MỘT SỐ KINH NGHIỆMTỔ CHỨC TRÒ CHƠI
GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TOÁN LỚP 1
1.
Phần mở đầu
1.1. Lí do chọn sáng kiến
Một trong các mục tiêu mới và quan trọng của việc dạy học môn Toán ở
tiểu học hiện nay là giúp học sinh tích cực ứng dụng các kiến thức và kĩ năng về
môn Toán (đã được học trong nhà trường) vào giải quyết những tình huống
thường gặp trong đời sống hàng ngày. Nhiều giải pháp đã và đang được nghiên
cứu, áp dụng để góp phần thực hiện mục tiêu nói trên. Đổi mới hình thức tổ
chức dạy học cũng là một trong các giải pháp được nhiều người quan tâm nhằm
đưa các hình thức tổ chức dạy học mới vào nhà trường tiểu học như: dạy học cá
nhân, dạy học theo nhóm và dạy học thông qua các trò chơi toán học. Những
hình thức dạy học này nếu được áp dụng một cách linh hoạt và đúng nơi, đúng
lúc thì sẽ mang lại hiệu quả cao trong dạy học nói chung và dạy học toán nói
riêng. Bản thân tôi cảm thấy hình thức trò chơi học tập thực sự rất hấp dẫn và bổ
ích. Đó là những trò chơi gắn liền với nội dung học tập toán của các em chứ
không đơn thuần là những trò chơi giải trí. Vì vậy thông qua những trò chơi này
học sinh có thể vừa chơi vừa học mà vẫn đảm bảo nắm kiến thức chắc chắn.
Trò chơi học tập là trò chơi có nội dung tri thức gắn với hoạt động học tập
của học sinh; và gắn với nội dung bài học; giúp học sinh khai thác vốn kinh
nghiệm của bản thân để chơi và để học. Trò chơi học tập có tác dụng cả về mặt
rèn luyện trí tuệ lẫn thể chất và các phẩm chất đạo đức.
Chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọi lứa tuổi.
Chơi giúp cho trẻ phát triển. Tổ chức trò chơi cần chú ý các đặc tính: Vui - Khoẻ
- An toàn - Bổ ích. Trong đó, vui bao gồm cả giải trí, thư giản,... được xem là
mục tiêu cơ bản nhất của một trò chơi.
Thực tế thì học sinh tiểu học, nhất là những học sinh đầu cấp rất có hứng
thú với các trò chơi toán học mà giáo viên đưa vào mỗi bài dạy. Qua những trò
chơi này mà bài học trở nên sinh động, học sinh tiếp thu bài học một cách nhẹ
nhàng đồng thời phát huy được tích tích cực học tập của các em. Đây thực sự là

có giới hạn hoặc chơi gian lận để được thắng nên hạn chế đến kết quả của trò
chơi.
2.2. Các giải pháp tổ chức trò chơi học tập trong dạy học Toán
2.2.1. Giáo viên phải hiểu tác dụng của trò chơi
- Làm thay đổi hình thức hoạt động học tập, tạo ra bầu không khí trong lớp
trở nên dễ chịu, thoải mái hơn. Học sinh tiếp thu kiến thức tự giác và tích cực
hơn, thư thái, dễ chịu và mạnh khoẻ hơn.
- Giúp học sinh rèn luyện củng cố tiếp thu kiến thức, đồng thời phát triển
vốn kinh nghiệm mà các em đã tích luỹ thông qua hoạt động chơi.
- Rèn luyện các kĩ năng, kĩ xảo, thúc đẩy hoạt động trí tuệ. Nhờ sử dụng trò
chơi học tập mà quá trình dạy và học trở thành một hoạt động vui chơi và hấp dẫn
hơn.
- Đối với học sinh, không có phương tiện nào giúp các em phát triển một
cách tự nhiên, có hiệu quả, rèn luyện tính tự chủ bằng trò chơi học tập. Qua
chơi, các em biết tự kiềm chế, được tham gia hoạt động học tập tích cực. Trò
chơi không chỉ là phương tiện mà còn là phương pháp giáo dục. Như lời Bác Hồ
đã căn dặn cán bộ phụ trách Đội thiếu niên tiền phong: “Trong lúc học, cũng cần
cho chúng vui, trong lúc vui cũng làm cho chúng học”.
Như vậy trò chơi học tập giúp cho học sinh phát triển toàn diện cả về thể
chất lẫn tinh thần. Trò chơi làm cho học sinh được phát triển các năng lực một
cách tự nhiên, giúp các em trao đổi kinh nghiệm, tương tác lẫn nhau từ đó các
em tiếp thu kiến thức được dễ dàng. Tổ chức trò chơi học tập toán còn là một
cách tổ chức hoạt động ngoại khoá phong phú và có hiệu quả cao.
22.2. Cách tổ chức các trò chơi củng cố các mạch kiến thức Toán cho
học sinh lớp 1.
2


* Thiết kế và tổ chức trò chơi


- Trò chơi kết hợp trí tuệ và vận động
c. Cách tổ chức trò chơi học tập môn Toán:
* Các bước tiến hành một trò chơi
- Chuẩn bị (dụng cụ chơi)
- Giới thiệu khái quát về trò chơi:
+ Nêu tên trò chơi.
+ Hướng dẫn cách chơi : vừa mô tả, vừa thực hành
+ Phân chia nhóm chơi.
- Chơi thử.
- Nhấn mạnh luật chơi, nhất là những lỗi thường gặp ở phần chơi thử.
- Chơi thật, xử “phạt” những người phạm luật chơi.
- Nhận xét kết quả trò chơi, thái độ của người tham dự, giáo viên có thể nêu
thêm những kiến thức được học tập qua trò chơi, những vướng mắc cần tránh.
* Người chủ trò

3


Người tổ chức trò chơi được gọi là người chủ trò hoặc người đầu trò. Trò
chơi học tập thường do giáo viên là chủ trò, khi học sinh đã quen chơi thì giáo
viên có thể giao cho học sinh.
Người tổ chức trò chơi cần :
+ Hăng hái, gây chú ý cho mọi người.
+ Có khả năng lôi kéo và thu hút.
+ Kiên nhẫn, nói rõ ràng, vui vẻ.
* Thưởng - phạt
Thưởng phạt phải công minh, đúng luật sao cho người chơi chấp nhận thoải
mái và tự giác, làm cho trò chơi thêm hấp dẫn, kích thích hứng thú học tập của
học sinh.
Thưởng những học sinh, nhóm học sinh tham gia chơi nhiệt tình, đúng luật

xem nhóm nào làm voi đều hơn.
*Trò chơi: “ Xếp hàng”
Mục tiêu: Luyện tập để củng cố các biểu tượng: cao, thấp, trước,
sau, bên trái, bên phải, ở giữa.
Chuẩn bị: Một số bông hoa( có thể là hoa giấy hoặc lá cờ) nơi chơi đủ rộng
cho 3 tổ cùng chơi.
Cách chơi: Mỗi tổ cử ra 2 người chơi có chiều cao khác nhau, đứng thành
một nhóm. Các nhóm đứng không xa nhau trước mặt giáo viên.
Giáo viên ra lệnh: Xếp hàng dọc, thấp đứng trước, cao đứng sau.
Các nhóm nhanh chống xếp hàng theo mệnh lệnh, nhóm nào xếp đúng lệnh
và xong trước thì được thưởng hai bông hoa (hoặc hai lá cờ); nhóm xếp sai lệnh
thì không được thưởng.
Sau đó 3 em về chỗ, mỗi tổ cử 3 em khác ra chơi. Cách chơi tương tự nhưng
với các lệnh khác nhau, ví dụ như:
+ Xếp hàng dọc, thấp nhất đứng giữa, cao đứng sau cùng.
+ Xếp hàng ngang, thấp nhất đứng giữa, cao nhất đứng bên trái em thấp
nhất.
+ ….
Tổ nào được thưởng nhiều hoa (hay lá cờ) hơn thì thắng cuộc.
* Trò chơi: “ Nhiều hơn, ít hơn”.
Mục tiêu: Học sinh biết so sánh số lượng của hai nhóm đồ vật.
Học sinh biết sử dụng các từ nhiều hơn, ít hơn khi so sánh.
Chuẩn bị: 3 cái bảng, 5 viên phấn, tranh vẽ 4 cái bát và 3 cái thìa.
Cách chơi: Giáo viên chia lớp thành 3 nhóm.
Giáo viên đưa hai nhóm đối tượng có số lượng khác nhau. Các nhóm nhìn
nhanh nêu nhanh xem nhóm đồ vật nào có số lượng nhiều hơn, nhóm đồ vật nào
có số lượng ít hơn.
Giáo viên đưa tranh vẽ một bên có 4 cái bát, một bên có 3 cái thìa ( cách vẽ
tương ứng 1 – 1) học sinh nêu nhanh xem bát nhiều hơn thìa hay thìa nhiều hơn
bát.

+ Lưu ý: Có thể đổi trò chơi thành cách hai, cách ba.
+ Ví dụ: Học sinh lần lượt đếm 2,4,6, … hoặc 3,6,9.
*Trò chơi : “Buộc dây cho bóng”
Mục tiêu: Củng cố cho học sinh về phép cộng, trừ trong phạm vi 5.
Chuẩn bị: 4 tờ bìa có hình vẽ gồm 2 phần:
+ Phần trên vẽ hình các quả bóng bay, trên mỗi quả ghi 1 phép
cộng, trừ trong phạm vi 5.
+ Phần dưới vẽ các ô vuông ghi kết quả của các phép tính trên.
Cách chơi: Học sinh nối bóng bay với kết quả thích hợp bên dưới. Mỗi em
trong đội chỉ được nối 1 lần và chuyển cho bạn khác nối tiếp. Tổ nào xong trước
nối đúng là tổ đó thắng cuộc.

1+4

3+2

5-1

3

5

4

5 -2

5-0
5

6

đó đội bạn phải viết được số đúng tương ứng với cách đọc đó.
*Trò chơi: “Ai nhớ lâu ? Ai nhớ kĩ ?”
Mục tiêu: Người chơi cần nắm vững và ứng dụng linh hoạt một số tính chất
đặc biệt của số 0 và của số 1 trong các phép tính cộng (trừ ).
Thời gian chơi: Học sinh chơi khoảng 5 - 7 phút. Áp dụng cho bài: "Số 0
trong phép cộng".
Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị sẵn nội dung vào phiếu bài tập (ở giấy khổ
to) phát cho 3 tổ với các nội dung sau (3 tổ giống nhau):
1

2

3

4
7


Cho ví dụ
chứng tỏ tổng
của 2 số có thể
bằng 1 trong 2
số đó.
Ví dụ:
........................
……………….

Cho ví dụ
chứng tỏ tổng
của 2 số có thể

(*) Kết quả đúng:
Học sinh có thể cho ví dụ bằng số cụ thể hoặc có chứa chữ cũng được tính
điểm. Ví dụ:
Phiếu thứ 1: 5 + 0 = 5 , ...
Phiếu thứ 2: 0 + 0 = 0
Phiếu thứ 3: 5 - 0 = 5,...
Phiếu thứ 4: 5 + 0 = 5 - 0 =5,...
4. Các trò chơi củng cố và rèn luyện kĩ năng tính trên các loại số (chủ
yếu là số tự nhiên)
*Trò chơi: “ Bingo”
Mục tiêu: Người chơi có kĩ năng cộng trừ trong phạm vi 20, biết vận dụng
kĩ năng cộng trừ để tính nhẩm nhanh và có tinh thần đồng đội, sự hợp tác tinh ý
trong công việc.
Chuẩn bị: Giáo viên kẻ một bảng gồm 9 ô vuông như hình sau:

(Vẽ lên giấy khổ to, dán lên bảng).
8


Chuẩn bị một số biểu thức gồm cả phép cộng (+) và phép trừ (- ). Các phép
tính phải được dấu kín trước khi chơi. Chẳng hạn 15 - 7; 20 - 14; 16 - 5;
(12 +3) - 8; 8 + 5; 6 + 9; 4 + 12; 14 + 5; (15 - 6) + 3...;chuẩn bị một bút xanh và
một bút đỏ.
Luật chơi: Giáo viên chia lớp làm 2 đội .Bên chọn bút màu xanh gọi là "Đội
xanh", bên chọn bút màu đỏ gọi là "Đội đỏ". Khi cô nêu một phép tính, đội nào
giơ tay trước sẽ được trả lời, nếu kết quả đúng sẽ được chọn một ô trong bảng
viết kết quả vào (theo màu bút đã chọn). Khi đội nào viết được 3 ô kết quả mà
thẳng hàng (hàng dọc, hàng ngang hoặc hàng chéo) thì đội đó thắng cuộc.
♦ Trò chơi có thể được mở rộng hơn cho với các biểu thức tính phức tạp hơn.
Chẳng hạn áp dụng cho bài " tính giá trị của biểu thức".

10 cũng bị thua). Ai tới số 100 trước là người đó thắng.
9


Quy tắc chơi để thắng cuộc:
Trong quá trình chơi, đến một lúc nào đó người chơi gọi đến số 89 thì chắc
chắn bạn đó tới đích 100 trước. Bởi vì theo luật chơi người kia chỉ có thể gọi
một số giữa 90 và 99, do đó bạn chỉ việc chạy tới 100. Theo cách lập luận đó,
muốn tới số 89 trước thì cần tới số 78 trước , muốn tới số 78 trước thì cần tới số
67 trước... Cứ như vậy người chơi sẽ chắc thắng nếu được đi trước và đi theo
các bước sau:
1 , 12 , 23 , 34 , 45 , 56 , 67 , 78 , 89 , 100.
5. Các trò chơi củng cố nội dung hình học:
Mục tiêu chung: Giúp học sinh nhận dạng các hình (phẳng) cơ bản trong
chương trình môn Toán một cách chắc chắn, nắm vững một số đặc điểm cơ bản
của các hình, tái tạo được các hình đó qua thao tác xếp hình bởi những que tính
(hoặc que diêm). Rèn luyện óc sáng tạo, phát triển trí tưởng tượng và tư duy
hình học.
Chuẩn bị: Phương tiện chơi đơn giản. Mỗi học sinh cần chuẩn bị các que
tính (hoặc que tăm). Một lá cờ hiệu để giơ lên báo hiệu đã có câu trả lời (hoặc
đáp án).
*Trò chơi: “ Xếp hình với 3 que tính”
Mục tiêu:

Dùng 3 que tính để xếp thành:
Một hình tam giác
Một số chữ cái in hoa

Luật chơi: Chơi theo nhóm, mỗi nhóm gồm 4 - 5 em, quây tròn tại vị trí
của nhóm, phân công nhau xếp lên mặt bàn. Khi đã xong thì nhóm giơ cờ hiệu

Luật chơi: Thi đua giữa các cá nhân. Tổ chức tương tự trò chơi thứ 3
Ghi chú: Chỉ yêu cầu học sinh xếp được như hình dưới đây và vẽ vào vở:

*Trò chơi: “Xếp - tạo hình với 7 que tính”
Yêu cầu: Hãy dùng 7 que tính để xếp thành một hình gồm 3 tam giác và 3
tứ giác, vẽ hình xếp được vào vở .
Luật chơi và đánh giá tương tự 2 trò chơi trên.Tuy nhiên có cộng thêm 1
điểm tốt cho người nào xong trước thời gian cho phép.
Ghi chú: Rõ ràng 3 tam giác và 3 tứ giác phải ở trong 1 hình nếu xếp tách rời
sẽ không được. Vậy chỉ có 1 cách xếp như hình vẽ sau:

*Trò chơi: “Vui tạo dáng - Vui tạo hình”
a, Có 8 que tính được xếp tạo dáng một con cá cảnh đang bơi như hình sau:
a)

Em hãy tìm cách chuyển chỗ 2 que tính,
để tạo dáng một con cá cảnh đã quay
đầu bơi theo một hướng khác.
11


b) Lấy 8 que tính đó hãy xếp tạo dáng một con bướm.
Luật chơi: Hai đội thi đua chơi theo nhóm 4 em. Các em phân công nhau
thực hiện từng phần (a,b), chỗ nào khó thì dừng lại bàn nhau. Cứ 2 em trong
nhóm chuẩn bị sẵn 8 que tính khi cô hô "bắt đầu" và tính giờ thì tiến hành xếp.
Mỗi ý đúng được 5 điểm tốt. Đội xong sớm được cộng 2 điểm tốt. Nếu làm
trước khi tính giờ hoặc sau khi hết giờ thì phạm quy không cho điểm tốt. Đội
nhiều điểm hơn sẽ thắng. Nếu hết giờ mà 2 đội chưa xếp được thì mời các bạn
cổ động viên.
Kết quả:

gian cho phép và xếp đúng thì cộng 1 điểm tốt. Giáo viên khen thưởng cho đội
đạt nhiều điểm tốt nhất.
Kết quả: 9 que tính xếp được đúng 4 tam giác là: (1); (2); (3); (4)
5 tứ giác gồm: (1+2); (2+3); (3+4); (1+2+3); (2+3+4).

6. Các trò chơi củng cố một số vấn đề đo đại lượng:
*Trò chơi: “Thi tài ước lượng”
Trò chơi này áp dụng cho bài “ Xăng – ti – mét. Đo độ dài, Độ dài đoạn
thẳng”
Yêu cầu: Người chơi cần có khái niệm về đo độ dài, có kĩ năng thực hành
đo, biết ứng dụng kiến thức để ước lượng các khoảng cách và giải quyết linh
hoạt các nhiệm vụ, tái tạo các đơn vị đo.
Chuẩn bị: Giáo viên cần chuẩn bị sẵn 1 số đồ vật và chọn sẵn 1 số khoảng
cách cần ước lượng, chẳng hạn: bề dày cuốn sách giáo khoa; chiều rộng, chiều
dài của quyển vở; vẽ sẵn 4 đoạn thẳng dài ngắn khác nhau lên giấy khổ lớn;
chiều dài, chiều rộng của lớp học, sân trường...Một số dụng cụ đo như: Thước
có chia vạch cm, mm.
13


Luật chơi: Lớp chia thành hai đội, giáo viên cho mỗi đội lần lượt trả lời xen
kẽ (có thư kí ghi câu trả lời ước lượng). Giáo viên giơ 1 vật lên, yêu cầu 2 đội
quan sát rồi chỉ định 1 trong 2 đội trả lời: Ví dụ, bề dày của sách giáo khoa toán
(đội 1), bề dày của sách giáo khoa Tiếng Việt (đội 2); chiều dài quyển vở (đội 1),
chiều rộng quyển vở đó (đội 2)...Cứ như vậy, hết thời gian 5 phút, hai đội đã trả
lời được các câu hỏi tương đương. Cô giáo cùng cả lớp kiểm tra độ chính xác
của các câu trả lời (ước lượng). Đội nào có nhiều kết quả trả lời chính xác hơn
thì đội đó thắng cuộc.
*Trò chơi:



Tương tự trò chơi trên.

Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị mô hình đồng hồ có cả kim giờ và kim phút.
Mỗi đội gồm 3 em đứng hàng ngang xen kẽ giữa 2 đội. Hai thư kí ghi kết quả
vặn giờ của giáo viên và ghi cách đọc của học sinh hai đội chú ý đánh dấu vào
cột nhanh, chậm theo bảng.
GV đưa giờ

Đội 1 đọc

Đội 2 đọc

Nhanh

Chậm
14


Luật chơi: Khi giáo viên vặn kim giờ và kim phút xong chỉ định một bạn
của đội 1 trả lời ( chọn 1 bạn thư kí ghi) xong, giáo viên lại vặn sang giờ khác
chỉ định một bạn đội 2 trả lời. Cứ như vậy sau khi 3 bạn của mỗi đội trả lời thì
thư kí tổng kết và báo cáo kết quả. Mỗi câu đọc đúng, dứt khoát thì được 10
điểm tốt; đọc đúng nhưng lúng túng chậm chạp không được ghi điểm tốt; đọc sai
bị trừ bớt 1 điểm tốt. Đội nào nhiều điểm tốt hơn sẽ thắng, có thưởng cho mỗi
bạn.
7. Trò chơi rèn luyện kĩ năng ứng dụng giải toán trong cuộc sống
Mục tiêu chung: Nhằm củng cố cách đọc và viết,nhận dạng và phân biệt
các số tự nhiên ngoài ra còn củng cố một số tính chất của số tự nhiên và một
chút hài hước đối với trẻ.

2.2.4. Kết quả đạt được
Sau khi lựa chọn để vận dung một số trò chơi trên vào tiết học, giáo viên
xác định được mục đích và yêu cầu của trò chơi; lựa chọn được trò chơi phù hợp
với nội dung bài học; việc chuẩn bị dụng cụ của một số trò chơi chu đáo; linh
hoạt, chủ động trong cách tổ chức trò chơi. Vì thế sau mỗi bài học, học sinh cảm
thấy vui hơn, tạo ra bầu không khí trong lớp học trở nên dễ chịu, thoải mái. Qua
đó phát triển tư duy nhanh nhạy, óc sáng tạo, xử lý nhanh các tình huống khi
tham gia trò chơi. Nhiều em hăng say chơi hết mình, có ý thức trách nhiệm cá
nhân cao và tôn trọng kỷ luật. Qua mỗi trò chơi, học sinh hiểu và tiếp thu kiến
thức dễ dàng và hiệu quả hơn.
Các em được rèn khả năng nhanh nhẹn, khéo léo và tạo cho các em mạnh
dạn, tự tin hơn. Qua trò chơi không những học sinh nắm được kiến thức bài học
mà còn nhớ lâu những kiến thức của bài học đó.
Học sinh tiếp thu bài nhẹ nhàng mà sâu sắc, giờ học sinh động, đa dạng,
tạo hứng thú học tập cho các em.
Thông qua trò chơi học tập các em được làm việc cá nhân, hợp tác trong
nhóm, trong lớp theo sự phân công. Các em thể hiện được tính trách nhiệm, tính
đoàn kết, hăng say, nhiệt tình của từng cá nhân.
Cùng với các hoạt động khác, trò chơi học tập tạo cơ hội cho học sinh tự
hoạt động, tự củng cố kiến thức và tự rèn luyện kĩ năng.
Nhờ vậy, chất lượng dạy học môn toán của lớp có chuyển biến rõ rệt. Các
em yêu thích môn học.
3. Phần kết luận
3.1. Ý nghĩa của việc sử dụng trò chơi học tập:
- Giúp cho học sinh tiếp thu bài nhẹ nhàng mà sâu sắc, giờ học sinh động,
đa dạng, tạo hứng thú học tập cho học sinh.
- Là hình thức học tập có hiệu quả đối với học sinh. Thông qua trò chơi học
tập các em được làm việc cá nhân, hợp tác trong nhóm, trong lớp theo sự phân
công. Các em thể hiện được tính trách nhiệm, tính đoàn kết, hăng say, nhiệt tình
của từng cá nhân.