƣơng pháp.
Phƣơng pháp giải quyết vấn đề có ý nghĩa quan trọng, phát huy tính
tích cực, sáng tạo của hoc sinh, giúp các em có cách nhìn toàn diện hơn trƣớc

17