O Ụ V

OT O

TRƢ N

Ọ

T
N

N U ỄN KỲ U TÂM

Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm l©m sµng,
c¾t líp vi tÝnh, m« bÖnh häc cña
viªm tai gi÷a cã cholesteatoma

LUẬN N T

N

N SĨ

- 2018

Ọ


O Ụ V
OT O
TRƢ N


L

AM OAN

Tôi là Nguyễn Kỳ uy Tâm, nghiên cứu sinh khóa 29 - Trƣờng Đại học
Y Hà Nội, chuyên ngành Tai - Mũi - Họng, xin cam đoan:
1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn
của Thầy:

GS.TS. Nguyễn ìn P úc
PGS.TS. Lê Trung T ọ

2. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã
đƣợc công bố tại Việt Nam.
3. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung
thực và khách quan, đã đƣợc xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi
nghiên cứu.
Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật về những cam kết này.
Hà Nội, ngày 21 tháng 11 năm 2017
Tác giả

Nguyễn Kỳ uy Tâm


CÁC

ỮV

T TẮT


: Hóa mô miễn dịch

HU

: Hounsfield Unit

IL

: Interleukin

JOS

: Japan Otological Society

KN

: Kháng nguyên

KT

: Kháng thể

LPS

: Lipopolysaccharide

MMP

: Matrix Metalloproteinase


: Viêm tai giữa

VMX

: Viêm mũi xoang

VHHT

: Viêm hô hấp trên

VTXC

: Viêm tai xƣơng chũm

CLVT

: Cắt lớp vi tính


MỤ LỤ
ĐẶT VẤN ĐỀ ................................................................................................... 1
Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU ............................................................... 3
1.1. SƠ LƢỢC VỀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU CHOLESTEATOMA.......... 3
1.1.1. Trên thế giới ..................................................................................... 3
1.1.2. Ở Việt Nam ...................................................................................... 4
1.2. GIẢI PHẪU XƢƠNG CHŨM ............................................................... 4
1.2.1. Tai giữa............................................................................................. 4
1.2.2. Xƣơng chũm ..................................................................................... 7
1.2.3. Tĩnh mạch bên ................................................................................ 10

2.2.6. Xử lý số liệu ................................................................................... 48
2.2.7. Sai số và khắc phục sai số .............................................................. 48
2.3. ĐẠO ĐỨC NGHIÊN CỨU .................................................................. 49
Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ........................................................... 50
3.1 ĐẶC ĐIỂM CHUNG ............................................................................ 50
3.1.1 Đặc điểm về tuổi – giới ................................................................... 50
3.1.2. Đặc điểm về địa dƣ......................................................................... 50
3.1.3 Đặc điểm về bệnh lý liên quan ........................................................ 51
3.1.4. Đặc điểm về thời gian mắc bệnh đến khi phẫu thuật ..................... 51
3.1.5. Đặc điểm về thời gian tái phát ....................................................... 51
3.1.6. Đặc điểm về biến chứng viêm tai giữa có cholesteatoma .............. 52
3.1.7. Đặc điểm về nguyên nhân hình thành cholesteatoma .................... 52
3.2. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG ..................................................................... 53
3.2.1 Phân bố bệnh nhân theo triệu chứng cơ năng ................................. 53
3.2.2. Phân bố bệnh nhân theo các triệu chứng chảy mủ tai ................... 54
3.2.3. Phân bố bệnh nhân theo đặc điểm nội soi ...................................... 55
3.2.4. Phân bố bệnh nhân theo biểu hiện trên thính lực đồ ...................... 56


3.3. ĐẶC ĐIỂM CẬN LÂM SÀNG ........................................................... 57
3.3.1 Phân bố bệnh nhân theo tổn thƣơng cholesteatoma trên CLVT ..... 57
3.3.2. Phân bố bệnh nhân theo tổn thƣơng biểu hiện trên MRI ............... 60
3.3.3 Phân bố bệnh nhân theo các tổn thƣơng trên mô bệnh học ............ 62
Chƣơng 4: BÀN LUẬN .................................................................................. 66
4.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG ........................................................................... 66
4.1.1. Phân bố theo tuổi và giới................................................................ 66
4.1.2. Phân bố theo địa dƣ ........................................................................ 66
4.1.3. Phân bố bệnh nhân theo bệnh lý liên quan..................................... 67
4.1.4. Phân bố bệnh nhân theo thời gian từ khi viêm tai đến khi phẫu thuật .. 67
4.1.5 Phân bố bệnh nhân theo thời gian tái phát ...................................... 67


Bảng 3.3:

Phân bố theo bệnh lý liên quan ................................................... 51

Bảng 3.4:

Phân bố theo thời gian từ khi viêm tai đến khi phẫu thuật ......... 51

Bảng 3.5:

Phân bố bệnh nhân theo thời gian tái phát .................................. 51

Bảng 3.6:

Phân bố bệnh nhân theo các biến chứng do VT cholesteatoma . 52

Bảng 3.7:

Phân bố bệnh nhân theo nguyên nhân hình thành cholesteatoma.. 52

Bảng 3.8:

Triệu chứng cơ năng ................................................................... 53

Bảng 3.9:

Tính chất chảy mủ theo mùi ....................................................... 54

Bảng 3.10: Tính chất chảy mủ theo màu sắc................................................. 54


Hình 1.1.

Thành trong hòm nhĩ .................................................................... 5

Hình 1.2.

Thành ngoài của hòm nhĩ ............................................................. 6

Hình 1.3.

Khối cholesteatoma mắc phải qua soi tai .................................. 18

Hình 1.4.

Khối cholesteatoma mắc phải quan sát trong lúc phẫu thuật .... 18

Hình 1.5.

Cấu trúc chuỗi Collagen ............................................................. 23

Hình 1.6.

Miền cấu trúc của MMPs ............................................................ 24

Hình 1.7.

Collagenase dƣơng tính (màu nâu) trong mô đệm biểu mô vách
nang cholesteatoma x 100. .......................................................... 29



Bộ nội soi TMH .......................................................................... 47


Hình 2.4.

Optic 0o loại 4 mm ..................................................................... 48

Hình 2.5.

Optic 0o loại 2,7 mm .................................................................. 48

Hình 3.1.

Cholesteatoma thƣợng nhĩ sau xẹp nhĩ ....................................... 53

Hình 3.2.

Cholesteatoma hòm nhĩ sau đặt OTK ......................................... 53

Hình 3.3.

Cholesteatoma hòm nhĩ tái phát sau phẫu thuật tai phải ............ 56

Hình 3.4.

Lỗ thủng màng căng bờ không sát xƣơng tai phải ..................... 56

Hình 3.5.


Hình 3.17. Vùng chuỗi xƣơng con bị hoại tử, ngấm canxi. HE x 400. ........ 64


1

ẶT VẤN Ề
Cholesteatoma đã đƣợc đề cập từ khá lâu trong y văn [1], đƣợc thừa
nhận là một tổn thƣơng phá hủy xƣơng chũm bởi khả năng ăn mòn, phá hủy
các cấu trúc lân cận dẫn tới nhiễm trùng, chảy tai, phá hủy xƣơng làm giảm
sức nghe, liệt thần kinh mặt, rò mê nhĩ, viêm tắc tĩnh mạch bên [2].
Cholesteatoma còn là nguyên nhân của các biến chứng nguy hiểm nhƣ
viêm màng não, áp xe não… gây nguy hiểm đến tính mạng của ngƣời bệnh
[3],[4]. Điều trị chủ yếu là phẫu thuật, tỷ lệ tái phát sau phẫu thuật còn cao,
nhất là phẫu thuật kín.
Trên thế giới, theo Tos ở Đan Mạch tỷ lệ mắc 3 cholesteatoma trẻ em và
12 cholesteatoma ngƣời lớn trong 100.000 dân [5]; theo Kemppainen ở Phần
Lan tỷ lệ 9 cholesteatoma trong 100.000 dân [6].
Ở Việt nam, theo thống kê năm 2012 tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung
Ƣơng có 22% bệnh nhân điều trị VTXC và có 237 bệnh nhân cholesteatoma
(8%) trong đó có tới 11% biến chứng do cholesteatoma gây ra.
Nhiều nghiên cứu chứng minh sự tồn tại của cholesteatoma đã đƣợc
công nhận trong hơn ba thế kỷ; tuy nhiên, bản chất của tổn thƣơng vẫn chƣa
đạt đƣợc sự đồng thuận. Mặc dù thuật ngữ keratoma mới mô tả chính xác đặc
điểm mô bệnh học của tổn thƣơng này nhƣng thuật ngữ cholesteatoma vẫn
đƣợc ƣa dùng rộng rãi. Bệnh sinh của cholesteatoma còn nhiều tranh luận,
có giả thuyết cho rằng đó là sự hình thành bẩm sinh, có giả thuyết cho rằng
đây là tổn thƣơng do dị sản của biểu mô hô hấp (biểu mô trụ giả tầng) thành
biểu mô vảy hoặc do nhiễm khuẩn kết hợp với tế bào vảy của da thoát vị [7].
Những giả thuyết này đều có những bằng chứng nhất định và có những
ngƣời đồng tình, ủng hộ [8]. Mặc dù còn tranh luận song hiện nay, đại đa số


viêm tai giữa có cholesteatoma”.
+ Mục tiêu 1 là: Mô tả đặc điểm lâm sàng, cắt lớp vi tính, mô bệnh học
của viêm tai giữa có cholesteatoma.
+ Mục tiêu 2 là: Xác định sự hiện diện của thành phần biểu mô vảy và
collagnase trong khối cholesteatoma bằng kỹ thuật mô bệnh học và hóa mô
miễn dịch.


Luận án đủ ở file: Luận án full