BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TƢ PHÁP

TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

LÊ THỊ MỸ HẠNH

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG
CỦA CHÍNH QUYỀN XÃ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TƢ PHÁP

TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

LÊ THỊ MỸ HẠNH

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG
CỦA CHÍNH QUYỀN XÃ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Chuyên ngành : Lý luận và Lịch sử Nhà nƣớc pháp luật


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
Chƣơng 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỔ
CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN XÃ ............................... 7
1.1. Khái quát chung về chính quyền xã và pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền xã ở Việt Nam. ........................................................... 7
1.1.1. Khái quát chung về chính quyền xã ở Việt Nam .................................. 7
1.1.2. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của pháp luật về tổ chức và hoạt động
của chính quyền xã....................................................................................... 10
1.1.3. Nội dung của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã.
...................................................................................................................... 13
1.2. Khái niệm, hình thức, nội dung và vai trò của thực hiện pháp luật về tổ
chức và hoạt động của chính quyền xã ........................................................ 14
1.2.1. Khái niệm, hình thức thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của
chính quyền xã. ............................................................................................ 14
1.2.2. Nội dung thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính
quyền xã. ...................................................................................................... 17
1.2.3. Vai trò của thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính
quyền xã. ...................................................................................................... 17
1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền xã.............................................................................. 22
Chƣơng 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC
VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN XÃ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
THÁI NGUYÊN ............................................................................................ 31
2.1. Những đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Thái
Nguyên có ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động
của chính quyền xã....................................................................................... 31



động thực tiễn tổ chức thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của
chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. ........................................... 69
3.2.3. Đổi mới công tác tuyển chọn, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội
ngũ cán bộ, công chức xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. .......................... 71
3.2.4. Bảo đảm điều kiện vật chất cho việc thực hiện pháp luật về tổ chức và
hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên...............73
3.2.5. Đẩy mạnh hoạt động kiểm tra, thanh tra, giám sát và xử lý các vi
phạm trong việc thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính
quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên ...................................................... 74
3.2.6. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với vấn đề thực hiện pháp luật về
tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên..........75
KẾT LUẬN .................................................................................................... 79
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC TÀI LIỆU VIẾT TẮT
Hội đồng nhân dân: HĐND
Ủy ban nhân dân: UBND


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài.
Thực hiện pháp luật là một hiện tượng xã hội mang tính pháp lý. Điều
đó đã được Hiến pháp năm 2013 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam quy định: “Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và
pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc
tập trung dân chủ.” (Điều 8). Trong khoa học pháp lý chuyên ngành lý luận
chung về nhà nước và pháp luật từ lâu đã coi thực hiện pháp luật là một trong

nước vững mạnh thì phải có một hệ thống chính quyền cấp xã trong sạch, có
đủ năng lực để đảm nhận được vai trò của mình.
Thái Nguyên là một trung tâm kinh tế - xã hội lớn của khu vực đông
bắc nước ta, có số lượng xã là 181 xã. Trong những năm qua, công tác thực
hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh
đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, cơ cấu tổ chức của chính quyền xã
ngày càng hoàn thiện và ổn định, chính quyền xã thực hiện tương đối tốt các
chức năng, nhiệm vụ của mình. Kết quả đạt được nói trên phản ánh sự cố
gắng, nỗ lực của toàn tỉnh nói chung cũng như đội ngũ cán bộ, công chức xã
nói riêng, sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp ủy đảng, chính quyền địa
phương; sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền xã với Mặt trận Tổ quốc và
các tổ chức chính trị - xã hội.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, cũng như nhiều địa
phương khác trên cả nước, thực trạng thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền xã ở Thái Nguyên vẫn bộc lộ nhiều tồn tại, yếu kém,
chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Tình trạng trên có
nhiều nguyên nhân như: pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền
xã còn chưa đồng bộ, thiếu tính khả thi, nhiều quy định còn chưa rõ ràng, bất
cập; ở một số nơi chính quyền các cấp còn chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm
của mình trong việc thực hiện tổ chức, chỉ đạo hoạt động của chính quyền xã


3

theo quy định của pháp luật; nhận thức và trình độ của đội ngũ cán bộ, công
chức xã còn nhiều hạn chế… Thực tế đó đòi hỏi đảm bảo thực hiện pháp luật
về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trở
nên cấp thiết.
Với những lý do trên tôi chọn đề tài: “Thực hiện pháp luật về tổ chức
và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên” làm luận

hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là một đề tài mới,
trước nay chưa có công trình nào đi sâu vào nghiên cứu về đề tài này.
Trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc các công trình nghiên cứu, các bài viết,
đồng thời bằng kinh nghiệm thực tiễn và những hiểu biết của mình, tác giả trình
bày trong luận văn cơ sở lý luận, nội dung thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền xã, đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật trên địa bàn tỉnh
Thái Nguyên, đưa ra giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện pháp luật về tổ chức và
hoạt động của chính quyền xã, đáp ứng vấn đề cấp bách của thực tiễn tổ chức và
hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
3. Mục đích, nhiệm vụ của luận văn.
3.1. Mục đích nghiên cứu của luận văn.
Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn thực hiện pháp luật về tổ chức và
hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, từ đó đề ra giải
pháp đảm bảo thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã
trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu.
Để đạt được mục đích trên, luận văn cần tập trung giải quyết những
nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn của việc thực
hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh
Thái Nguyên.
- Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.


5

- Đề xuất những giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện pháp luật về tổ
chức và hoạt động của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
4. Cơ sở luận và phƣơng pháp nghiên cứu.

Kết quả của luận văn góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và
thực tiễn để đảm bảo thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính
quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Những kết luận, kiến nghị đưa ra
trong luận văn có thể có ý nghĩa đối với việc tìm ra mô hình tổ chức và
phương thức hoạt động hợp lý của chính quyền xã trên địa bàn tỉnh Thái
Nguyên trong thời gian tới cũng như giúp cho việc thực hiện pháp luật về
chính quyền xã trong phạm vi cả nước. Đồng thời, luận văn có thể giúp ích
phần nào cho những cán bộ, công chức làm việc tại cấp xã trong việc tìm hiểu
cũng như áp dụng đúng đắn các quy định của pháp luật trong tổ chức và hoạt
động của mình.
7. Kết cấu của luận văn.
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
của luận văn gồm 3 chương, 7 tiết.


7

Chƣơng 1
LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC
VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN XÃ
1.1. Khái quát chung về chính quyền xã và pháp luật về tổ chức và
hoạt động của chính quyền xã ở Việt Nam.
1.1.1. Khái quát chung về chính quyền xã ở Việt Nam
Chính quyền cơ sở ở nước ta gồm 3 loại hình chính quyền xã, chính
quyền phường, chính quyền thị trấn, nhưng chính quyền xã chiếm số lượng
lớn nhất. Chính quyền xã có vị trí, vai trò rất quan trọng trong công cuộc phát
triển kinh tế - xã hội của đất nước, đặc biệt là trong thời kỳ đẩy mạnh công
nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước hiện nay. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng
định: “Cấp xã là gần gũi nhân dân nhất, là nền tảng của hành chính. Cấp xã
làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi”1.

sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đi vào cuộc sống. Thực tiễn cho
thấy có hệ thống đường lối, chính sách pháp luật đúng đắn, khoa học nhưng ở
đó chính quyền xã hoạt động yếu kém thì đường lối, chính sách, pháp luật
chưa thực sự đi vào cuộc sống, chưa phát huy được sức mạnh của mình; ở đâu
chính quyền xã hoạt động có hiệu quả thì ở đó đường lối, chính sách của
Đảng, pháp luật của Nhà nước được thực thi nghiêm minh, chính trị ổn định,
kinh tế - xã hội phát triển, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao. Chính
quyền xã là nơi thể nghiệm chính xác đường lối, chính sách pháp luật của
Đảng, pháp luật của Nhà nước.
- Chính quyền xã là cấp quản lý các mặt chính trị, kinh tế, văn hoá, xã
hội, an ninh quốc phòng trên địa bàn cơ sở. Hiệu quả hoạt động của chính
quyền xã là cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu lực, hiệu quả hoạt động trong
cả bộ máy nhà nước.
- Chính quyền xã là cấp chính quyền trực tiếp với dân, gần dân, sát dân
nhất, là cấp chính quyền giải quyết và chăm lo mọi mặt đời sống nhân dân,
trực tiếp nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, tình cảm của nhân dân.
- Chính quyền xã là cấp hướng dẫn, giám sát các hoạt động tự quản của
nhân dân nhằm tạo điều kiện cho nhân dân phát huy mọi khả năng phát triển


9

kinh tế - xã hội. Đây là nét đặc thù của chính quyền xã, so với các cấp chính
quyền khác.
- Chính quyền xã là "cầu nối" giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân.
Chính quyền xã là cấp trực tiếp tuyên truyền, phổ biến, giáo dục đường lối,
chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước cho nhân dân hiểu và thực
hiện đường lối, chính sách, pháp luật đó và chính quyền xã là cấp nắm bắt
tâm tư, nguyện vọng, ý chí của nhân dân để phản ánh với cấp liên quan.
- Xã là nơi lưu giữ các giá trị văn hoá truyền thống, phong tục tập quán

trương, biện pháp phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng an ninh trên
địa bàn theo quy định của Hiến pháp, pháp luật là tổ chức phát huy tính tự
quản của nhân dân.
1.1.2. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền xã.
* Khái niệm pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã.
Nhằm điều chỉnh các quan hệ trong quá trình tổ chức và hoạt động của
chính quyền xã theo mục tiêu đặt ra, Nhà nước ban hành rất nhiều những quy
phạm pháp luật. Do các quan hệ xã hội nảy sinh trong lĩnh vực hoạt động của
chính quyền cấp xã có quan hệ chặt chẽ với nhau nên các quy phạm pháp luật
này không tách rời nhau mà có mối quan hệ nội tại, mật thiết với nhau tạo
thành một hệ thống thống nhất. Pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính
quyền xã chính là kết quả của quá trình điều chỉnh pháp luật đối với chính
quyền xã. Đây không phải là một ngành luật mà chỉ là một lĩnh vực pháp luật
nằm trong ngành luật nhà nước. Chính vì vậy có thể hiểu pháp luật về tổ chức
và hoạt động của chính quyền xã là hệ thống các quy phạm pháp luật do nhà
nước ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội nảy sinh trong quá trình
tổ chức và hoạt động của chính quyền xã nhằm xây dựng chính quyền cơ sở
trong sạch, vững mạnh, thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ quản lý nhà nước ở
địa phương, phục vụ tốt các nhu cầu của nhân dân xã.
Để điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong tổ chức và hoạt động
của chính quyền xã đòi hỏi một nguồn luật của nhiều văn bản quy phạm pháp


11

luật. Hiện nay, tổ chức và hoạt động của chính quyền xã được điều chỉnh
trong Hiến pháp 2013, Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015, các luật
chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Hôn nhân gia đình, Luật Tài chính… và
các Nghị định, Nghị quyết, Quyết định, Thông tư… hướng dẫn thi hành các

quyết định quan trọng ở cơ sở, đối với các quyết định quan trọng ở cơ sở, đối
với các hoạt động của cơ quan chính quyền. Đây chính là đặc điểm về nội
dung pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã. Pháp luật điều
chỉnh tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp tỉnh và huyện ghi nhận chủ
yếu là các hình thức dân chủ đại diện. Do các cấp chính quyền này không gần
dân nhất nên không thể có những hình thức dân chủ trực tiếp phong phú như
chính quyền xã. Với đặc trưng về nội dung như vậy đòi hỏi khi thực hiện
pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã cần phải chú ý thể chế
hóa các hình thức dân chủ trực tiếp để có cơ sở pháp lý cho người dân cũng
như các tổ chức tự quản của nhân dân tham gia vào tổ chức và hoạt động của
chính quyền xã chứ không thể quy định chung chung giống các cấp chính
quyền khác.
- Đặc điểm về hình thức: Pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính
quyền xã được quy định trong rất nhiều văn bản quy phạm pháp luật do nhiều
chủ thể ban hành.
Cũng như các lĩnh vực pháp luật khác, pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền cấp xã được thể hiện dưới hình thức văn bản quy phạm
pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành. Bên cạnh việc
được quy định trong các văn bản như Hiến pháp, Luật tổ chức chính quyền
địa phương thì còn nhiều các luật khác như Luật Ngân sách, Luật Đất đai…
đề cập tới hoạt động của chính quyền xã trong các lĩnh vực chuyên ngành bởi
vì chính quyền xã quản lý, điều hành mọi lĩnh vực của đời sống xã hội ở địa
phương. Luật tổ chức chính quyền địa phương chỉ quy định những vấn đề
chung về nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân


13

xã, còn những vấn đề chi tiết sẽ do các luật chuyên ngành quy định cụ thể.
Ngoài ra còn rất nhiều các văn bản dưới luật như các Nghị định, Nghị quyết

nhân dân xã; mối quan hệ giữa Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân xã;
- Quy định về cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, hình
thức hoạt động của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân xã.
- Quy định về quan hệ giữa Hội đồng nhân dân xã với Hội đồng nhân
dân huyện, giữa Ủy ban nhân dân cấp xã với Ủy ban nhân dân cấp huyện;
- Quy định về quan hệ giữa chính quyền xã với cấp ủy Đảng địa phương,
với Mặt trận tổ quốc xã, Đoàn thanh niên, Hội phụ nữ, Hội nông dân, Hội Cựu
chiến binh và các tổ chức xã hội khác ở địa phương; quan hệ giữa chính quyền
xã với các tổ chức tự quản của nhân dân với các cá nhân ở địa phương.
1.2. Khái niệm, hình thức, nội dung và vai trò của thực hiện pháp
luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã
1.2.1. Khái niệm, hình thức thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền xã.
Để pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã được đi vào
thực tế cuộc sống và phát huy được vai trò của mình trong việc điều chỉnh các
quan hệ xã hội, duy trì trật tự và tạo điều kiện cho xã hội phát triển thì không
thể bỏ qua giai đoạn quan trọng là thực hiện pháp luật.
Thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là quá
trình các tổ chức, cá nhân và các chủ thể pháp luật khác khi gặp phải tình
huống thực tế mà quy phạm pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính
quyền xã đã dự liệu, trên cơ sở nhận thức của mình chuyển hóa một cách sáng
tạo các quy tắc xử sự chung mà nhà nước đã quy định vào tình huống cụ thể
đó thông qua hành vi thực tế hợp pháp của mình. Dưới góc độ pháp lý, thực
hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là hành vi pháp
luật (hành động hoặc không hành động) hợp pháp nghĩa là nó được tiến hành
phù hợp với những yêu cầu, đòi hỏi trong phạm vi các quy định của pháp luật
về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã.


15


16

- Sử dụng pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là hình
thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện quyền, tự
do pháp lí của mình (những hành vi mà pháp luật cho phép chủ thể tiến hành).
Các quy phạm pháp luật quy định về quyền và tự do pháp lí của các tổ chức,
cá nhân được thực hiện ở hình thức này. Đương nhiên, vì quyền và tự do pháp
lí là những hành vi mà pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã
cho phép chủ thể thực hiện nên chủ thể pháp luật có thể thực hiện hoặc không
thực hiện các quyền, tự do đó tùy theo ý chí của mình, chứ không bắt buộc
phải thực hiện.
- Áp dụng pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã là hình
thức thực hiện pháp luật, trong đó nhà nước thông qua các cơ quan nhà nước
hoặc nhà chức trách có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thể pháp luật thực
hiện những quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền
xã hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt
động của chính quyền xã để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi,
đình chỉ hoặc chấm dứt quan hệ pháp luật cụ thể. Ở hình thức này các chủ thể
pháp luật thực hiện các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của
chính quyền xã luôn có sự can thiệp của cơ quan nhà nước hay nhà chức trách
có thẩm quyền. Trong một số trường hợp đặc biệt, theo quy định của pháp
luật, một số tổ chức xã hội cũng có thể được thực hiện hoạt động này.
Giữa các hình thức thực hiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của
chính quyền xã luôn có sự gắn bó chặt chẽ với nhau, không biệt lập với nhau.
Các chủ thể thông thường phải cùng đồng thời thực hiện các quy định pháp
luật về tổ chức và hoạt động của chính quyền xã dưới nhiều hình thức khác
nhau, bởi không thực hiện quy định pháp luật này sẽ không thể thực hiện
được các quy định pháp luật khác.
Tùy vào hình thức thực hiện pháp luật, sẽ có các chủ thể thực hiện pháp

chính quyền xã.
Trong đời sống xã hội có rất nhiều lĩnh vực khác nhau, đòi hỏi Nhà
nước phải xây dựng và ban hành nhiều văn bản pháp luật để đáp ứng yêu cầu