SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“Sử dụng hình ảnh để minh họa nội dung bài học giúp học
sinh phát huy tính tích cực trong dạy học môn giáo dục công
dân trường trung học cơ sở Thành Lâm”

Họ và tên: Cao Công Hoan
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Thành Lâm
SKKN môn: GDCD
MỤC LỤC

STT
1
2

NỘI DUNG
MỤC LỤC
1. MỞ ĐẦU.
1.1 Lí do chọn đề tài.THANH HÓA, NĂM 2018

TRANG
1
2
2
0


17
17

1. MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài.
1.1.1 Lí do khách quan.
Theo điều 28.2 Luật giáo dục (14/6/2005) đã ghi: Phương pháp giáo dục phổ
thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với
đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ
năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui,
hứng thú học tập cho HS .
Cũng chính lí do đó mà trong quá trình giảng dạy hiện nay, việc sử dụng các
phương pháp dạy học đòi hỏi người thầy luôn phải đặt ra cái đích, đó là giúp HS
nắm vững kiến thức cơ bản, hình thành phương pháp, kỹ năng, kỹ xảo, tạo thái độ
và động cơ học tập đúng đắn. Để từ đó HS có khả năng tiếp cận và chiếm lĩnh
những nội dung kiến thức mới theo xu thế của thời đại và giải quyết phù hợp các
vấn đề nảy sinh. Tuy nhiên, việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng
1


dạy đòi hỏi người giáo viên phải có sự đầu tư nghiên cứu kĩ các phương pháp đó,
vận dụng phù hợp với từng đối tượng học sinh, từng lớp.
Môn Giáo dục công dân có vị trí quan trọng trong nhà trường Trung học cơ
sở. Môn học cung cấp cho học sinh một hệ thống chuẩn mực lối sống phù hợp với
yêu cầu của xã hội ở mức độ phù hợp với lứa tuổi, giúp học sinh biết sống hoà nhập
với cuộc sống hiện tại với tư cách là một công dân tích cực và năng động. Góp
phần quan trọng để hình thành những phẩm chất cần thiết của nhân cách con người
Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước và tăng cường khả năng hội nhập trong xu thế phát triển và tiến bộ của thời
đại.

hiệu quả giờ dạy đạo đức, pháp luật chưa cao, các em hiểu biết về các chuẩn mực
đạo đức, pháp luật còn mơ hồ. Những năm gần đây, phần lớn giáo viên dạy bộ môn
2


này đã được đào tạo chính quy, được phân công chuyên giảng dạy bộ môn này, nên
họ rất quân tâm đến việc đầu tư cho từng tiết dạy, đặc biệt là họ rất quan tâm đến
việc sử dụng đồ dùng trực quan và áp dụng các phương tiện hiện đại trong giảng
dạy môn GDCD. Chính vì lẽ đó mà chất lượng và hiệu quả giờ dạy đạo đức, pháp
luật được nâng cao hơn trước.
Môn GDCD ở trường trung học cơ sở trước đây thường bị coi là môn học
phụ nên các giờ học thường diễn ra một cách đơn điệu, khô khan, phương pháp chủ
yếu là phương pháp thuyết trình. Trong giờ học, học sinh được hoạt động ít, thụ
động, giờ học không gây hứng thú, đồ dùng dạy học ít được sử dụng hoặc sử dụng
một cách hình thức. Nên đó chưa phải là là phương pháp tích cực vì học sinh chưa
thực sự có cơ hội để thể hiện thái độ, lập trường của cá nhân mình. Những giờ học
như vậy, học sinh ít có khả năng sáng tạo.
Tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả giờ dạy theo yêu cầu đổi mới
phương pháp dạy học. Với định hướng “ lấy học sinh làm trung tâm” giáo viên cần
đa dạng hoá các phương pháp dạy học đảm bảo hiệu quả cao và học sinh tích cực,
chủ động trong học tập. Vì vậy việc dạy đạo đức, pháp luật giáo viên không chỉ sử
dụng phương pháp thuyết trình, đàm thoại mà còn phải sử dụng hình ảnh và đồ
dùng dạy học trực quan. Tức là sử dụng các phương tiện, đồ dùng, hình ảnh nhằm
minh hoạ cho nội dung bài giảng (Như: tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ, băng hình, băng
tiếng, bảng số liệu thống kê…). Thông qua các đồ dùng trực quan học sinh có thể
tiếp thu tri thức thiết lập mối quan hệ giữa nội dung kiến thức với thực tế cuộc
sống. Các em biết vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống, vào trong vấn đề cụ
thể hàng ngày. Cho nên giờ học đạo đức, pháp luật rất sôi nổi, chất lượng giờ dạy
được nâng cao, học sinh nắm bắt các chuẩn mực của đạo đức, pháp luật chắc và
nhanh.

kiến thức về đâọ đức và pháp luật để các em trở thành những người tốt trong xã
hội.
Yêu cầu của việc tổ chức dạy học môn GDCD là phải hình thành ở học sinh
xúc cảm, tình cảm, niềm tin đạo đức vì đó là động cơ bên trong giúp các em hoàn
thiện, tự điều chỉnh để đến với cái chân, thiện, mĩ. Đây là yêu cầu có tính đặc trưng
của bộ môn so với một số môn học khác và cũng là yêu cầu bức xúc của giai đoạn
hiện nay khi mà một bộ phận đạo đức lối sống của thanh niên, học sinh đang đi
xuống trầm trọng.
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Chương trình môn giáo dục công dân trường trung học cơ sở.
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết; phương pháp điều tra
khảo sát thực tế, thu thập thông tin; phương pháp thống kê, xử lý số liệu.

2. NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Dạy học sử dụng hình ảnh là thông qua các hình ảnh của giáo viên đưa ra
học sinh rèn luyện phương pháp tự học, kích thích sự đam mê tăng cường sự hợp
tác, giao tiếp chia sẻ kinh nghiệm đồng thời tạo ra môi trường học tập thoải mái cho
học sinh… Kết hợp sự đánh giá của thầy và tự đánh giá của trò.
Hình ảnh ở đây được hiểu như là những phương tiện, thiết bị vật chất được
sử dụng trong quá trình dạy học như Tư liệu, tranh, ảnh, bản đồ, biểu đồ, sơ đồ,
bảng thống kê, số liệu, phim tình huống, phim tư liệu, trò chơi… Ngoài ra, ta có thể
sử dụng một số đồ dùng thông thường trong gia đình, trong sinh hoạt: Dùng để sắm
vai, chơi trò chơi; Thông báo hay trình bày thông tin, giới thiệu vào bài, minh họa,
giải thích, mô tả trực quan. Tổ chức và tiến hành các hoạt động, kết thúc bài học và
giáo dục học sinh.
4



giảng thêm hấp dẫn, đạt hiệu quả cao. Từ thực tiễn giảng dạy tôi thấy cần phải
chuẩn bị như sau: Muốn sử dụng các hình ảnh và đồ dùng trực quan đạt hiệu quả
cao trong mỗi bài dạy đạo đức, pháp luật, người giáo viên dạy GDCD phải chuẩn
bị rất kỹ. Do những đồ dùng trực quan sử dụng trong các tiết dạy đạo đức, pháp
luật ít có sẵn nên việc chuẩn bị hình ảnh, đồ dùng cho một tiết dạy khá công phu
đòi hỏi giáo viên phải có sự đầu tư về mặt thời gian, công sức, trí tuệ và lòng nhiệt
tình; trước hết người giáo viên phải xác định xem trong tiết dạy này cần sử dụng
những hình ảnh nào và phục vụ nội dung gì. Khi đã xác định được bài dạy này cần
sử dụng những loại nào thì người giáo viên sẽ bắt tay vào công việc chuẩn bị và
tiến hành thực hiện.
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến.
5


Thành lâm là xã nghèo của huyện Bá Thước, gia đình các em học sinh còn
gặp nhiều khó khăn, tỉ lệ học sinh bỏ học cao vì vậy bản thân các em không ham
muốn học tập đặc biệt là môn giáo dục công dân, vì vậy ở các tiết học các em chỉ
dừng lại ở việc đối phó, học cho hết bài. Hơn nữa các loại tài liệu tham khảo nâng
cao cho bộ môn là không có ngoài sách giáo khoa và sách giáo viên.
Đồ dùng phục vụ cho quá trình dạy học không có gì, mà đây lại là môn học
mang giá trị thực tiễn cao nên qua trình tổ chức giờ học của giáo viên gặp nhiều
khó khăn. Hơn nữa một bộ phận không nhỏ giáo viên trong quá trình dạy học áp
dụng phương pháp chưa hợp lí làm hết phần việc của học sinh dẫn đến học sinh
thiếu tích cực luôn ỉ lại chờ vào kết quả của giáo viên.
Bởi những thực trạng trên mà chất lượng của những năm trước còn tương đối
thấp. Điều đó thể hiện qua bảng số liệu sau:
Năm học
Trung
Yếu
Giỏi

Thành Lâm” nhằm hình thành ý thức cho học sinh hoàn thiện kỹ năng thành thạo
giúp học sinh năng động sáng tạo hơn trong học tập. Mỗi cách thức tổ chức đều có
mặt tích cực và hạn chế riêng, phù hợp với từng đối tượng học sinh, từng kiểu bài
và đòi hỏi những điều kiện thực hiện riêng. Vì vậy cần lựa chọn và sử dụng kết hợp
các cách thức tổ chức phù hợp với nội dung của tiết học, trình độ nhận thức của học
sinh, năng lực, sở trường của giáo viên, điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của lớp, của
trường. Từ mục tiêu nghiên cứu đó bản thân tôi đã áp dụng và thử nghiệm các cách
thức tổ chức lớp học và tiến hành tiết dạy và sau đây tôi xin minh họa bằng những
tiết dạy như sau:
6


Ví dụ 1: Khi dạy bài 14 lớp 6 : “thực hiện trật tự an toàn giao thông” tôi đã sử
dụng hình ảnh minh họa để giúp học sinh đến với nội dung bài học được tôi thực
hiện ở những khâu sau:
1. Giới thiệu bài mới.
Trước khi vào nội dung bài mới tôi cho học sinh quan sát những bức ảnh sau
và đặt câu hỏi dẫn dắt, phân tích và giới thiệu vào nội dung bài mới.

INCLUDEPICTURE
" />q=tbn:ANd9GcTM_bsDR5ZtK9vesx2nBboCOgZ_D3z7m-Z9yLdVpyhI7oLftMWH"
\*

MERGEFORMATINET

? Những hình ảnh các em đang xem nói lên điều gì về thực trạng an toàn giao
thông ở nước ta hiện nay?
Hs: Những hình ảnh trên nói lên tình trạng giao thông ở nước ta ngày một phức tạp
bởi số vụ tai nạn giao thông, số người chết ngày một gia tăng.
Gv: Như vậy các em thấy an toàn giao thông đang là vấn đề bức xúc của toàn xã

đạp và cho người khác pháp luật nước ta quy định như thế nào đối với người đi xe
đạp?
Hs:
+ Người đi xe đạp không được đi xe dàn hàng ngang, lạng lách đánh võng. Không
đi vào phần đường dành cho người đi bộ hoặc phương tiện khác.
+ Không sử dụng xe để kéo, đẩy xe khác. Không mang vác và chở vật cồng kềnh.
Không buông cả hai tay hoặc đi xe bằng một bánh.
4. Quy định về an toàn đường sắt.
Khi hình thành quy định về an toàn đường sắt tôi cho học sinh quan sát
những bức hình sau và đặt câu hỏi, phân tích để dẫn dắt học sinh hình thành nội
dung bài học:

? Những hình ảnh trên rất nguy hiểm đối với giao thông đường sắt vậy để đảm bảo
an toàn đường sắt pháp luật nước ta quy định như thế nào?
9


Hs:
+ Không chăn thả trâu, bò, gia súc hoặc chơi đùa trên đường sắt.
+ Không thò đầu, chân tay ra ngoài khi tàu đang chạy.
+ Không ném đất đá và các vật nguy hiểm lên tàu và từ trên tàu xuống.
Ví dụ 2: Khi dậy bài 16: “quyền tự do tín ngưỡng và tôn giáo” lớp 7 tôi đã sử
dụng hình ảnh để minh họa dẫn dắt học sinh đến với những nội dung bài học được
tôi thực hiện ở những khâu sau:
1.Nhận biết các loại tôn giáo.
Sau khi tôi cho học sinh hình thành khái niệm tín ngưỡng và tôn giáo, học
sinh kể được những tôn giáo chính ở nước ta như phật giáo, thiên chúa giáo, đạo
cao đài, đạo hòa hảo, đạo tin lành, đạo hồi… để giúp các em hình dung và nhận
dạng được những tôn giáo mà các em vừa kể tôi cho các em quan sát những hình
ảnh mô tả những loại tôn giáo đó để các em nhận dạng được đặc điểm của các loại

bức hình sau và đặt câu hỏi để học sinh thảo luận nhóm và giáo viên dẫn dắt, phân
tích giúp học sinh học khám phá ra nội dung bài học.

11


?Em hãy cho biết những hoạt động trong bức hình trên có phù hợp với lẽ tự nhiên
không? Vì sao?
Hs: không hợp lẽ tự nhiên. Vì những hoạt động đó trái lẽ tự nhiên.
? Vậy những hoạt động như trong những bức hình trên là hoạt động gì?
Hs: Hoạt động mê tín dị đoan.
? Từ đó em hiểu mê tín dị đoan là gì?
Hs: Mê tín dị đoan là tin vào những điều mơ hồ, nhảm nhí, không phù hợp với lẽ tự
nhiên như tin vào bói toán, chữa bệnh bằng phù phép dẫn tới hậu quả xấu cho cá
nhân và cộng đồng về sức khỏe, thời gian, tài sản và có thể cả tính mạng con người.
Ví dụ 3: Khi dạy bài 13: “phòng, chống tệ nạn xã hội” lớp 8 tôi đã sử dụng hình
ảnh để minh họa và đặt câu hỏi thảo luận và dẫn dắt học sinh đến với nội nội dung
bài học được tôi thực hiện ở các khâu sau.
1. Giúp học sinh nhận biết một số tệ nạn nguy hiểm ở nước ta.
Sau khi tôi cho học sinh tìm hiểu song khái niệm tệ nạn xã hội, tôi yêu cầu
các em thảo luận nhóm đôi kể một số tệ nạn xã hội nguy hiểm ở nước và đặt câu
hỏi.
? Em hãy kể một số tệ nguy hiểm ở nước ta.
Hs: Cờ bạc, ma túy, mại dâm, đua xe
Gv: sau khi học sinh kể được một số tệ nạn nguy hiểm như trên tôi cho các em xem
những bức hình về tệ nạn xã hội đó để các em hình dung và nhận biết được chúng,
các em được nhìn thấy tận mắt những tệ nạn xã hội sẽ giúp các em khắc sâu được
nội dung trên.

12

trong việc tạo việc làm cho người lao đông.
14


Hs: Nhà nước có chính sách khuyến khích tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức,
cá nhân trong và ngoài nước bao gồm cả người Việt Nam định cư ở nước ngoài đầu
tư phát triển sản xuất kinh doanh để giải quyết việc làm, tự tạo việc làm, dạy nghề
và học nghề để có việc làm, sản xuất kinh doanh thu hút lao động đều được nhà
nước khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi hoặc giúp đỡ.
2. Quy định của pháp luật về sử dụng lao động trẻ em.
Khi dạy những quy định của pháp luật về việc sử dụng lao động đối với trẻ
em tôi đã cho học sinh quan sát những bức hình sau và đặt những câu hỏi để học
sinh thảo luận và giáo viên phân tích hình ảnh và dẫn dắt học sinh đến với nội dung
bài học.

? Từ những bức ảnh trên em hãy cho biết trong sử dụng lao động pháp luật nước ta
nghiêm cấm điều gì khi sử dụng lao động là trẻ em.
Hs: Cấm nhận trẻ em chưa đủ 15 tuổi vào làm việc, cấm sử dụng người lao động
dưới 18 tuổi làm những công việc nặng nhọc, nguy hiểm hoặc tiếp xúc với chất độc
hại, cấm lạm dụng sức lao động của người lao động dưới 18 tuổi. cấm cưỡng bức,
ngược đãi người lao động.
2.4 Hiệu quả của sáng kiến.
Như vậy từ khi vận dụng phương pháp trên vào quá trình dạy học, chất lượng
được nâng lên rõ rệt, khác hẳn so với các năm học trước. Học sinh hăng say, hứng
thú trong học tập. Giờ học vừa thoải mái mà lại đạt hiệu quả cao. Đến nay học sinh
không chán học môn học này nữa, các em đã đam mê, có nhiều em đã đạt giải cao
trong kì thi học sinh giỏi cấp huyện và cấp tỉnh tổ chức. Hơn nữa kiến thức thu

15



kém

0%
0%

0%
0%

Sau đây là bảng so sánh kết quả năm chưa áp dụng và năm áp dụng.
Xếp loại
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
Kém

Kết quả qua các năm
Năm học chưa áp dụng
Năm học áp dụng
2014 - 2015
2015 - 2016
2016 - 2017
2017 - 2018
1%
2%
15%
27%
10%
15%

quý. Các em cũng biết tiết kiệm, cũng biết khoan dun, biết tha thứ cho lỗi lầm của
16


người khác, biết kính trọng ông bà, cha mẹ và biết thực hiện đúng quyền và nhĩa vụ
của công dân.

3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
3.1 Kết luận.
Như vậy việc vận dụng dạy học bằng hình ảnh trong môn GDCD là một yêu
cầu quan trọng. phương pháp này học sinh được quan sát nhiều hơn, hình dung
nhiều hơn so với cách dạy thuyết trình thông thường. Gọi là đổi mới song thực chất
trong giờ giáo dục công dân giáo viên cần phối hợp nhiều phương pháp. Dù áp
dụng hình thức nào, phương pháp nào chúng ta vẫn phải cố gắng đảm bảo dạy học
theo tinh thần “lấy học sinh làm trung tâm”. Học sinh chủ động đi tìm kiến thức,
học sinh được nghĩ, được nói, được làm dưới sự hướng dẫn tổ chức của thầy cô.
Thực hiện được như vậy chúng ta mới có thể tạo được những con người năng động,
sáng tạo đưa đất nước vững bước sánh vai với năm châu trong thời kì hội nhập.
Trước thực trạng đạo đức hiện nay của học sinh trường THCS có chiều
hướng giảm sút nghiêm trọng, vi phạm pháp luật ngày càng gia tăng việc giáo dục
đạo đức cho học sinh, nâng cao ý thức pháp luật cho học sinh là đòi hỏi cấp bách
của xã hội để xây dựng hoàn thiện những giá trị cơ bản của con người Việt Nam
thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển nền kinh tế tri thức.
Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài nâng cao chất lượng bộ môn gây hứng
thú cho học sinh đã giúp cho đội ngũ giáo viên và CBQL xác định đúng tầm quan
trọng của công tác giáo dục đạo đức, pháp luật của học sinh ở nhà trường để có kế
hoạch hoàn chỉnh, có sự quan tâm đúng mực trong việc giáo dục học sinh, từ đó
giúp cho tập thể sư phạm của trường thấy được nhiệm vụ quan trọng này để ngoài
việc dạy chữ cho tốt còn phải lưu tâm, hết lòng giáo dục các em phát triển toàn diện
cả tài lẫn đức.

người khác.
Người viết

Cao Công Hoan

18


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo dục đạo đứctrong nhà trường.
2. Giáo dục Pháp luật trong nhà trường.
3. Các nghành luật trong hệ thống Pháp luật Việt Nam.
4. Sổ tay kiến thức Pháp luật (NXB Giáo dục)
5. Bộ tranh giáo dục công dân (NXB Giáo dục)
6. Sách Giáo khoa - Giáo viên GDCD 6,7,8,9
7. Thiết kế bài giảng GDCD 6,7,8,9
8. Bài tập tình huống GDCD 6,7,8,9
9. Tư liệu GDCD 6,7,8,9
10. Hình ảnh và vi deo trên Internet.

19


20


DANH MỤC ĐỀ TÀI SKKN
Danh mục các đề tài SKKN mà tác giả đã được Hội đồng Cấp phòng GD&ĐT, Cấp Sở
GD&ĐT và các cấp cao hơn đánh giá đạt từ loại C trở lên.
Tên đề tài, Sáng kiến