CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÒNG
CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CHO HỌC
SINHTRUNG HỌC PHỔ THÔNG


Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Các nghiên cứu ở nước ngoài
Bạo lực học đường đã trở thành một vấn đề nghiêm
trọng trong những thập kỷ vừa qua ở nhiều quốc gia, đặc biệt
ở những nơi các loại vũ khí như súng đạn được phép sử dụng.
Theo thống kê, hàng năm có khoảng 246 triệu trẻ em trên thế
giới bị bạo lực ở trường học. Một nghiên cứu trên học sinh từ
11 dến 17 tuổi ở khu vực Thái Bình Dương cho thấy có 51%
em trai và 40% em gái cho biết đã từng bị người khác “cố tình
gây tổn thương”.
Mỹ là quốc gia báo động đỏ về tình trạng bạo lực học
đường. Theo kết quả của một nghiên cứu lớn gần đây, có
khoảng 1/3 học sinh Mỹ cho biết họ đã từng chịu đựng những
hành vi bạo lực học đường; khoảng 1/3 số học sinh thừa nhận
đã từng gây ra những hành vi bạo lực học đường và 2/3 trong
số đó chứng kiến những hành vi bắt nạt bạn bè. Theo Trung
tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Bệnh tật Mỹ (CDC), mỗi ngày
tại nước này có 160.000 học sinh không dám đi học vì sợ bị
bắt nạt.


Theo khảo sát của Hiệp hội Giáo viên và giảng viên
(ATL) của Vương quốc Anh, gần một phần tư số nhân viên
trường học và cao đẳng đã chịu đựng bạo lực thể xác từ học
sinh, gần 40% đã bị cha (mẹ) hoặc người giám hộ có những
hành động bạo hành. Cuộc khảo sát đã tiến hành điều tra hơn

trạng bạo lực học đường.
Tác giả Nguyễn Bá Đạt trong bài viết “Các lý thuyết
trong nghiên cứu về bạo lực học đường hiện nay” được công
bố trên Tạp chí Giáo dục & Xã hội số 31 (92) tháng 10 năm
2013 đã đề cập đến các quan niệm và các lý thuyết được sử
dụng nhiều trong việc nghiên cứu hành vi bạo lực học đường,
từ đó lý giải nguyên nhân dẫn đến hành vi bạo lực học đường.
Tác giả Ông Thị Mai Hương trong bài viết “Ảnh hưởng


của nhóm xã hội không chính thức đến hành vi bạo lực của
học sinh trung học phổ thông” đã tập trung phân tích, cung
cấp thêm thông tin thực nghiệm về cơ chế tác động, ảnh
hưởng của nhóm không chính thức đến hành vi gây hấn của
học sinh trung học phổ thông dưới góc độ xã hội học.
Qua nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy các công trình, các
bài viết trên đây mới tìm hiểu và phân tích thực trạng hiện
tượng bạo lực học đường, nguyên nhân và các nhân tố tác
động đến các hành vi bạo lực học đường. Chưa có nhiều đề tài
tập trung nghiên cứu sâu các biện pháp quản lý giáo dục
phòng chống hành vi bạo lực học đường trong các trường
THPT. Do đó, việc nghiên cứu các biện pháp quản lý giáo dục
phòng chống bạo lực học đường trong trường THPT có ý
nghĩa lý luận và thực tiễn cao, giúp những nhà quản lý giáo
dục tăng cường vai trò quản lý trong các hoạt động giáo dục,
góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong các trường
THPT.
- Bạo lực học đường - một vấn nạn học đường
- Bạo lực
Theo Từ điển xã hội học “bạo lực” là dùng sức mạnh để

gây tổn thương tâm lý, tinh thần, thể chất, kìm hãm sự phát
triển hay tước đoạt quyền lợi của người khác.
Bạo lực học đường về cơ bản cũng có những dấu hiệu
chung với bạo lực xã hội, nhưng nó liên quan trực tiếp đến
các đối tượng trong nhà trường đó là học sinh, giáo viên, công
nhân viên, phụ huynh học sinh.
Bạo lực học đường diễn ra ở các mức độ khác nhau, xuất
phát từ những mâu thuẫn, xung đột khác nhau, làm tổn
thương trước mắt và lâu dài đến học sinh và nhà trường, khó
có thể định lượng.
Những đặc điểm của bạo lực học đường:
Tồn tại và phát triển dưới nhiều hình thức.


Đối tượng tham gia là giới trẻ lười học, lêu lổng, chơi bời,
khó kiểm soát.
Có tính lan truyền, a dua, bắt chước.
Có nhiều phương thức, thủ đoạn gây bạo lực.
Kẻ hay gây bạo lực có thể kết cấu với nhau thành ổ
nhóm manh động.
Bạo lực học đường có quan hệ với các hiện tượng tệ nạn
xã hội khác và có sự chuyển hóa lẫn nhau. Bạo lực học đường
là một trong các nguyên nhân dẫn đến tội phạm.
Bạo lực học đường thường xảy ra ở những nơi đông
học sinh, nhiều trường học, công tác quản lý của nhà
trường, địa phương còn nhiều sơ hở, thiếu sót.
Theo điều tra của Vụ Học sinh - Sinh viên, Bộ Giáo dục
và Đào tạo và Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đối tượng
tham gia bạo lực học đường phần lớn là học sinh cuối cấp
trung học cơ sở và trung học phổ thông, bao gồm cả ở học

đến tâm lý, tình cảm, danh dự, nhân phẩm của học sinh, giáo
viên. Bạo lực tinh thần bao gồm những lời nói, dọa nạt, cử chỉ
xúc phạm, mắng mỏ, sỉ nhục, gây áp lực, ép buộc học sinh
phải làm những điều mà các em không muốn.
Trong môi trường học đường, sự trêu đùa của bạn bè
cùng lứa tuổi xuất phát từ bản tính nghịch ngợm. Nếu sự trêu
đùa vô tư, đúng mực thì nó tạo ra niềm vui, tiếng cười,
nhưng khi sự trêu ghẹo thái quá, không đúng mực, lặp đi, lặp
lại nhiều lần sẽ dẫn đến bực bội, khó chịu, phản ứng bạo lực
hay mặc cảm, xấu hổ, thậm chí dẫn đến rối loạn tâm lý. Sự
trêu ghẹo thường là lời nói, bình luận thiếu thiện cảm về
những khuyết tật cơ thể, hình dáng, cách đi, cách nói, hoàn
cảnh gia đình; dựng chuyện, phao tin, bêu riếu, đặt biệt danh
xấu, gán ghép đôi với bạn khác giới, dùng ngôn từ tục tĩu xúc
phạm, cô lập hay tẩy chay...
Trong thời gian gần đây, sự bêu riếu còn xuất hiện trên


mạng xã hội bằng các trang facebook hay fanpage giả, đưa
những hình ảnh và những thông tin sai lệch, những bình luận
ác ý để công kích, lăng mạ tạo nên khủng hoảng tâm thần,
thậm chí là nguyên nhân của nhiều vụ tự tử…
c. Bạo lực vật chất:
Bạo lực vật chất là hành động bạo lực làm hại đến vật chất
của học sinh như: lục cặp, giật mũ, giật áo, giày dép, khăn
quàng, xì lốp xe, giấu đồ dùng học tập, trang phục, phương tiện
đi lại, cao hơn nữa là trấn lột, chiếm đoạt tiền hay tài sản có giá
trị, cố ý hủy hoại hay làm hư hỏng các vật dụng của học sinh.
Nguy hại hơn là hiện tượng các côn đồ bên ngoài xã hội
đến gần trường trấn lột lấy tiền, lấy đồ, cướp xe… mà học


học sinh mà hệ thống thông tin đại chúng đã đăng tải trong
thời gian gần đây.
- Nguyên nhân của bạo lực học đường
Bạo lực học đường có các nguyên nhân khác nhau:
Một là, nguyên nhân từ bản thân học sinh:
Do sự phát triển nhanh về sinh lý của lứa tuổi vị thành
niên, tâm lý chưa ổn định, cái tôi cá nhân quá cao khiến các
em thấy bức bối. Đây là lứa tuổi bùng phát năng lượng, khi
chưa có cơ hội giải phóng dễ dẫn đến bạo lực. Bạo lực trở
thành trò vui của một số thanh thiếu niên khi các em không
tìm thấy niềm vui trong học tập, mà sử dụng bạo lực như một
cảm hứng.
Một số em học sinh khác do lười học, lêu lổng chơi bời,
đàm đúm, thiếu hiểu biết về đạo đức, pháp luật, sai lệch trong
nhận thức và hành vi, kỹ năng ứng xử non nớt, khi có những
kích động từ bên ngoài khiến các em không làm chủ được bản
thân mình.
Một số trường hợp học sinh lập thành các nhóm khích
bác nhau, do không thực hiện được các yêu cầu của nhau, dẫn


đến lăng mạ, bạo lực.
Có những học sinh đánh nhau là do tâm lý bắt chước
người hùng trong các phim bạo lực. Có những học sinh đánh
nhau xuất phát từ ghen tuông, yêu đương bồng bột. Có những
học sinh đánh nhau vì say rượu, vì “cái nhìn” không thân
thiện… có cả những trường hợp không có lý do xác đáng.
Hai là, nguyên nhân từ phía gia đình:
Học sinh THPT sống chủ yếu dựa vào gia đình nên bị

con phòng tránh những biểu hiện tiêu cực trong xã hội. Lối
sống thực dụng chạy theo đồng tiền, suy nghĩ “có tiền là có tất
cả” ngày càng được đề cao, quan niệm của học sinh về những


giá trị đạo đức cũng thay đổi theo chiều hướng ngày càng xấu.
Bên cạnh đó, trong thời đại công nghệ số, cùng với sự
phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin là những tác
động tiêu cực của trò chơi điện tử và những ấn phẩm độc hại
trên các phương tiện thông tin đại chúng. Học sinh có điều
kiện tiếp xúc với những trò chơi điện tử, các trang mạng xã
hội, các ứng dụng độc hại khác ngay từ khi còn rất nhỏ và
thường xuyên. Có thể thấy một hiện tượng phổ biến hiện nay
là xung quanh các trường học có rất nhiều quán game, quán
Internet. Điều đó dẫn đến tình trạng nghiện trò chơi trực
tuyến, nghiện các trang mạng xã hội, dẫn đến hiện tượng sống
“ảo”, sống xa rời thực tế, hoặc sống bạo lực.
Các ấn phẩm báo chí, sách, truyện tranh, video clip,
phim ảnh mang tính bạo lực, tình dục tràn lan… cũng góp
phần hình thành và làm phát triển “nhu cầu bạo lực” của trẻ
em Việt Nam.
Đặc biệt, các em cũng bị ảnh hưởng từ chính những cảnh
bạo hành trong gia đình và ngoài xã hội, trên các sân cỏ, đâm
chém để tranh giành quyền lợi, chống người thi hành công
vụ…


Bốn là, nguyên nhân từ phía nhà trường:
Theo các chuyên gia, nguyên nhân chủ yếu dẫn đến bạo
lực học đường xuất phát từ nhà trường là do các nhà trường

tệ nạn xã hội.
- Ảnh hưởng của bạo lực học đường
Ảnh hưởng của bạo lực học đường đến học sinh
Trong các vụ bạo lực học đường, cả nạn nhân lẫn kẻ
thực hiện hành vi bạo lực đều nhận những hậu quả không tốt.
Bên cạnh những hậu quả nghiêm trọng về mặt thể xác, họ còn
chịu đựng những tổn thương rất lớn về tinh thần. Nạn nhân
của bạo lực thường cảm thấy bị tổn thương dẫn đến chán nản,
lo lắng, cảm thấy cô đơn thậm chí suy sụp tinh thần. Sự sợ hãi
hoặc nỗi ám ảnh làm thế nào để đối phó những kẻ bắt nạt có


thể khiến trẻ bị căng thẳng về tâm lý. Các em không dám ra
ngoài chơi hoặc không dám đến trường, không thể tập trung
vào việc học hành. Nhiều em còn rơi vào trạng thái bị trầm
cảm dẫn đến tâm lý tự ti, co mình, khép kín. Nghiêm trọng
hơn, tình trạng này có thể có ảnh hưởng, kéo dài, khiến cuộc
sống sau này của các em gặp nhiều khó khăn, trắc trở.
Bạo lực học đường ảnh hưởng không chỉ đến học sinh bị
bạo hành mà còn tác động đến cả những học sinh chứng kiến
hành vi bạo lực. Nếu nhiều lần chứng kiến những biểu hiện
của bạo lực học đường, thấy những kẻ gây ra bạo lực không
phải nhận hình thức xử lý thích đáng, học sinh rất dễ hùa theo
và có khả năng trở thành những kẻ trực tiếp gây ra các hành vi
bạo lực trong tương lai. Ngược lại, những học sinh chứng
kiến bạn bè bị bắt nạt, hành hạ vì quá sợ hãi không dám lên
tiếng bênh vực sẽ dần có những biểu hiện của sự vô cảm, có
ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhân cách của các em sau này.
Bản thân học sinh gây ra hành vi bạo lực học đường
cũng gặp phải những hậu quả không hể nhỏ. Khi hành vi bạo

cho người khác, họ còn phải chịu mất thêm một khoản tiền
để khắc phục hậu quả.
Gia đình nạn nhân của hành vi bạo lực học đường
thường phải chịu đựng những tổn thương về mặt tinh thần
trong một thời gian dài, rất khó xóa nhòa. Họ luôn có tâm
trạng bất an, lo lắng về sự an toàn, thậm chí lo lắng cho tính
mạng của con. Nhiều cha mẹ phải dành thời gian đưa đón con
đến trường, thường xuyên dõi theo những hoạt động của con
mình dẫn đến ảnh hưởng đến những công việc khác, gây xáo
trộn cuộc sống của họ.
Ảnh hưởng của bạo lực học đường đến nhà trường
Bạo lực học đường khiến cho không khí trường học trở
nên nặng nề. Học sinh không còn cảm thấy trường học là môi
trường lành mạnh, an toàn để các em học tập và vui chơi.
Điều đó dẫn đến tình trạng học sinh sợ hãi, không còn hứng
thú đến trường, bỏ học thường xuyên.
Bạo lực học đường cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến


uy tín, danh tiếng của nhà trường. Việc sợ đi học, bỏ học
thường xuyên khiến thành tích học tập của học sinh đi xuống,
ảnh hưởng đến thành tích chung của nhà trường. Danh dự, uy
tín của cán bộ, giáo viên nhà trường cũng bị hạ thấp, môi
trường sư phạm bị vấy bẩn khiến nhà trường không hấp dẫn,
không thu hút được học sinh, không tạo được sự yên tâm
trong cha mẹ học sinh nói riêng và trong nhân dân nói chung.
Ngoài ra, bản thân các thầy cô giáo cũng luôn cảm thấy lo
lắng, căng thẳng do bạo lực học đường không chỉ xảy ra trong
khuôn viên trường học mà còn xảy ra ngoài nhà trường. Điều
này ảnh hưởng nhiều đến tâm lý các thầy cô giáo dẫn đến chất

học tập lành mạnh, an toàn, góp phần nâng cao chất lượng


giáo dục toàn diện cho học sinh.
- Mục đích giáo dục phòng chống bạo lực học đường
Giáo dục phòng chống bạo lực học đường được xem là
một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dục nói
riêng và toàn xã hội nói chung nhằm giáo dục toàn diện cho
học sinh trong giai đoạn hội nhập quốc tế. Vì thế, giáo dục
phòng chống bạo lực học đường trong thời kỳ mới có các mục
đích như sau:
Giúp học sinh nhận thức đầy đủ về bản chất, nguyên
nhân, hậu quả, nhận diện được những biểu hiện của bạo lực
học đường.
Giúp học sinh nâng cao ý thức đấu tranh, ngăn ngừa và
xóa bỏ các biểu hiện bạo lực trong nhà trường.
Giúp học sinh hình thành các kỹ năng phát hiện, đề
phòng, ngăn ngừa và đấu tranh chống lại các hành vi bạo lực
học đường.
Giúp nhà trường giữ được môi trường giáo dục lành
mạnh, góp phần giữ vững an ninh trật tự, đáp ứng được các yêu
cầu và mục tiêu giáo dục đặt ra.


Tóm lại, mục đích giáo dục phòng chống bạo lực học
đường là giúp học sinh có nhận thức, thái độ, kỹ năng phòng
chống bạo lực trong nhà trường, làm trong sạch môi trường
giáo dục, góp phần đạt được hiệu quả giáo dục như mong
muốn.
- Biện pháp giáo dục phòng chống bạo lực học đường