ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LƯU MINH THẮNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT
CHO HỌC SINH NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở TRƯỜNG
TIỂU HỌC HUYỆN BA CHẼ TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2015
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
ĐHTN

n


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LƯU MINH THẮNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT
CHO HỌC SINH NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở TRƯỜNG
TIỂU HỌC HUYỆN BA CHẼ TỈNH QUẢNG NINH
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC


Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Lê, người đã trực tiếp hướng dẫn khoa học
và tận tình giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành
luận văn.
Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn Lãnh đạo UBND, Phòng GD&ĐT, Cán
bộ quản lý và giáo viên các trường tiểu học huyện Ba Chẽ tỉnh Quảng Ninh
cùng bạn bè, người thân đã tạo điều kiện cả về thời gian, vật chất, tinh thần cho
tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bản
thân em đã luôn cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm
khuyết. Kính mong được sự góp ý, chỉ dẫn của các Thầy, các Cô và các bạn
đồng nghiệp.
Em xin trân trọng cảm ơn!
Ngày… tháng … năm 2015
Tác giả

Lưu Minh Thắng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
ĐiiHTN

n


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................ i
MỤC LỤC............................................................................................................. ii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ..................................................................... iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ..................................................................................... v
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ ................................................................... vi


1.3.3. Đặc điểm học tiếng Việt của học sinh dân tộc .................................... 19
1.4. Mục tiêu và nội dung quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt cho
học sinh dân tộc của Phòng GD&ĐT đối với các trường tiểu học.................... 20
1.4.1. Mục tiêu quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt cho học sinh dân
tộc.. 20
1.4.2. Nội dung quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt cho học sinh
dân tộc............................................................................................................ 20
1.5. Những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn
Tiếng Việt cho học sinh dân tộc ở các trường tiểu học ..................................... 26
1.5.1. Năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ quản lý các trường tiểu học ..... 26
1.5.2. Cơ chế phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội ......................... 27
1.5.3. Đặc thù của văn hóa dân tộc thiểu số .................................................. 28
1.5.4. Đời sống kinh tế của gia đình học sinh dân tộc thiểu số ..................... 30
Tiểu kết chương 1 .............................................................................................. 31
Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN
TIẾNG VIỆT CHO HỌC SINH NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở
TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN BA CHẼ TỈNH QUẢNG NINH ...................... 32

2.1. Khái quát về đặc điểm địa lý, tình hình kinh tế- xã hội và giáo dục
huyện Ba Chẽ tỉnh Quảng Ninh......................................................................... 32
2.1.1. Đặc điểm địa lý, tình hình kinh tế- xã hội huyện Ba Chẽ tỉnh Quảng
Ninh .. 32
2.1.2. Đặc điểm giáo dục và giáo dục tiểu học huyện Ba Chẽ tỉnh Quảng Ninh
.... 35
2.2. Tổ chức khảo sát ......................................................................................... 45
2.2.1. Mục đích khảo sát................................................................................ 45
2.2.2. Nội dung khảo sát ................................................................................ 45
2.2.3. Đối tượng khảo sát............................................................................... 45
2.2.4. Phương pháp khảo sát.......................................................................... 45

3.2. Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Việt cho học sinh
người dân tộc thiểu số ở trường tiểu học huyện Ba Chẽ tỉnh Quảng Ninh ...........
77
3.2.1. Biện pháp 1: Tăng cường bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý
cho CBQL và năng lực dạy học cho đội ngũ giáo viên................................. 77
3.2.2. Biện pháp 2: Đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học môn Tiếng
Việt cho phù hợp với đặc điểm học sinh dân tộc .......................................... 84
3.2.3. Biện pháp 3: Tăng cường các biện pháp quản lý việc kiểm tra,
đánh giá kết quả học tập học tập tiếng Việt của học sinh dân tộc................. 90
3.2.4. Biện pháp 4: Tăng cường đầu tư và phát huy tác dụng của cơ sở
vật chất, thiết bị trong dạy học môn Tiếng Việt ............................................ 93
Số hóa bởi Trung tâm
Học

.v
n


3.2.5. Biện pháp 5: Đẩy mạnh phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã
hội để tạo điều kiện tốt nhất cho hoạt động dạy học môn Tiếng Việt........... 96
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất .................................................. 101
liệu – ĐvHTN

Số hóa bởi Trung tâm
Học

n


3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất .... 102


Dân tộc

DTTS

Dân tộc thiểu số

ĐH

Đại học

GD

Giáo dục

GD&ĐT

Giáo dục và đào tạo

GDTH

Giáo dục tiểu học

GV

Giáo viên

HĐDH

Hoạt động dạy học


Trung học cơ sở

UBND

Ủy ban nhân dân

XHHGD

Xã hội hóa giáo dục

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐivHTN



DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Quy mô trường, lớp, học sinh tiểu học (Từ năm học 2010-2011
đến năm học 2013 -2014)................................................................ 38
Bảng 2.2: Số lượng, cơ cấu và tỷ lệ giáo viên trên lớp (Từ năm học 2010 2011 đến năm học 2013 - 2014)...................................................... 40
Bảng 2.3: Trình độ chuyên môn giáo viên tiểu học (Từ năm học 2010-2011
đến năm học 2013-2014)................................................................. 40
Bảng 2.4: Kết quả xếp loại giáo viên hàng năm (Từ năm học 2010 -2011
đến năm học 2013 -2014)................................................................ 42
Bảng 2.5: Kết quả thi đua của giáo viên tiểu học (Từ năm học 2010 -2011
đến năm học 2013 -2014)................................................................ 42
Bảng 2.6: Xếp loại 2 mặt giáo dục (%) hàng năm (Từ năm học 2010 -2011
đến năm học 2013 -2014)................................................................ 43
Bảng 2.7: Thống kê một số kết quả giáo dục mũi nhọn và giáo dục toàn
diện học sinh hàng năm (thi cấp tỉnh) (Từ năm học 2010 -2011
đến năm học 2013 -2014)................................................................ 44

Bảng 2.17: Nội dung phối hợp giữa gia đình và nhà trường để làm tốt hoạt
động dạy và học môn Tiếng Việt .................................................... 62
Bảng 2.18: Đánh giá hiệu quả của các biện pháp phối hợp giữa gia đình và
nhà trường để làm tốt hoạt động dạy và học môn Tiếng Việt......... 64
Bảng 2.19: Thực trạng nội dung phối hợp giữa nhà trường và xã hội để tạo
điều kiện tốt nhất cho hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ............. 65
Bảng 2.20: Thực trạng các biện pháp phối hợp giữa nhà trường và xã hội đã
thực hiện .......................................................................................... 66
Bảng 2.21: Mức độ hiệu quả của công tác phối hợp giữa nhà trường, gia
đình và xã hội nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho hoạt động dạy
học môn tiếng Việt .......................................................................... 67
Bảng 2.22: Nhận xét về nguyên nhân làm hạn chế hiệu quả của sự phối hợp
giữa nhà trường, gia đình và xã hội để tạo điều kiện tốt nhất cho
hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ................................................. 68
Bảng 3.1. Mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp quản lý
hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ............................................... 103

Số hóa bởi Trung tâm ọc liệu – ĐviHTN
http
H

n


DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 1.1. Các thành tố cơ bản của hoạt động quản lý ..................................... 10
Sơ đồ 1.2. Quản lý các thành tố của quá trình DH [5] ...................................... 14
Biểu đồ 3.1: Khảo nghiệm về mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện
pháp đề xuất................................................................................... 104


thể chất và các kỹ năng cơ bản…”.
Trong giáo dục tiểu học, Toán và Tiếng Việt là hai bộ môn công cụ cơ
bản. Nhưng, nếu như Toán là một môn học đòi hỏi sự chính xác, rõ ràng, cụ thể
với từng công thức, phép tính, thì Tiếng Việt còn đòi hỏi thêm về sự tìm tòi,
chau chuốt ngôn ngữ, vốn liếng từ vựng và khả năng cảm thụ ngôn ngữ văn học
của cả giáo viên và học sinh. Tiếng Việt ta giàu và đẹp, đa dạng, phong phú
nhưng cũng rất phức tạp. Vì vậy, không chỉ học sinh, mà cả một bộ phận giáo
viên vẫn còn tồn tại tâm lý ngại học tập, tìm tòi, trau rồi Tiếng Việt. Một bộ
phận cán bộ quản lý cấp cơ sở chưa thực sự quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi
cho giáo viên và học sinh học tập, nghiên cứu để nâng cao chất lượng dạy và
học bộ môn tiếng Việt.
Ba Chẽ là một huyện vùng cao phía Đông Bắc của tỉnh Quảng Ninh,
trong đó đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) chiếm đa số (82%) dân số của
huyện. Điều kiện kinh tế của đồng bào DTTS nơi đây còn rất thấp, nhiều người
dân thường xuyên phải đối mặt với cái đói, cái rét, với hậu quả của thiên tai…
nên khó có thể quan tâm nhiều đến việc học hành của con em mình. Do đó,
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ2HTN

n


điều kiện học tập của trẻ em vùng DTTS còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, điều
này đã gây thêm nhiều khó khăn, thách thức cho công tác phát triển giáo dục
tại địa phương. Hơn thế nữa, đối với vùng đồng bào DTTS, học sinh tiểu học
giao tiếp hàng ngày bằng ngôn ngữ bản địa. Khi đến trường, các em được
giảng dạy bằng tiếng Việt, trong khi vốn tiếng Việt của các em còn ít ỏi, thậm
chí có em chưa biết tiếng Việt trước khi đến trường, các em phải làm quen với
cách phát âm cùng nhiều khái niệm, từ ngữ … còn khá xa lạ, phức tạp. Hơn thế
nữa, hầu hết giáo viên lại không am hiểu về ngôn ngữ riêng của học sinh người

3.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt
cho học sinh người dân tộc thiểu số ở trường tiểu học huyện Ba Chẽ tỉnh
Quảng Ninh.
3.3. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt cho học
sinh người dân tộc thiểu số ở trường tiểu học huyện Ba Chẽ tỉnh Quảng Ninh.
4. Giả thuyết khoa học
Việc quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt cho học sinh người dân
tộc thiểu số tại các trường tiểu học huyện Ba Chẽ tỉnh Quảng Ninh tuy đã được
quan tâm và có những kết quả nhất định nhưng vẫn chưa đáp ứng những yêu
cầu đặt ra của mục tiêu tăng cường tiếng Việt cho học sinh tiểu học vùng dân
tộc thiểu số. Nếu có những biện pháp quản lý mới nhằm tăng cường tính đồng
bộ của các chức năng quản lý, đáp ứng yêu cầu của đổi mới phương pháp dạy
học môn tiếng Việt thì sẽ tăng cường được tiếng Việt cho học sinh người dân
tộc thiểu số ở trường tiểu học huyện Ba Chẽ tỉnh Quảng Ninh.
5. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
5.1. Khách thể nghiên cứu: Hoạt động dạy học môn tiếng Việt cho học sinh
người dân tộc thiểu số ở trường tiểu học.
5.2. Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng
Việt cho học sinh người dân tộc thiểu số ở trường tiểu học huyện Ba Chẽ tỉnh
Quảng Ninh.
6. Phạm vi nghiên cứu đề tài
6.1. Nội dung nghiên cứu: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng
Việt cho học sinh người dân tộc thiểu số tại các trường tiểu học huyện Ba Chẽ
tỉnh Quảng Ninh của Phòng GD&ĐT huyện Ba Chẽ.
6.2. Địa bàn nghiên cứu: Đề tài được nghiên cứu tại trường tiểu học thuộc 7
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ4HTN

.v
n

- Phương pháp quan sát: Quan sát trực tiếp công tác quản lý hoạt động
dạy học môn Tiếng Việt cho học sinh dân tộc tại các trường tiểu học.
7.3. Phương pháp thống kê toán học
Đề tài sử dụng các công thức thống kê toán học (các công thức thống kê
toán học như: trị số chi bình phương, trung bình cộng, hệ số tương quan...) để
xử lý số liệu thu được, để định lượng kết quả nghiên cứu nhằm rút ra các kết
luận khoa học.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ5HTN

n


8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và kiến nghị, Tài liệu tham khảo, Phụ lục.
Nội dung luận văn được cấu trúc trong ba chương.
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở
trường tiểu học vùng dân tộc.
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt cho
học sinh người dân tộc thiểu số ở trường tiểu học huyện Ba Chẽ tỉnh Quảng
Ninh.
Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt cho học
sinh người dân tộc thiểu số ở trường tiểu học huyện Ba Chẽ tỉnh Quảng Ninh.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ6HTN

n



n


- Nguyễn Ngọc Quang “Những khái niệm cơ bản về lý luận Quản lý giáo
dục” (Trường cán bộ QLGD- ĐTTW1 - 1989)…
- Trần Kiểm “Quản lý giáo dục và quản lý trường học” (Viện KHGD- Hà
Nội 1990); và một số nghiên cứu khác dưới dạng các bài báo khoa học...
Về mặt phương pháp dạy học Tiếng Việt, có một số tài liệu, tác giả đề
cập đến như:
- Giáo trình phương pháp dạy học Tiếng Việt- Lê Phương Nga, Đỗ Xuân
Thảo, Lê Hữu Tỉnh;
- Tài liệu tham khảo cho giáo viên và CBQL giáo dục tiểu học về dạy
học và phát huy tính tích cực của học sinh trong môn Toán, Tiếng Việt- Bộ
GD&ĐT;
- Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường tiểu học
tại Tp. Thanh Hoá của Viên Thị Dung - trường ĐHSP Hà Nội, 2002;
- Biện pháp chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học ở bậc tiểu học của
phòng giáo dục và đào tạo thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh của Phạm
Ngọc Quang - trường ĐHSP Thái Nguyên 2013.
Các đề tài nghiên cứu trên đã tiến hành nghiên cứu lý luận cũng như thực
trạng dạy học chương trình tiểu học hoặc phương pháp dạy học Tiếng Việt nói
chung bằng những cách tiếp cận khác nhau và đã đề xuất được một số biện
pháp cần thiết, khả thi để nâng cao hiệu quả quản lý.
Tuy nhiên tuỳ theo đặc điểm, tính chất, điều kiện của từng loại trường,
từng địa phương, từng cấp QL thì người QL phải có những biện pháp QL riêng.
Chính vì thế tôi mạnh dạn chọn đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng
Việt cho học sinh người dân tộc thiểu số ở trường tiểu học huyện Ba Chẽ
tỉnh Quảng Ninh”. Tác giả hy vọng sẽ góp phần nhỏ vào việc nâng cao hiệu
quả công tác QL hoạt động dạy học nói chung và quản lý hoạt động dạy học
môn tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường tiểu học huyện Ba