SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
-------------------------------------------

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

“KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HIỆN VÀ
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VỚI MỘT SỐ KĨ THUẬT
DẠY HỌC TÍCH CỰC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ
DẠY HỌC MÔN GDCD THPT”

Người thực hiện: Lê Thị Vân Anh
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Giáo dục công dân

THANH HÓA 2017-2018

1


MỤC LỤC
1. MỞ ĐẦU

Trang

1.1 Lý do chọn đề tài

1

hiện và giải quyết vấn đề với một số kĩ thuật dạy học tích cực nhằm
nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD THPT.
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,

7

với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận

20

3.2. Kiến nghị

20

Tài liệu tham khảo
Phụ lục

2


1. MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài.
Mục tiêu đào tạo của nhà trường phổ thông là hình thành và phát triển
nhân cách toàn diện, tốt đẹp cho thế hệ trẻ; phát triển hài hòa trên tất cả các mặt
đức dục, trí dục, mỹ dục, thể dục, lao động… việc giáo dục ý thức cho thanh
thiếu niên là nội dung không thể thiếu trong chương trình giáo dục ở các trường
phổ thông. Chương trình GDCD THPT là môn học có nhiệm vụ giáo dục ý thức
cho học sinh vì vậy để học sinh hiểu sâu, nắm vững và yêu thích môn học giáo

Phương pháp dạy học là khái niệm cơ bản của lý luận dạy học, nhưng đến
nay vẫn còn nhiều vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu và thống nhất trong cách
định nghĩa, phân loại cũng như xác định mô hình cấu trúc của phương pháp dạy
học. Bên cạnh các phương pháp truyền thống quen thuộc có thể kể một số
phương pháp như: phương pháp giải quyết vấn đề, phương pháp học tập theo tra
cứu, phương pháp dạy học dự án…Trong khuôn khổ sáng kiến kinh nghiệm tôi
chỉ xin đề cập đến phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề.
Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là PPDH trong đó giáo viên tạo ra
những tình huống có vấn đề, điều khiển học sinh phát hiện vấn đề, hoạt động tự
giác, tích cực, chủ động, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm
lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt được những mục đích học tập khác. Tình
huống có vấn đề là một tình huống gợi ra cho học sinh những khó khăn về lí
luận hay thực hành mà họ thấy cần có khả năng vượt qua, nhưng không phải
ngay tức khắc bằng một thuật giải, mà phải trải qua quá trình tích cực suy nghĩ,
hoạt động để biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có.
Ưu điểm của phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
+ Phương pháp này góp phần tích cực vào việc rèn luyện tư duy phê phán, tư
duy sáng tạo cho học sinh. Trên cơ sở sử dụng vốn kiến thức và kinh nghiệm đã
có học sinh sẽ xem xét, đánh giá, thấy được vấn đề cần giải quyết. Đây là
phương pháp phát triển được khả năng tìm tòi, xem xét dưới nhiều góc độ khác
nhau. Trong khi phát hiện và giải quyết vấn đề, học sinh sẽ huy động được tri
thức và khả năng cá nhân, khả năng hợp tác, trao đổi, thảo luận với bạn bè để
tìm ra cách giải quyết vấn đề tốt nhất.
4


+ Thông qua việc giải quyết vấn đề, học sinh được lĩnh hội tri thức, kĩ năng và
phương pháp nhận thức. Cho học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề đối với một
bộ phận nội dung học tập, có thể có sự giúp đỡ của giáo viên với mức độ nhiều
ít khác nhau học sinh được học không chỉ ở kết quả mà quan trọng hơn là cả quá


Giáo viên nêu Học sinh thực
cách giải quyết hiện, giáo viên
vấn đề

hướng dẫn

triển vấn đề
Giáo

viên

đánh giá kết
quả làm việc
của học sinh

Giáo viên gợi
Giáo viên nêu

2

vấn đề

ý để học sinh Học sinh thực Giáo viên và
tìm

ra

cách hiện, giáo viên học sinh cùng



hiện vấn đề
nảy
4 trong

Học sinh tự đề

sinh Học sinh lựa xuất

ra

hoàn chọn vấn đề thuyết,

cảnh

của giải quyết

mình

hoặc

của

cộng

giả Học sinh thực
xây hiện kế hoạch

dựng kế hoạch giải
giải

2.2. Thực trạng về việc giảng dạy môn GDCD THPT trước khi áp dụng
phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề với một số kĩ thuật dạy
học tích cực nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD THPT.
Trong xu thế vận động và phát triển của xã hội hiện nay học sinh không
chỉ có nhu cầu được truyền thụ kiến thức các môn học mà còn các nhu cầu khác
như được giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống, giáo dục ý thức chấp hành
pháp luật...Để nắm cụ thể về nhu cầu đối với việc tiếp thu kiến thức và đặc biệt
nhu cầu được trang bị kiến thức thông qua môn giáo dục công dân của học sinh
tôi đã thực hiện khảo sát ý kiến của học sinh 2 lớp 12 trong số 8 lớp 12 của
trường THPT Nguyễn Trãi – Thành phố Thanh Hóa. Kết quả thu được là: 100%
học sinh mong muốn được giáo dục ý thức thông qua môn học. Qua đấy cho
thấy việc kết hợp phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề với một
số kĩ thuật dạy học tích cực nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD THPT
là nhu cầu có ý nghĩa thiết thực đối với học sinh.
2.3. Các giải pháp đã sử dụng khi áp dụng phương pháp dạy học phát hiện
và giải quyết vấn đề với một số kĩ thuật dạy học tích cực nhằm nâng cao
hiệu quả dạy học môn GDCD THPT.
Giáo dục ý thức cho học sinh vừa thực hiện mục tiêu góp phần nâng cao
trình độ văn hóa cho học sinh vừa góp phần giúp các em hoàn thiện nhân cách.
Theo tôi để giảng dạy môn GDCD thực sự mang lại hiệu quả, trong quá trình
giảng dạy bản thân tôi đã áp dụng các giải pháp sau:
3.1 Đối với giáo viên:
- Nắm vững và thường xuyên cập nhật đổi mới phương pháp và kĩ thuật
dạy học tích cực của bộ môn. Muốn vậy giáo viên phải chịu khó tìm tòi, cập
nhật qua thông tin, qua các phương tiện truyền thông để cập nhật kịp thời cũng
như nắm rõ các thông tin cũng như nắm vững phương pháp và kĩ thuật dạy học
phù hợp với bộ môn, với từng bài, từng phần. Nếu làm tốt công việc này sẽ rất
có lợi cho giáo viên trong quá trình truyền thụ kiến thức cho học sinh.

7

GDCD THPT thông qua nội dung một sô tiết giảng và kết quả như sau:
8


2.4.1: Nội dung thực nghiệm 1 tiết ở bài 8 lớp 12.
Tiết 26

Bài 8

PHÁP LUẬT VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CÔNG DÂN ( Tiết 1)
I..Mục tiêu bài học:

Học xong bài này, học sinh cần đạt được:

1.Vê kiến thức: - Giúp học sinh nắm được khái niệm, nội dung quyền học tập của
công dân.

Tiết 1: Mục 1a

2.Về kĩ năng: - Biết thực hiện và có khả năng nhận xét việc thực hiện quyền
học tập của công dân theo quy định của pháp luật.
3.Về thái độ:- Có ý thức thực hiện quyền học tập của mình và tôn trọng quyền
đó của người khác.
II. Các năng lực hình thành & phát triển ở học sinh: Năng lực nhận thức các
vấn đề PL, tư duy phê phán, giải quyết vấn đề, hợp tác, tự học.
III.Phương pháp, phương tiện, kĩ thuật dạy học:
- Thảo luận nhóm, xử lý tình huống, phát hiện và giải quyết vấn đề, trình bày 1
phút, khăn trải bàn
- Sách GK, SGV, SBT GDCD 12, dạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng. Máy
chiếu đa năng, Luật giáo dục năm 2005, Tư liệu tham khảo….

nước ta học tập, sáng tạo và phát triển được
xem là một trong những quyền cơ bản của con
10


người. Vậy quyền học tập, sáng tạo, phát triển
được quy định như thế nào? Hôm nay chúng ta
tìm hiểu tiết 1 bài 8.
2. Hoạt động hình thành kiến thức

1. Quyền học tập, sáng tạo

Hoạt động 1 PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN và phát triển của công dân.
ĐỀ THÔNG QUA XỬ LÝ TÌNH HUỐNG TÌM HIỂU a. Quyền học tập của công
KHÁI NIỆM QUYỀN HỌC TẬP CỦA CÔNG DÂN.

dân.

* Mục tiêu:

(Điều 39 Hiến pháp 2013)

- Học sinh hiểu được khái niệm quyền học tập của
công dân. Rèn luyện năng lực hợp tác cho học
sinh.
* Cách tiến hành:
- Giáo viên dẫn dắt: Học tập là quyền và nghĩa vụ
cơ bản của công dân được ghi nhận trong Hiến
pháp và các văn bản pháp luật có liên quan.
- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc đoạn trích

tập để có hiểu biết XH, hoà nhập với cộng đồng - Học tập là một trong các
& học nghề phù hợp để có thể tự chăm lo, nuôi quyền cơ bản của con người,
sống bản thân.

của công dân, mọi công dân

Tình huống 2: Dù sau này Hiền có ở nhà làm đều có quyền học tập từ thấp
ruộng cũng cần học hết THPT và có thể học các đến cao, có thể học bất cứ
khoá học cho nông dân…để có thêm kiến thức ngành nghề nào, có thể học
về cuộc sống, kiến thức về lao động sx để tăng bằng nhiều hình thức, có thể
năng suất lao động, vươn lên làm giàu.

học thường xuyên, học suốt

- Giáo viên giới thiệu điều 10 luật Giáo dục đời.
năm 2005 “ Mọi công dân không phân biệt dân
tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, nam nữ, nguồn gốc
gia đình, địa vị xã hội, hoàn cảnh kinh tế đều
bình đẳng về cơ hội học tập. Nhà trường và xã
hội tạo điều kiên cho trẻ em khuyết tật, trẻ em
có hoàn cảnh khó khăn khác được học văn hóa
12


và học nghề phù hợp”.
- Giáo viên đưa ra câu hỏi:
+ Quyền học tập của công dân là gì?
- Học sinh trả lời, giáo viên nhận xét & đưa ra
khái niệm.
Hoạt động 2. THẢO LUẬN NHÓM KẾT HỢP

CĐ, ĐH… tùy thuộc vào năng lực, sở thích của
bản thân thông qua các kỳ thi tuyển sinh.
- Giáo viên chiếu hình ảnh minh họa ND 1

+ Moi công dân đều có
quyền học không hạn chế:
Từ tiểu học, Trung học, Đại
học, sau Đại học thông qua
các kỳ thi tuyển sinh hoặc xét
tuyển.

14


- ND2: Quyền học bất cứ ngành nghề nào
VN có hơn 400 trường CĐ, ĐH đào tạo nhiều
chuyên ngành khác nhau => điều kiện thuận lợi
để lựa chọn ngành nghề phù hợp với khả năng,
năng khiếu, sở thích và điều kiện của mình.
VD: ĐH CNTT => Kĩ sư; ĐHSP => Giáo viên;
ĐHYK => Bác sĩ; CĐ Nghề => CN kĩ thuật...

+ Công dân có thể học bất
cứ ngành nghề nào phù hợp
với khả năng, năng khiếu, sở
thích và điều kiện của mình.

15



kiện, đem lại cơ hội học tập cho mọi người?
17


- Các nhóm thảo luận ghi kết quả lên giấy A0
sau đó đại diện nhóm trình bày. Nhóm khác
nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có). Giáo viên
nhận xét & chốt ý kiến:
+ Ưu tiên con em đồng bào dân tộc thiểu số
(cộng điểm khu vực khi thi đại học, mở các lớp
cử tuyển, dự bị đại học, trường nội trú…)
+ Cộng điểm thi ĐH đối với học sinh đạt giải
trong các kỳ thi quốc gia…
→ Học tập là quyền cơ bản của công dân vì
nhu cầu và lợi ích của bản thân đồng thời cũng
là thực hiện nghĩa vụ của đối với quy định của
pháp luật.
Hoạt động 3. LUYỆN TẬP
* Mục tiêu: - Hệ thống lại kiến thức của tiết.
- Rèn năng lực tư duy, tự học, giải quyết vấn đề
* Cách tiến hành:
- Giáo viên củng cố bằng cách đưa ra 1 số câu
hỏi, học sinh trả lời: 1. Bằng ví dụ hãy chứng
minh quyền học tập của công dân Việt Nam
hiện nay đang được thực hiện tốt. (Gợí ý: trên
cơ sở các ví dụ về học không hạn chế, học
thường xuyên, học suốt đời, học bất cứ ngành
nghề nào. được đối xử bình đẳng về cơ hội học
tập. Hệ thống trường lớp rộng khắp trong cả
nước, từ mẫu giáo đến ĐH, sau ĐH…)

5. Hoạt động mở rộng: - Giáo viên cung cấp các địa chỉ và hướng dẫn học sinh
tìm hiểu quyền học tập của công dân trên mạng xã hội như Hiến pháp 2013,
Luật Giáo dục năm 2005.
2.4.2. Tiến hành thực nghiệm

19


Sau khi hoàn thành các bước chuẩn bị thực nghiệm tôi tiến hành thực
nghiệm giảng dạy 2 tiết (1 tiết ở lớp thực nghiệm và 1 tiết ở lớp đối chứng). Với
lớp thực nghiệm tôi sử dụng phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình
để tập trung truyền đạt những chuẩn kiến thức cơ bản của bài học cho học sinh.
Với lớp đối chứng tôi cũng đảm bảo mục tiêu về kiến thức tuy nhiên tôi chú
trọng khắc sâu phần kiến thức bài học hơn thông qua việc sử dụng kết hợp
phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề với một số kĩ thuật dạy học
tích cực ở từng phần, từng nội dung phù hợp. Sau mỗi tiết dạy tôi tổ chức cho
học sinh làm bài kiểm tra để đánh giá hiệu quả giảng dạy cũng như mức độ nhận
thức hiểu bài của học sinh ở các lớp.
- Đề kiểm tra: Thành là một thanh niên dân tộc thiểu số vừa tốt nghiệp THPT.
Thành rất yêu thích hội hoạ và có năng khiếu nên muốn thi vào hệ chính quy của
trường Đại học Mĩ thuật. Gia đình khó khăn nên anh không thể thực hiện ước
mơ của mình. Thành dự định về Hà Nội kiếm việc làm để sống và phụ giúp gia
đình, sau đó sẽ ôn luyện thi vào hệ tại chức của trường Đại học Mĩ thuật Hà Nội
Một người bạn khuyên Thành: ở lại quê hương làm ruộng, mình là người dân
tộc, lại là nông dân làm sao trở thành hoạ sĩ được mà học mĩ thuật. Khó khăn thế
này, biết bao giờ mới đi thi và học được. Hỏi: Em có suy nghĩ gì về ý kiến của
bạn Thành? Nếu là Thành em sẽ giải quyết tình huống trên như thế nào?
2.4.3 Kết quả thực nghiệm:
Đối
tượng

10

23.26

20

46.51

10

23.26

03

6.97

chứng
2.4.4 Phân tích, so sánh kết quả của hai lần thực nghiệm:

20


Sau làm bài kiểm tra so sánh giữa 2 lớp kết quả cho thấy điểm khá, giỏi của
học sinh lớp đối chứng lần sau cao hơn lần trước kết quả khảo sát của lớp thực
nghiệm luôn cao hơn nhiều, thái độ và nhận thức của lớp cũng tốt hơn.
Từ kết quả trên đã khẳng định: Cùng với các môn học khác trong nhà
trường, môn giáo dục công dân giữ vai trò quan trọng trong việc giáo dục ý thức
và hoàn thiện nhân cách cho học sinh. Vì vậy kiến thức của môn học có tác động
rất lớn đến việc nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức hình thành nhân cách cho học
sinh. Qua đấy cho thấy việc kết hợp phương pháp dạy học phát hiện và giải


Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.

Lê Thị Vân Anh

22


PHỤ LỤC
* Nội dung đề kiểm tra: Thành là một thanh niên dân tộc thiểu số vừa tốt nghiệp
THPT. Thành rất yêu thích hội hoạ và có chút năng khiếu nên muốn thi vào hệ
chính quy của trường Đại học Mĩ thuật. Nhưng gia đình khó khăn nên anh
không thể thực hiện ước mơ của mình. Thành dự định về Hà Nội kiếm việc làm
để sống và phụ giúp gia đình, sau đó sẽ ôn luyện thi vào hệ tại chức của trường
Đại học Mĩ thuật Hà Nội để học. Một người bạn khuyên Thành: ở lại quê hương
mà làm ruộng, mình là người dân tộc, lại là nông dân làm sao trở thành hoạ sĩ
được mà học mĩ thuật. Khó khăn thế này, biết bao giờ mới đi thi và học được.
Em có suy nghĩ gì về ý kiến của bạn Thành? Nếu là Thành em sẽ giải quyết tình
huống trên như thế nào?
* Đáp án : Không nên hiểu quyền học tập của công dân theo nghĩa chung chung
mà phải hiểu công dân có quyền học tập theo quy định của pháp luật. Ví dụ,
muốn học ở Trường Đại học KHXH & NV thì phải dự kỳ thi tuyển và phải đạt
điểm quy định đối với ngành học mà mình muốn vào học v.v… Như vậy, việc
thực hiện quyền học tập như thế nào là tuỳ thuộc vào khả năng và điều kiện của
mỗi người.
(Học sinh tự giải thích theo suy nghĩ của bản thân)

23