•

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN NHƯ AN

MỘT SỐ BIỆN PHÁP KÍCH THÍCH HỨNG THÚ
HỌC TẬP MÔN ĐẠI SỐ - GIẢI TÍCH LỚP 11
CHO HỌC SINH MIỀN NÚI TỈNH LẠNG SƠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2015
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


•

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN NHƯ AN

MỘT SỐ BIỆN PHÁP KÍCH THÍCH HỨNG THÚ
HỌC TẬP MÔN ĐẠI SỐ - GIẢI TÍCH LỚP 11 CHO
HỌC SINH MIỀN NÚI TỈNH LẠNG SƠN
Chuyên ngành: LL&PP dạy học bộ môn Toán
Mã số: 60.14.01.11

Bằng tình cảm trân trọng và lòng biết ơn sâu sắc, cho phép tôi được gửi
lời cảm ơn tới:
Phòng Đào tạo (bộ phận Sau đại học), Khoa Toán trường Đại học Sư
phạm Thái Nguyên, các thầy cô giáo đã tham gia quản lý, giảng dạy và hướng
dẫn tôi trong quá trình học tập tại nhà trường.
Cô giáo, PGS.TS. Vũ Thị Thái - Giảng viên khoa Toán, trường Đại học
Sư phạm Thái Nguyên đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo, giúp đỡ tôi
trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Ban giám hiệu nhà trường, các thầy cô giáo và các em học sinh lớp 11
trường THPT Tràng Định (huyện Tràng Định), trường THPT Văn Lãng (huyện
Văn Lãng), trường THPT Bình Độ (huyện Tràng Định), đã tận tình cung cấp
thông tin, số liệu và tham gia vào quá trình nghiên cứu.
Bạn bè đồng nghiệp và những người thân trong gia đình đã động
viên, khích lệ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi được tham gia học tập, nghiên
cứu.
Luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong sự đóng góp
ý kiến của các thầy cô giáo, bạn bè đồng nghiệp để được hoàn thiện hơn.
Thái Nguyên,tháng 5 năm 2015
TÁC GIẢ

Nguyễn Như An

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


•

MỤC LỤC

http://www.lrc.tnu.edu.vn


•

1.4. Hứng thú học tập môn Toán của HS THPT ............................................... 13
1.4.1. Một số đặc điểm tâm lý của HS THPT trong học tập ......................... 13
1.4.2. Hứng thú học tập môn Toán của HS THPT ........................................ 14
1.5. Thực trạng hứng thú học tập môn Toán của HS lớp 11 tỉnh Lạng Sơn ..... 16
1.5.1. Tổ chức và phương pháp nghiên cứu thực trạng hứng thú học tập
môn Toán lớp 11 của HS tỉnh Lạng Sơn ....................................................... 16
1.5.2. Hứng thú học tập môn Toán của HS lớp 11 THPT tỉnh Lạng Sơn ..... 17
1.5.3. Biểu hiện hứng thú học tập môn Toán lớp 11 của HS Tỉnh Lạng Sơn.....
18
1.5.4. Năng lực học tập môn Toán lớp 11 của HS tỉnh Lạng Sơn ................ 19
1.5.5. Thực trạng thực hiện các biện pháp kích thích hứng thú học tập
môn Toán cho HS lớp 11 THPT tỉnh Lạng Sơn............................................ 21
1.5.6. Nguyên nhân ảnh hưởng đến hứng thú học tập môn Toán của HS
lớp 11 THPT tỉnh Lạng Sơn .......................................................................... 24
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 .................................................................................... 27
Chương 2. MỘT SỐ BIỆN PHÁP KÍCH THÍCH HỨNG THÚ HỌC
TẬP MÔN TOÁN CHO HS TRONG DẠY HỌC ĐẠI SỐ - GIẢI TÍCH ....
28
2.1. Một số định hướng sư phạm trong việc đề xuất các biện pháp. ................. 28
2.2. Một số biện pháp kích thích hứng thú học tập môn Toán cho HS trong
dạy học Đại Số - Giải tích 11 ............................................................................ 29
2.2.1. Biện pháp 1: Tổ chức học hợp tác để kích thích học sinh hướng
dẫn lẫn nhau, chia sẻ suy nghĩ trong học tập. ................................................ 29
2.2.2. Biện pháp 2: Căn cứ vào nội dung chương trình xây dựng những
dự án học tập để học sinh tham gia thực hiện dự án giúp kích thích

11cho HS. .......................................................................................................... 58
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ................................................................................. 60
Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ...................................................... 61
3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm ................................................................. 61
3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm................................................................. 61
3.3. Nội dung thực nghiệm và kế hoạch thực nghiệm....................................... 62
3.3.1. Nội dung thực nghiệm sư phạm .......................................................... 62
3.3.2. Phương pháp thực nghiệm sư phạm .................................................... 62
3.3.3. Quy trình tổ chức thực nghiệm............................................................ 63
3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm .................................................................... 65
3.4.1. Phân tích, đánh giá mức độ hứng thú học tập của học sinh lớp 11 .....
65
3.4.2. Phân tích, đánh giá kết quả học tập môn Đại số - Giải tích lớp 11
của học sinh. .................................................................................................. 74
TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 .................................................................................... 82
KẾT LUẬN....................................................................................................... 83
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................... 85
PHỤ LỤC ........................................................................................................... 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


•

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Stt

Viết tắt


HĐ

Hoạt động

7

HS

Học sinh

8

KBG

9

NV

Nhiệm vụ

10

SGK

Sách giáo khoa

11

SL

•

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1.

Phân bố khách thể khảo sát (điều tra) ........................................... 16

Bảng 1.2.

Thực trạng thái độ đối với môn Toán của HS lớp 11 tỉnh
Lạng Sơn ....................................................................................... 17

Bảng1.3.

Đánh giá của GV và HS về biểu hiện hứng thú đối với việc
học môn Toán của HS lớp 11 tỉnh Lạng Sơn. ............................... 18

Bảng 1.4.

Năng lực học tập môn Toán của HS lớp 11 tỉnh Lạng Sơn .......... 20

Bảng 1.5.

Đánh giá của HS về mức độ sử dụng và mức độ hiệu quả
của các biện pháp kích thích hứng thú học tập môn Toán ............ 21

Bảng 1.6.

Đánh giá của GV về mức độ sử dụng và mức độ hiệu quả
của các biện pháp kích thích hứng thú học tập môn Toán ............ 23


Phân bố tần suất kết quả của bài kiểm tra trước và sau tác
động môn Đại số - Giải tích lớp11 (40 HS trường THPT
Văn Lãng)...................................................................................... 75

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


•

Bảng 3.5.

Tổng hợp giá trị các công thức đo kết quả bài kiểm tra trước
và sau tác động đối với HS trường THPT Văn Lãng.................... 76

Bảng 3.6.

Phân bố tần suất kết quả của bài kiểm tra trước và sau tác
động môn Đại số - Giải tích lớp11 (40 HS trường THPT
Bình Độ, huyện Tràng Định) ........................................................ 78

Bảng 3.7.

Tổng hợp giá trị các công thức đo kết quả bài kiểm tra trước
và sau tác động đối với HS trường THPT Bình Độ, huyện
Tràng Định .................................................................................... 80

http://www.lrc.tnu.edu.vn


Biểu đồ 1.5.

So sánh đánh giá của GV và HS về những nguyên nhân
ảnh hưởng đến mức độ hứng thú học tập môn Toán của
HS lớp 11 THPT Tỉnh Lạng Sơn ............................................. 26

Biểu đồ 2.1.

So sánh đánh giá về mức độ cần thiết và mức độ khả thi
của các biện pháp kích thích hứng thú học tập môn Toán ........ 60

Biểu đồ 3.1.

Đánh giá mức độ hứng thú học tập môn Đại số - Giải tích
lớp11 trước và sau thực nghiệm sư phạm (40 HS trường
THPT Văn Lãng)....................................................................... 68

Biểu đồ 3.2.

Đánh giá mức độ hứng thú học tập môn Giải tích lớp11
trước và sau thực nghiệm sư phạm (40 HS trường THPT
Bình Độ, Tràng Định) ............................................................... 72

Biểu đồ 3.3.

Phân bố tần suất kết quả của bài kiểm tra trước và sau tác
động môn Đại số - Giải tích lớp 11 (40 HS trường THPT
Văn Lãng, huyện Văn Lãng) ..................................................... 75


giác chủ động của người học, hình thành và phát triển năng lực tự học, trau dồi
các phẩm chất linh hoạt, độc lập sáng tạo của tư duy”[2]. Bắt nguồn từ định
hướng đó người giáo viên cần phải học hỏi nghiên cứu, tìm tòi và áp dụng
những phương pháp giảng dạy sao cho phù hợp với từng vùng miền, từng đối
tượng học sinh, từng kiểu bài làm cho hiệu quả giờ học đạt cao nhất.
Theo Luật Giáo dục Việt Nam sửa đổi năm 2009 [11]: “Phương pháp
giáo dục cần phải bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng
kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học
tập cho HS”. Mục tiêu dạy học môn Toán là trang bị cho HS những tri thức, kĩ
năng, phương pháp toán học phổ thông, cơ bản, thiết thực; Phát triển năng lực
trí tuệ, bồi dưỡng phẩm chất trí tuệ cho HS; Góp phần hình thành và phát triển
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


•

các phẩm chất, phong cách lao động khoa học, biết hợp tác lao động, có ý chí
và thói quen tự học thường xuyên; Tạo cơ sở để HS tiếp tục học cao đẳng, đại
học, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động.
Vấn đề kích thích hứng thú học tập môn Toán cho HS đã được nhiều
nhà giáo dục tâm huyết nghiên cứu. Nhưng trên thực tế chưa có đề tài nào đề
cập một cách hệ thống và cụ thể về vấn đề làm thế nào để tạo hứng thú học
tập môn Toán cho HS THPT thông qua dạy học Đại Số - Giải tích lớp 11.
Hưởng ứng Chương trình hành động thực hiện đổi mới căn bản, toàn
diện giáo dục và đào tạo theo tinh thần của Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc
lần thứ XI và quán triệt định hướng xây dựng chương trình và sách giáo khoa
phổ thông sau 2015 là đổi mới về cách tiếp cận: xây dựng chương trình phát
triển năng lực người học.

Thực trạng hứng thú học tập môn Toán nói chung và môn Đại số - Giải
tích nói riêng của HS lớp 11 tỉnh Lạng Sơn chưa cao. Có nhiều nguyên nhân
ảnh hưởng đến thực trạng này trong đó chủ yếu phụ thuộc vào việc lựa chọn,
vận dụng và phối hợp các phương pháp và phương tiện dạy học. Từ những lí do
đã nêu bản thân tôi nhận thấy nếu có biện pháp phù hợp để khai thác triệt để
tính thiết thực, khơi gợi niềm yêu thích môn học với những phương pháp,
phương tiện, mối quan hệ và môi trường thân thiện giữa thầy và trò thì có thể
tạo ra niềm yêu thích học tập môn Toán cho HS, góp phần nâng cao hiệu quả
dạy học môn Đại Số - Giải tích lớp 11.
6. Phạm vi nghiên cứu
Việc nghiên cứu được tiến hành ở 3 trường đó là: THPT Văn Lãng
(huyện Văn Lãng), THPT Tràng Định (huyện Tràng Định), THPT Bình Độ
(huyện Tràng Định). Thực nghiệm sư phạm được tiến hành ở 2 trường đó là:
trường THPT Văn Lãng (huyện Văn Lãng) và THPT Bình Độ (huyện Tràng
Định) trong năm học 2014 - 2015.
7. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi sử dụng phối hợp các phương
pháp nghiên cứu sau:
7.1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
Bao gồm các công việc đó là nghiên cứu các tài liệu về giáo dục học môn
toán, tâm lý học, lý luận dạy học môn toán; các công trình nghiên cứu có liên
quan trực tiếp đến đề tài nhằm hoàn thành cơ sở lí luận cho đề tài.
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp điều tra, quan sát, phỏng vấn để tiến hành tìm hiểu, điều
tra về thực trạng hứng thú học tập môn Đại Số - Giải tích lớp 11 của HS,
nguyên nhân của thực trạng và đề xuất các biện pháp tạo hứng thú học tập cho
HS
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn

http://www.lrc.tnu.edu.vn


•

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
1.1.1. Nghiên cứu ở nước ngoài
Những công trình nghiên cứu về hứng thú trên thế giới xuất hiện khá sớm
và ngay càng phát triển.
- Herbart (1776- 1841) nhà tâm lý học nhà triết học, nhà giáo dục học
người
Đức người sáng lập ra trường phái giáo dục hiện đại ở Đức thế kỉ XXI. Đã đưa ra
4 mức độ của dạy học. Tính sáng rõ, tính liên tưởng, tính hệ thống, tính phong
phú.Đặc biệt là hứng thú yếu tố quyết định kết quả học tập của người học.
- Năm 1938 Ch. Buher trong công trình “Phát triển hứng thú ở trẻ em”.
Đã tìm hiểu khái niệm hứng thú.
- Năm 1971, Sukina với công trình nghiên cứu về “Vấn đề hứng thú nhận
thức trong khoa học giáo dục”. Tác giả đã đưa ra khái niệm về hứng thú nhận
thức cùng với những biểu hiện của nó, đồng thời bà còn nêu ra nguồn gốc cơ
bản của hứng thú nhận thức là nội dung tài liệu và hoạt động học tập.[21]
- Năm 1976, N.G.Marôzôva đã nghiên cứu về vai trò của dạy học nêu
vấn đề với hứng thú học tập của học sinh. Dạy học nêu vấn đề là một trong
những biện pháp quan trọng góp phần nâng cao hứng thú học tập của học sinh
trong quá trình học tập.[18]
- Các nhà nghiên cứu như K.Đ.Usinxky, A.I.Ghecxen, V.G.Bêlinxky,
N.G.Secnưsepxky, N.A.Đapraliulôp luôn thấy được ảnh hưởng lớn lao của hứng
thú tới chất lượng học tập, mà việc lĩnh hội tri thức tồi lại có quan hệ trực tiếp

trong cuốn Tâm lý học giảng dạy ở Đại học Sư phạm Hà Nội đã đề cập đến
những vấn đề lý luận chung về hứng thú.[14]
- Sau đó, các tác giả Phạm Minh Hạc, Trần Trọng Thủy, Nguyễn Quang
Uẩn cũng nghiên cứu về vấn đề này.[6]
- Năm 1993, Nguyễn Công Vinh với đề tài “Tìm hiểu hứng thú học tập và
nguyên nhân hứng thú đối với môn Tâm lý của sinh viên ba trường Đại học Sư
phạm, Trung học Sư phạm, Trung học Sư phạm mầm non thành phố Hồ Chí
Minh”.[20]
- Năm 1970 Phạm Huy Thông với luận án “Hiện trạng hứng thú học tập
các môn của học sinh cấp II một số trường tiên tiến”. Hứng thú học tập của
học sinh từ đó tác giả đề xuất biện pháp giáo dục nhằm nâng cao hứng thú học
tập cho học sinh”.[19]
- Năm 1974, Tổ Tâm lý học thuộc khoa Tâm lý - Giáo dục trường Đại
học Sư phạm Hà Nội I đã nghiên cứu: “Hứng thú học tập của HS cấp III đối
với các môn học cụ thể”.[22]
- Năm 1980, Nguyễn Thanh Bình đã nghiên cứu đề tài “Bước đầu tìm
hiểu nguyên nhân gây hứng thú học môn Tâm lý học của sinh viên khoa Tự
nhiên, trường Đại học Sư phạm Hà Nội I”.[1]
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


•

- Năm 2000, tác giả Trần Công Khanh đã đi sâu vào nghiên cứu vấn đề
thực trạng hứng thú học môn Toán của HS THCS, kết quả cho thấy đa số HS
trong diện điều tra chưa có hứng thú học môn Toán, từ đó tác giả đề xuất một
số biện pháp nhằm nâng cao hứng thú học toán của HS THCS.[7]
- Năm 2007, tác giả Nguyễn Thị Hồng Điệp với đề tài “Tạo hứng thú học

1.2.2. Biểu hiện của hứng thú
Hứng thú trong hoạt động được biểu hiện trong các lĩnh vực khác nhau của
đời sống tâm lý con người. Có thể rút ra những biểu hiện của hứng thú như sau:
- Luôn say mê, tích cực sáng tạo trong tìm hiểu nhận thức sự việc.
- Có đầu óc tò mò khoa học, ham hiểu biết; sẵn sàng học hỏi và thường
xuyên đặt câu hỏi để hiểu sâu vấn đề hơn.
- Có nhu cầu vận dụng vào thực tiễn cuộc sống và thích làm những công
việc khó.
- Kiên nhẫn suy nghĩ, không ngại khó, sợ khổ, khắc phục khó khăn tìm
hiểu vấn đề cho đến cùng.
- Chịu khó tìm hiểu qua Internet, các phương tiện thông tin đại chúng hay
qua những người xung quanh để nâng cao tầm hiểu biết của mình về vấn đề.
- Phát triển mạnh mẽ và thể hiện rõ nét những năng lực thuộc lĩnh vực
nhận thức như năng lực quan sát, năng lực tư duy, năng lực so sánh, năng lực
tổng hợp, năng lực phân tích, năng lực khái quát hóa - trừu tượng hóa,…
- Hứng thú, phấn khởi trong quá trình tìm hiểu, biết phát huy sáng kiến
hay cải tiến trong hoạt động.
- Chủ động dành nhiều thời gian cho việc tìm hiểu, nhận thức.
- Không nản chí khi gặp thất bại, biết rút ra bài học kinh nghiệm từ
những thất bại đó để đi đến thành công.
- Thường xuyên thành công trong công việc.
1.2.3. Vai trò của hứng thú trong hoạt động của cá nhân
Hứng thú có vai trò quan trọng đối với mọi hoạt động của con người.
Cùng với nhu cầu, hứng thú kích thích hoạt động, làm cho con người hoạt động
tích cực, say mê và đem lại kết quả cao trong học tập và trong lao động.
Hứng thú thể hiện thái độ đặc biệt của cá nhân, hành động say mê, tự
giác tích cực của cá nhân đối với đối tượng của hoạt động. Cho nên, khi có
hứng thú đối với một công việc nào đó, con người sẽ thực hiện nó một cách dễ
dàng và đạt kết quả cao. Lúc đó con người sẽ cảm thấy thích thú khiến cho
công việc trở nên nhẹ nhàng, tốn ít sức lực hơn và có sức tập trung cao độ.

đối với đối tượng của hoạt động học tập, vì sự cuốn hút về mặt tình cảm và ý
nghĩa thiết thực của nó trong quá trình nhận thức và trong đời sống của cá
nhân.
1.3.2. Các loại hứng thú học tập
* Hứng thú gián tiếp trong hoạt động học tập:
Hứng thú gián tiếp trong hoạt động học tập là thái độ lựa chọn đặc biệt
của chủ thể đối với đối tượng của hoạt động học tập do những yếu tố bên ngoài
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


•

đối tượng của hoạt động này gây nên và gián tiếp liên quan đến đối tượng ấy.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


•

* Hứng thú trực tiếp trong hoạt động học tập.
Nói đến hứng thú trực tiếp là nói đến sự lựa chọn riêng của chủ thể đối
với đối tượng của hoạt động học tập. Tính lựa chọn của hứng thú này có nhiều
mức độ khác nhau và mang đậm tính cá nhân. Đó là sự lựa chọn đối tượng hoạt
động nhận thức có ý nghĩa và hấp dẫn đạt tới mức độ chi phối xu hướng nhận
thức lâu dài của cá nhân.
Nhiều nhà tâm lý học như: Th.Ribot, N.P.Dobrynin, X.L.Rubinstein,

lý luận của nó, vào những mối liên hệ và qui luật quan trọng của nó” [21].

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn