BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

LÊ TRẦN ANH HÙNG

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI
CỘNG ĐỒNG TẠI TỈNH CÀ MAU

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Quản trị Dịch vụ Du lịch và Lữ hành
Mã số ngành: 60340103

TP. HCM - 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

LÊ TRẦN ANH HÙNG

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI
CỘNG ĐỒNG TẠI TỈNH CÀ MAU

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Quản trị Dịch vụ Du lịch và Lữ hành
Mã số ngành: 60340103

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. HỒ NGỌC PHƯƠNG

TP. HCM - 2017


4

TS. Trần Văn Thông

Ủy viên

5

PGS.TS Phạm Trung Lƣơng

Ủy viên, Thƣ ký

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi Luận văn đã đƣợc
sửa chữa (nếu có).
Chủ tịch Hội đồng đánh giá luận văn


TRƢỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP. HCM CỘNG HÕA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
TP. HCM, ngày 28 tháng 10 năm 2017

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
Họ tên học viên: LÊ TRẦN ANH HÙNG

Giới tính: Nam

Ngày, tháng, năm sinh: 09/10/1993

Nơi sinh: Cà Mau

Lê Trần Anh Hùng


LỜI CÁM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu cùng Quý Thầy Cô Trƣờng Đại học Công
nghệ TP HCM, Viện Đào tạo sau đại học đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và truyền đạt cho tôi
những kiến thức, kinh nghiệm để tôi hoàn thành tốt các học phần và luận văn tốt nghiệp. Đặc
biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Thầy TS. Hồ Ngọc Phƣơng - ngƣời trực tiếp hƣớng
dẫn, hỗ trợ tận tình cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Đồng thời, tôi xin cảm ơn Sở văn hóa, thế thao và du lịch, Trung tâm Thông tin Xúc
tiến Du lịch, Vƣờn quốc gia U Minh Hạ, Vƣờn quốc gia Mũi Cà Mau, Ban quản lý khu du
lịch Đất Mũi, các hộ du lịch cộng đồng nhƣ: Mƣời Ngọt, Tƣ Nhuần, Tƣ Ngãi,…và các doanh
nghiệp lữ hành đã nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện để tôi tiếp cận thực tế và cung cấp thông
tin để tôi có thể hoàn thành luận văn đúng tiến độ.
Tác giả luận văn

Lê Trần Anh Hùng


TÓM TẮT
Đề tài “Giải pháp phát triển du lịch sinh thái cộng đồng tại tỉnh Cà Mau” đƣợc thực
hiện thông qua phỏng vấn trực tiếp khách du lịch nội địa và cộng đồng địa phƣơng để làm
cơ sở đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp khai thác phù hợp.
Kết quả nghiên cứu đã cho thấy đƣợc bức tranh tổng thể về thực trạng phát triển du
lịch nói chung và du lịch sinh thái cộng đồng tại tỉnh Cà Mau nói riêng. Do nhiều nguyên
nhân trong đó có nguyên nhân yếu kém của cơ sở vật chật kĩ thuật du lịch và chất lƣợng
phục vụ du lịch gây ảnh hƣởng đến sự hài lòng của du khách đối với việc thu hút khách
du lịch và khai thác du lịch sinh thái cộng đồng tại tỉnh Cà Mau.
Thông qua kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất các giải pháp để khai thác du lịch
sinh thái cộng đồng tỉnh Cà Mau trong thời gian tới.

u ..................................................................................................... 3

2.3 Đố tượ

ả s t ........................................................................................................... 3

4 P ạm v

u......................................................................................................... 3

3. Phư ng pháp nghiên cứu ..................................................................................................... 3
3

P ươ

3

N u

p
t

p

u................................................................................................ 3
t ............................................................................................................... 4

4. Ý nghĩa của đề tài .................................................................................................................. 4
5. Lư c khảo tài tiệu nghiên cứu .............................................................................................. 5
5


Phân loại về du lịch ................................................................................................. 12

1.1.3

Sản phầm du lịch ..................................................................................................... 16

1.2

C sở l luận về du lịch sinh thái cộng đồng .............................................................. 17

1.2.1

Du lịch sinh thái....................................................................................................... 17

1.2.2

Du lịch cộng đồng ................................................................................................... 18

1.3

Bài học vận dụng cho tỉnh Cà Mau ............................................................................. 27

1.3.1

Tại vƣờn quốc gia Gunnung Halimun – Indonesia ................................................. 27

1.3.2

Tại làng Ghandruk thuộc khu bảo tồn quốc gia Annapura, Nepal. ......................... 28

Khái quát về du lịch và tiềm năng du lịch sinh thái cộng đồng tỉnh Cà Mau ......... 35

2.2.1

Vị trí địa lý............................................................................................................... 35

2.2.2

Hành chính ............................................................................................................... 35

2.2.3

Kinh tế - văn hóa xã – hội ....................................................................................... 35

2.2.4

Khí hậu .................................................................................................................... 37

2.2.5

Giao thông ............................................................................................................... 38

2.2.6

Tiềm năng du lịch sinh thái cộng đồng ở Cà Mau .................................................. 39

2.2.7

Tài nguyên du lịch thiên nhiên ................................................................................ 40


Công tác xúc tiến, quảng bá du lịch......................................................................... 60

2.3.5

Môi trƣờng du lịch ................................................................................................... 61

2.3.6

Nhận thức về du lịch cộng đồng của ngƣời dân địa phƣơng ................................... 63

2.3.7

Tác động của du lịch cộng đồng đến cộng đồng địa phƣơng .................................. 67

2.3.8

Đánh giá thực trạng phát triển du lịch sinh thái cộng đồng tại tỉnh Cà Mau ........... 74

Tiểu k t chư ng .................................................................................................................... 76
CHƯƠNG 3. ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT S GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH
THÁI CỘNG ĐỒNG TẠI TỈNH CÀ MAU .............................................................................. 77
3.1

Những tiền đề định hướng phát triển DLST cộng đồng tại tỉnh Cà Mau ............... 77

3.1.1

Công tác quy hoạch, thu hút đầu tƣ phát triển du lịch theo hƣớng bền vững .......... 78

3.1.2


3.2.3

Thu hút sự tham gia của cộng đồng địa phƣơng ..................................................... 87

3.2.4

Giải pháp đầu tƣ phát triển du lịch .......................................................................... 89

3.2.5

Tăng cƣờng hoạt động xúc tiến, quảng bá ............................................................... 90

3.2.6

Giải pháp phát triển sản phẩm du lịch ..................................................................... 93

3.2.7

Quản lý và bảo tồn tài nguyên cải thiện môi trƣờng sống ....................................... 94

3.3

Ki n nghị ........................................................................................................................ 97

3.3.1

Các cơ quan quản lý nhà nƣớc về du lịch địa phƣơng............................................. 97

3.3.2

TU: Tỉnh ủy
UBND: Ủy ban nhân dân
VCKT: vật chất kĩ thuật
VQG: Vƣờn quốc gia


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1 Lƣợng khách du lịch đến Cà Mau ………………………………………..……48
Bảng 2.2 Mức độ hài lòng của du khách về điều kiện tự nhiên……………..….………..52
Bảng 2.3 Tình hình doanh thu của cơ sở lƣu trú tại tỉnh Cà Mau…………………..……54
Bảng 2.4 Mức độ hài lòng của du khách về cơ sở hạ tầng, vật chất kí thuật……...……..57
Bảng 2.5 Mức độ hài lòng của du khách về chất lƣợng dịch vụ…………………..……..59
Bảng 2.6 Mức độ hài lòng của du khách về môi trƣờng du lịch…………..……….…….63
Bảng 2.7 Tình hình bƣu chính viễn thông của tỉnh Cà Mau…………………….……….72
Biểu đồ 2.1 Tỷ lệ khách đến theo khu vực……………………………………..………..50
Biểu đồ 2.2 Số ngày lƣu trú của du khách nội địa………………………………..……...51
Biểu đồ 2.3 các kênh thông tin ảnh hƣởng đến việc lựa chọn các điểm DLSTCĐ
tại tỉnh Cà Mau…...………………………………………………………………….…...61
Biểu đồ 2.4 Nhận thức của ngƣời dân về DLSTCĐ…………………………….….…….64
Biểu đồ 2.5 Nhận thức của ngƣời dân về công tác bảo tồn tài nguyên tự nhiên và các giá
trị văn hóa truyền thống của địa phƣơng…………….…………………………….……..66
Biểu đồ 2.7 Các yếu tố trở ngại và khó khăn của ngƣời dân địa phƣơng………...………67


MỞ ĐẦU

. T nh cấp thi t của đề tài
Hiện nay du lịch cộng đồng đang đƣợc coi là loại hình du lịch mang lại nhiều lợi
ích phát triển kinh tế bền vững nhất cho bản địa. Du lịch cộng đồng không chỉ giúp
ngƣời dân bảo vệ tài nguyên môi trƣờng sinh thái, mà còn là dịp để bảo tồn và phát huy

lịch tham gia khám phá trải nghiệm cùng với các hộ gia đình cho thuê nhà để du khách
lƣu trú, có phục vụ cả ăn và “dịch vụ” làm vuông, tát ao, chụp đìa, bắt cá, đục hàu, ăn
ong, câu cá,.…
Tuy nhiên, để phát triển loại hình du lịch này có hiệu quả lâu dài và bền vững,
tạo thành “thƣơng hiệu” rất riêng của du lịch Cà Mau, đòi hỏi các ngành, các cấp phải
cùng nhau phối hợp chặt chẽ toàn diện.
Vì vậy, xem xét việc phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng tại tỉnh Cà
Mau trong chiến lƣợc phát triển du lịch nhằm xây dựng hình ảnh du lịch của Cà Mau,
là một việc làm có ý không chỉ đối với Cà Mau mà còn ở nhiều địa phƣơng khác ở
vùng đồng bằng sông Cửu Long và trong cả nƣớc. Xuất phát từ cơ sở trên, nhận thấy
việc nghiên cứu “G ả p

pp

t tr

u

s

t

tạ t

C M u ,

đề xuất các gợi ý về giải pháp để nâng cao chất lƣợng và phát triển du lịch tại tỉnh Cà
Mau là một việc làm có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn nhằm đa dạng hóa sản
phẩm du lịch, góp phần cải thiện đời sống, nâng cao thu nhập cho ngƣời dân
. Mục tiêu đ i tư ng và phư ng pháp nghiên cứu

2.4. Phạm vi nghiên c u
Về không gian: Vƣờn quốc gia U Minh Hạ và vƣờn quốc gia Mũi Cà Mau là nơi
có nhiều tiềm năng phát triển loại hình du lịch sinh thái cộng đồng trên địa bàn tỉnh Cà
Mau. Với lợi thế về sinh thái trù phú, vƣờn quốc gia U Minh Hạ và vƣờn quốc gia Mũi
Cà Mau là nơi đặc trƣng cho địa bàn tỉnh
Về thời gian: Thời gian nghiên cứu của đề tài là 7 tháng, từ tháng 02/2017 đến
tháng 08/2017.
3. Phư ng pháp nghiên cứu
3

P ươ

p

n p pn

p

u
n cứu

n tn

Tài liệu đƣợc sử dụng trong nghiên cứu

định tính là các công trình nghiên cứu đã đƣợc công bố, các văn bản, báo cáo và sử
dụng phƣơng pháp quan sát, thảo luận nhóm,…
n p p t u t ập số l ệu: Phƣơng pháp này đƣợc thực hiện trên cơ sở kế
thừa, phân tích và tổng hợp các nguồn tài liệu, tƣ liệu, số liệu thông tin có liên quan
3

t

Đề tà sử d n

t
ồn t ờ

n uồn t ôn t n: nguồn thông tin thứ cấp và nguồn

thông tin sơ cấp. Nguồn thông tin thứ cấp (second source) là các nguồn thông tin có
sẵn dễ khai thác nhƣ các báo cáo, các văn bản, các bài nghiên cứu, báo, Niên giám
thống kê của Cục thống kê Cà Mau, báo cáo của Sở văn hóa, thể thao và du lịch tỉnh
Cà Mau, Trung tâm thông tin xúc tiến du lịch tỉnh Cà Mau, Tổng cục du lịch, Tổ chức
du lịch thế giới, Các công ty lữ hành nhƣ: Vietravel, Benthanhtourist,
Saigontourist,…và một số nghiên cứu trƣớc đó có đề cập đến nội dung của đề tài.
Nguồn thông tin sơ cấp (Primary source) bao gồm các thông tin đƣợc thu thập từ phỏng
vấn, điều tra bằng bảng câu hỏi các đối tƣợng nghiên cứu. Do nguồn thông tin thứ cấp
có liên quan đến đề tài rất hạn chế, nên nguồn thông tin sơ cấp là nguồn đƣợc sử dụng
chủ yếu trong nghiên cứu này.
4. Ý nghĩa của đề tài
Ý nghĩa khoa học:
Đề xuất giải pháp phát huy lợi thế, khắc phục những hạn chế còn tồn tại góp
phần thúc đẩy du lịch Cà mau phát triển

4


Ý nghĩa thực ti n:
Góp phần và tạo thêm sản phẩm du lịch đặc thù cho du lịch tỉnh Cà Mau
Tạo công ăn việc làm, cải thiện cuộc sống, ổn định thu nhập cho ngƣời dân sống

Peter E. Murphy (1986) với “Tourism: A community Approach, Routledge”.
Tác giả cung cấp một góc nhìn mới hơn về du lịch với phƣơng pháp tiếp cận về sinh
thái và cộng đồng, khuyến khích những sáng kiến nhằm gia tăng lợi ích trên nhiều lĩnh
vực cho ngƣời dân với việc xây dựng sản phẩm du lịch đặc trƣng dựa trên nguồn tài
nguyên vốn có của địa phƣơng
Philip L.Pearce (1997), “Tourism Community Relationships”, Emerald Group
Publishing đã kết hợp nhiều phƣơng pháp trong lĩnh vực kinh tế, xã hội, tâm lý nhằm
nghiên cứu những khía cạnh mới của du lịch và nhất là làm sao cho CĐĐP hiểu và
hành động về du lịch
Rhonda Phillips (2012), “Tourism, Planning and Community Development”
Routledge cho rằng ngoài lợi ích kinh tế, DLCĐ còn giúp nâng cao năng lực cộng
đồng, vƣợt qua những rào cản văn hóa và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên tốt hơn.
Bandit Santikul và Manat Chaisawat (2009), “Sự phát triển của du lịch cộng
đồng tại miền Đông của đảo Phuket, Thái Lan”: Đề tài tập trung phân tích tình hình
hoạt động du lịch, xác định những nhân tố ảnh hƣởng đến sự phát triển du lịch phía
đông của đảo Phuket, Thái Lan. Đề tài cũng đã đánh giá tiềm năng phát triển du lịch
cộng đồng ở phía đông đảo Phuket, Thái Lan nhằm đề ra nhiều giải pháp phát triển du
lịch khu vực một cách hiệu quả và bền vững. Nghiên cứu áp dụng cả phƣơng pháp
nghiên cứu định tính và định lƣợng để giải quyết những mục tiêu trên. Đối tƣợng
nghiên cứu của đề tài là những ngƣời dân địa phƣơng đang sinh sống và tham gia hoạt
động kinh doanh du lịch tại khu vực phía đông đảo Phuket. Thông tin phục vụ cho
phƣơng pháp nghiên cứu định tính đƣợc thu thập bằng phỏng vấn chuyên sâu chuyên
gia và nhà quản lý hoạt động du lịch của khu vực. Đề tài chủ yếu sử dụng phƣơng pháp
thống kê mô tả, kiểm định t, và kiểm định ANOVA để phân tích số liệu. Kết quả của
đề tài chỉ rõ khu vực phía Đông đảo Phuket có nhiều tiềm năng để phát triển của du
lịch cộng đồng, tác giả cũng đã đƣa ra nhiều đề xuất liên quan đến hoạt động hỗ trợ
ngƣời dân tham gia kinh doanh du lịch, đồng thời tổ chức nhiều chƣơng trình huấn
6



5.2. Tình hình nghiên c u tr

ước

Từ những năm 1990 du lịch Việt Nam bắt đầu phát triển mạnh mẽ, với những
công trình nghiên cứu về du lịch đƣợc thực hiện ngày một sâu rộng hơn. Vào cuối thập
kỷ 90, DLCĐ mới bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam dƣới dạng các bài viết trên tạp chí hay
báo cáo khoa học. Về sau, những nghiên cứu về DLCĐ đƣợc thực hiện một cách bài
bản hơn và đóng góp trực tiếp về mặt lý luận cũng nhƣ thực tiễn sau này nhƣ: TS. Võ
Quế (2006), Du lịch cộng đồng – Lý thuyết và vận dụng, Nxb Khoa học Kỹ thuật; Ths.
Bùi Thị Hải Yến (chủ biên, 2012), Du lịch cộng đồng, Nxb Giáo dục Việt
Nam…Ngoài ra còn nhiều đề tài nghiên cứu về DLCĐ nhƣ đề tài: “Nghiên cứu xây
dựng mô hình phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại Chùa Hƣơng - Hà Tây” của tiến
sĩ Võ Quế (Viện nghiên cứu và phát triển du lịch); Đề tài “Nghiên cứu xây dựng mô
hình bảo vệ môi trƣờng du lịch với sự tham gia của cộng đồng, góp phần phát 10 triển
du lịch bền vững trên đảo Cát Bà - Hải Phòng” của PGS.TS. Phạm Trung Lƣơng (Viện
nghiên cứu và phát triển du lịch); Về phía Tổng cục du lịch (2011) cũng xây dựng đề
án Phát triển DLCĐ kết hợp với xóa đói giảm nghèo và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
nông thôn đến năm 2020…v.v.
Một số đề tài luận văn thạc sĩ nhƣ:
Trần Thị Kim Trang (2009), “Đánh giá hiệu quả kinh tế của các điểm du
lịch cộng đồng Tiền Giang đối với nông dân”. Số liệu sử dụng trong nghiên
cứu đƣợc thu thập tại tỉnh Tiền Giang. Bằng phƣơng pháp thống kê, so sánh,
hồi quy tƣơng quan, bài viết đã phân tích thực trạng của loại hình du lịch cộng
đồng và hiệu quả kinh tế mà du lịch cộng đồng mang lại cho ngƣời dân tại khu
vực triển khai mô hình du lịch cộng đồng. Đặc biệt, mô hình hồi quy tƣơng
quan các yếu tố tác động đến lợi nhuận du lịch đƣợc xây dựng dựa trên kết quả
phỏng vấn trực tiếp từ 15 hộ điển hình. Kết quả cho thấy lợi nhuận từ du lịch
có mối tƣơng quan mật thiết với yếu tố “tổng chi phí”, tổng chi phí kinh doanh
tăng lên thì lợi nhuận sẽ tăng. Trong tổng chi phí kinh doanh chủ yếu là chi phí

trạng phát triển DLST cộng đồng tại tỉnh Cà Mau, từ đó đƣa ra những giải pháp khả
thi, phù hợp với những đặc điểm lãnh thổ nghiên cứu nhằm nâng cao nhận thức của
cộng đồng về bảo vệ môi trƣờng tự nhiên, bảo vệ các giá trị văn hoá của cộng đồng
9


góp phần phát triển du lịch, đóng góp vào sự ổn định và nâng cao kinh tế - xã hội tại
địa phƣơng
6. Cấu trúc đề tài
Kết cấu đề cƣơng theo hƣơng luận văn giải pháp, ngoài lời mở đầu, tài liệu tham
khảo, phụ lục. Luận văn có kết cấu 03 chƣơng
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về du lịch sinh thái cộng đồng.
Chƣơng 2: Tiềm năng, thực trạng hoạt động du lịch sinh thái cộng đồng tại tỉnh
Cà Mau
Chƣơng 3: Định hƣớng và một số giải pháp phát triển du lịch sinh thái cộng
đồng tại tỉnh Cà Mau

10


CHƯƠNG . CỞ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN DU
LỊCH CỘNG ĐỒNG TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC

1.1

C sở l luận về du lịch
1.1.1

Khái niệm về du lịch


nơi cƣ trú thƣờng xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí,
nghỉ dƣỡng trong một khoảng thời gian nhất định.
Theo Điều 3, Chƣơng I, Luật Du lịch Việt Nam năm 2017, ban hành ngày
14/06/2017, Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con ngƣời ngoài
nơi cƣ trú thƣờng xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu
cầu tham quan, nghỉ dƣỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết
hợp với mục đích hợp pháp khác.
Nhìn từ góc độ thay đổi về không gian của du khách: Du lịch là một trong
những hình thức di chuyển tạm thời từ một vùng này sang một vùng khác, từ một nƣớc
này sang một nƣớc khác mà không thay đổi nơi cƣ trú hay nơi làm việc.
Nhìn từ góc độ kinh tế: Du lịch là một ngành kinh tế, dịch vụ có nhiệm vụ phục
vụ cho nhu cầu tham quan giải trí nghỉ ngơi, có hoặc không kết hợp với các hoạt động
chữa bệnh, thể thao, nghiên cứu khoa học và các nhu cầu khác.
Nhƣ vậy, chúng ta thấy đƣợc du lịch là một hoạt động có nhiều đặc thù, bao
gồm nhiều thành phần tham gia, tạo thành một tổng thể hết sức phức tạp. Nó vừa mang
đặc điểm của ngành kinh tế vừa có đặc điểm của ngành văn hóa – xã hội.

1.1.2
Că

v

Phân loại về du lịch
p ạm v ã

t ổ: Theo tiêu thức này thì du lịch đƣợc phân loại

thành du lịch quốc tế và du lịch nội địa:
Du l c quốc tế ( ntern t on l tour sm): Là loại hình du lịch mà ở đó khách du
lịch xuất phát từ một quốc gia và đi du lịch đến một quốc gia khác. Khách du lịch phải