ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

BẾ VĂN CHÚC

QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÒNG, CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG
CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN NGÂN SƠN, TỈNH BẮC KẠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN, NĂM 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

BẾ VĂN CHÚC

QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÒNG, CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG
CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
HUYỆN NGÂN SƠN, TỈNH BẮC KẠN

Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8140114

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TSKH Nguyễn Văn Hộ

THÁI NGUYÊN, NĂM 2018




MỤC LỤC
Trang
TRANG BÌA PHỤ
LỜI CAM ĐOAN................................................................................................ i
LỜI CẢM ƠN .................................................................................................... ii
MỤC LỤC .........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................. iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ................................................................................. v
DANH MỤC SƠ ĐỒ......................................................................................... vi
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ..........................................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................................2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ............................................................................3
4. Giả thuyết khoa học ......................................................................................................3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................................3
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu ......................................................................................3
7. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................................4
8. Cấu trúc của luận văn ...................................................................................................5
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÒNG,
CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG CHO HỌC SINH TRƢỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ........................................................................... 6
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ..............................................................................6
1.1.1. Các công trình nghiên cứu về bạo lực học đường ..................................... 6
1.1.2. Các công trình nghiên cứu về giáo dục phòng, chống bạo lực học
đường ....................................................................................................... 10
1.2. Một số khái niệm cơ bản........................................................................................ 13
1.2.1. Bạo lực học đường và giáo dục phòng, chống bạo lực học đường ......... 13
1.2.2. Quản lý giáo dục phòng, chống bạo lực học đường ................................ 16

2.1.2. Về đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên THPT ....................................... 44
2.1.3. Về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học của các trường THPT ............. 46
2.1.4. Về chất lượng giáo dục của các trường THPT ........................................ 47

iv


2.2. Khái quát về khảo sát thực trạng ........................................................................... 49
2.2.1. Mục tiêu khảo sát ..................................................................................... 49
2.2.2. Đối tượng khảo sát................................................................................... 49
2.2.3. Nội dung khảo sát .................................................................................... 49
2.2.4. Cách thức tiến hành khảo sát ................................................................... 49
2.3. Thực trạng giáo dục phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh ở các
trường THPT huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn ................................................... 50
2.3.1. Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về bạo lực học đường và giáo
dục phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh ở các trường THPT
huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn ............................................................... 50
2.3.2. Thực trạng nội dung giáo dục phòng, chống bạo lực học đường cho
học sinh ở các trường THPT huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn ................ 54
2.3.3. Thực trạng các hình thức giáo dục phòng, chống bạo lực học đường
cho học sinh ở các trường THPT huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn ......... 57
2.3.4. Thực trạng các phương pháp giáo dục phòng, chống bạo lực học đường
cho học sinh ở các trường THPT huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn ........... 60
2.3.5. Kết quả giáo dục phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh ở các
trường THPT huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn ........................................ 61
2.4. Thực trạng quản lý giáo dục phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh ở
các trường THPT huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn ............................................ 63
2.4.1. Thực trạng việc lập kế hoạch giáo dục phòng, chống bạo lực học đường
cho học sinh ở các trường THPT huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn ........... 63
2.4.2. Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục phòng, chống bạo lực học

3.2.4. Tăng cường giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các trường THPT
huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn ............................................................... 82
3.2.5. Kết hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong quản lý giáo dục
phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh ở các trường THPT
huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn ............................................................... 84
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp ........................................................................... 89
3.4. Khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất ........ 91
3.4.1. Kết quả khảo nghiệm về mức độ cần thiết của các biện pháp đề xuất .... 92

vi


3.4.2. Kết quả khảo nghiệm về mức độ khả thi của các biện pháp đề xuất ...... 94
Tiểu kết chƣơng 3 ............................................................................................ 96
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 97
1. Kết luận....................................................................................................................... 97
2. Khuyến nghị ............................................................................................................... 98
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................. 101
PHỤ LỤC

vii


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt

Viết đầy đủ

HS

phòng, chống bạo lực học đường .................................................... 54
Bảng 2.9. Đánh giá của học sinh các trường THPT huyện Ngân Sơn, tỉnh
Bắc Kạn về mức độ thực hiện nội dung giáo dục phòng, chống
bạo lực học đường ........................................................................... 55
Bảng 2.10. Tự đánh giá của giáo viên về các hình thức giáo dục phòng
chống bạo lực học đường cho học sinh ........................................... 57
Bảng 2.11. Thực trạng các phương pháp giáo dục phòng chống bạo lực học
đường của giáo viên ở các trường THPT huyện Ngân Sơn ............ 60
Bảng 2.12. Chất lượng giáo dục đạo đức .......................................................... 62
Bảng 2.13. Thực trạng lập kế hoạch giáo dục phòng chống bạo lực học
đường của giáo viên ở các trường THPT huyện Ngân Sơn ............ 64
Bảng 2.14. Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục phòng chống bạo
lực học đường ở các trường THPT huyện Ngân Sơn...................... 65

v


Bảng 2.15. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục phòng,
chống bạo lực học đường cho học sinh ở các trường THPT huyện
Ngân Sơn ......................................................................................... 70
Bảng 3.1. Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết của một số biện pháp quản
lý giáo dục phòng, chống bạo lực học đường ở các trường THPT
huyện Ngân Sơn .............................................................................. 92
Bảng 3.2. Kết quả kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp quản lý giáo
dục phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh các trường
THPT huyện Ngân Sơn ................................................................... 94

DANH MỤC SƠ ĐỒ
Trang
Sơ đồ 1.1. Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam ..................... 18

trong những năm gần đây, cán bộ quản lý tại hệ thống giáo dục phổ thông nói

1


chung và các trường THPT nói riêng ở Ngân Sơn đã có nhiều cố gắng trong
việc triển khai các chương trình giáo dục lối sống và phát triển nhân cách cho
học sinh, trong đó có việc giáo dục phòng, chống bạo lực học đường, tuy
nhiên, hiệu quả thu được chưa cao. Nhận thức và năng lực trong giáo dục
phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh còn nhiều hạn chế. Công tác
quản lý còn nhiều bất cập… Có thể nói, đối với Ngân Sơn, việc quản lý giáo
dục phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh ở các trường trung học phổ
thông là một công việc khó khăn, lâu dài, đòi hỏi rất nhiều điều kiện về tài
chính và năng lực của đội ngũ giáo viên, đội ngũ cán bộ quản lý, cũng như sự
hỗ trợ phối hợp của các lực lượng xã hội. Do đó, để đẩy mạnh việc giáo dục
phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh ở các trường trung học phổ
thông có hiệu quả cần có sự quan tâm của các cấp, sự chỉ đạo đồng bộ của
mỗi nhà trường và đặc biệt là sự nỗ lực học hỏi, rút kinh nghiệm của bản thân
mỗi cán bộ quản lý, giáo viên ở Ngân Sơn.
Xuất phát từ những lý do trên, để góp phần vào quá trình nghiên cứu,
nâng cao chất lượng hoạt động quản lý giáo dục phòng, chống bạo lực học
đường cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, tác giả lựa chọn đề tài
“Quản lý giáo dục phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh ở các
trường trung học phổ thông huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn” làm luận văn
Thạc sĩ khoa học Giáo dục, chuyên ngành Quản lý giáo dục.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý giáo dục phòng,
chống bạo lực học đường cho học sinh ở các trường trung học phổ thông, luận
văn đề xuất một số biện pháp quản lý giáo dục phòng, chống bạo lực học
đường cho học sinh ở các trường trung học phổ thông huyện Ngân Sơn, tỉnh

5.3. Đề xuất một số biện pháp quản lý giáo dục phòng, chống bạo lực học
đường cho học sinh ở các trường trung học phổ thông huyện Ngân Sơn, tỉnh
Bắc Kạn.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1. Giới hạn địa bàn nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện
Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn.

3


6.2. Giới hạn khách thể khảo sát
- Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng và giáo viên của các trường trung học
phổ thông trên địa bàn huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn.
- Học sinh các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Ngân
Sơn, tỉnh Bắc Kạn.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu

7.1. Nhóm các phƣơng pháp nghiên cứu lý luận
Tiến hành nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu
khoa học, các văn kiện của Đảng, Nhà nước, của ngành giáo dục, của tỉnh Bắc
Kạn, của huyện Ngân Sơn… có liên quan đến vấn đề nghiên cứu nhằm xây
dựng cơ sở lý luận của đề tài luận văn.

7.2. Nhóm các phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp quan sát sư phạm
Tiến hành quan sát hoạt động và cách thức xử lý tình huống của cán bộ
quản lý các trường trung học phổ thông ở huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn để
bổ sung và kiểm chứng cho thực trạng nghiên cứu được bằng các phương

Bắc Kạn
Chương 3: Biện pháp quản lý giáo dục phòng, chống bạo lực học
đường cho học sinh các trường trung học phổ thông huyện Ngân Sơn, tỉnh
Bắc Kạn

5


Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÒNG, CHỐNG
BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG CHO HỌC SINH TRƢỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
1.1.1. Các công trình nghiên cứu về bạo lực học đường
Các công trình nghiên cứu về bạo lực học đường trên thế giới
Bạo lực học đường là vấn nạn xảy ra ở hầu khắp các quốc gia thuộc các
châu lục khác nhau trên thế giới. Đây cũng là đề tài mà nhiều nước trên thế
giới nghiên cứu để phòng chống, ngăn chặn. Có thể kể đến một số công trình
tiêu biểu như sau:
Nghiên cứu Bắt nạt, tâm lý xã hội điều chỉnh và kết quả học tập ở
trường tiểu học của Glew GM (Khoa Tâm thần và khoa học hành vi, Đại học
Washington School of Medicine, Mỹ) tiến hành năm 2005 trên 3530 học sinh
lớp ba, lớp bốn, lớp năm tại Mỹ. Với mục tiêu xác định tỷ lệ bắt nạt trong
trường tiểu học và mối liên quan của nó với nhà trường, thành tích học tập,
hành động kỷ luật và cảm giác của bản thân, kết quả nghiên cứu đã cho thấy:
22,0% học sinh được khảo sát đã tham gia vào việc bắt nạt, là nạn nhân bị bắt
nạt, hoặc cả hai. Hướng đến nhóm đối tượng có độ tuổi lớn hơn, năm 2007, đề
tài Bắt nạt, bạo lực và hành vi nguy hiểm ở học sinh trung học Nam Phi được
LiangH (Cục trẻ em và vị thành niên tâm thần, Viện Tâm Thần, Vương quốc
Anh) tiến hành. Nghiên cứu kiểm tra tỉ lệ hành vi bắt nạt của 5074 học sinh vị

Năm 2014, Tổ chức phát triển cộng đồng tập trung vào trẻ em Plan
International và Trung tâm nghiên cứu quốc tế về phụ nữ (ICRW) công bố
Báo cáo về tình trạng bạo lực trong các trường học ở châu Á. Báo cáo dựa
trên kết quả nghiên cứu và khảo sát thực tế 9.000 học sinh ở lứa tuổi 12-17,
các giáo viên, hiệu trưởng, phụ huynh... tại 5 quốc gia Campuchia, Việt Nam,
Indonesia, Pakistan và Nepal thực hiện từ tháng 10/2013 đến tháng 3/2014.
Theo đó, tình trạng bạo lực trong các trường học châu Á đang ở mức báo

7


động. Trung bình cứ 10 học sinh thì có 7 em từng trải nghiệm bạo lực học
đường. Quốc gia có số học sinh hứng chịu nạn bạo lực cao nhất là Indonesia
(84%); thấp nhất là Pakistan với 43%.
Có thể nói, các công trình nghiên cứu về bạo lực học đường trên thế
giới đã giải quyết 3 nội hàm của bạo lực học đường, gồm thực trạng bạo lực
học đường; các hành vi lệch chuẩn dẫn tới bạo lực học đường và các hình
thức biểu hiện của bạo lực học đường. Từ việc khảo sát các môi trường bạo
lực học đường cụ thể, các nghiên cứu đã bước đầu đưa ra những phương
pháp, cách thức tổng quát cho việc ngăn ngừa, giảm thiểu hành vi bạo lực học
đường gắn với từng nhóm đối tượng và không gian áp dụng.
Các công trình nghiên cứu về bạo lực học đường trong nước
Cùng với các quốc gia trên thế giới, ở Việt Nam, trong vòng khoảng 10
năm trở lại đây, bạo lực học đường có chiều hướng gia tăng. Đây không phải
là vấn đề mới, nhưng mức độ và tính chất của hành vi này thì ngày càng phức
tạp. Trong bối cảnh đó, nhiều nghiên cứu về bạo lực học đường của học sinh
đã được công bố dưới dạng sách chuyên khảo, báo cáo khoa học, bài tạp chí
hay luận án, luận văn.
Về nguyên nhân dẫn tới bạo lực học đường, có thể kể đến nhiều công
trình như báo cáo khoa học của tác giả Nguyễn Văn Lượt về Bạo lực học

học sinh, sinh viên về hậu quả của bạo lực học đường của tác giả Nguyễn Thị
Thanh Bình đăng trên Tạp chí Giáo dục (2013) [6]; …
Ngoài ra, còn rất nhiều luận án Tiến sĩ, luận văn Thạc sĩ nghiên cứu
về bạo lực học ở góc độ tâm lý học, xã hội học, giáo dục học, quản lý giáo
dục, pháp luật, như Luận án Tiến sĩ Giáo dục học Các biện pháp tổ chức
hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh trung học phổ thông của
Nguyễn Thị Thành [39]; Luận án Tiến sĩ Tâm lý học Thái độ của học sinh
trung học phổ thông đối với hành vi bạo lực học đường của Đỗ Thị Nga
[30]; Luận án Tiến sĩ Xã hội học Bạo lực học đường trong học sinh trung

9


học trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định hiện nay: Thực trạng
và các nhân tố ảnh hưởng của Đinh Anh Tuấn [45]; … Phần lớn các công
trình trong thể loại luận án, luận văn tiếp cận bạo lực học đường ở từng
không gian nghiên cứu cụ thể gắn với các nhóm đối tượng riêng biệt, nên đã
góp phần làm phong phú cơ sở lý luận và thực tiễn trong việc nghiên cứu
bạo lực học đường.
Tóm lại, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề bạo lực học
đường, nhất là về bạo lực giữa các em học sinh ở Việt Nam. Những nghiên cứu
này đã thống kê về thực trạng bạo lực bằng những số liệu cụ thể, mô tả hiện
trạng về tính chất hoặc hành vi bạo lực học đường, xem xét nguyên nhân và
hậu quả. Những nghiên cứu trên góc độ tâm lý học cũng chỉ ra rằng sự thờ ơ
của học sinh, thái độ bàng quan, sự nhận thức còn hạn chế của các em là một
trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng bạo lực học đường ngày
càng gia tăng.
1.1.2. Các công trình nghiên cứu về giáo dục phòng, chống bạo lực học
đường
Bạo lực học đường là vấn nạn của giáo dục Việt Nam trong những năm

trường phổ thông (Viện Nghiên cứu Giáo dục Trường Đại học Sư phạm Tp.
Hồ Chí Minh, 2014); tác giả Nguyễn Văn Tường với chuyên khảo Hành vi
bạo lực học đường của học sinh trung học và mô hình phòng ngừa - can
thiệp [47]; …
Từ kết quả nghiên cứu, khảo sát, các công trình nói trên đã mổ xẻ thực
trạng, phân tích nguyên nhân và báo động vấn nạn bạo lực học đường có xu
hướng gia tăng nhanh. Bạo lực học đường xảy ra ở mọi lứa tuổi, cấp học và từ
trường học đến bên ngoài cổng trường. Đặc biệt là nó thể hiện chiều hướng
trẻ hóa, nữ hóa và hành vi bạo lực không có giới hạn trong quan hệ bạn bè,
giữa học sinh với giáo viên và ngược lại. Hậu quả do bạo lực học đường gây
ra rất lớn. Nó không chỉ ảnh hưởng đến tâm sinh lý học sinh mà còn đe dọa

11


môi trường học đường, gây bất ổn xã hội. Để can thiệp thành công, giảm thiểu
các hành vi dẫn đến bạo lực từ thể xác đến tinh thần của nạn nhân, các nghiên
cứu đều thống nhất cần phải: phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình, xã
hội; nâng cao nhận thức và giúp học sinh điều chỉnh hành vi, hóa giải những
mâu thuẫn, hiềm khích phát sinh; tạo môi trường học đường an toàn; đầu tư
các trung tâm tư vấn, tham vấn học đường; đào tạo đội ngũ giáo viên tư vấn
chuyên nghiệp; mở rộng sân chơi lành mạnh, tăng cường hoạt động ngoại
khóa, trang bị kỹ năng sống…
Trong những nghiên cứu về giáo dục phòng chống bạo lực học đường,
có những nghiên cứu đề cập đến vấn đề xây dựng môi trường văn hoá lành
mạnh trong trường học, cơ sở quan trọng cho việc giáo dục phòng chống bạo
lực học đường, như cuốn Giáo trình văn hoá tổ chức: Vận dụng vào phân tích
văn hoá nhà trường của tác giả Nguyễn Vũ Bích Hiền đã khái quát những vấn
đề cơ bản về văn hoá tổ chức và vận dụng vào nhận diện văn hoá nhà trường.
Trình bày cụ thể về văn hoá nhà trường: vai trò, thực trạng ở Việt Nam, xu

chủ thể gây hại là học sinh, người bị hại là bất kỳ ai diễn ra bên trong hay bên
ngoài khuôn viên nhà trường. Đây là cách tiếp cận được nhiền người quan
tâm vì ý nghĩa lý luận và thực tiễn của nó trong công tác giáo dục.
Mỗi cách tiếp cận sẽ có cách nhận diện và đưa ra các nguyên nhân, giải
pháp ngăn ngừa tương đối khác nhau về bạo lực học đường. Cách tiếp cận
như trên cũng giúp chúng ta phân biệt đâu là bạo lực học đường, đâu là
không. Ví dụ một phụ huynh học sinh vì bênh vực con vào trường gây gổ,
hành hung thầy cô giáo, một học sinh bị bọn trấn lột hành hung buộc phải
chống trả tự vệ thì đó cũng không phải là bạo lực học đường. Cần phân biệt
bạo lực học đường với bạo lực xã hội, đạo đức xã hội…
Để hiểu rõ về nội hàm của khái niệm bạo lực học đường, cần đặt khái
niệm này trong mối tương quan với khái niệm bắt nạt học đường. Theo đó,
một sự đối sánh được đặt ra như sau:

13