TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU TRONG VĂN HÓA VIỆT NAM
1 . Bản chất của tín ngưỡng thờ thờ Mẫu trong văn hóa Việt Nam
a. Khái niệm:

Đạo Mẫu là một tín ngưỡng dân gian Việt Nam thờ các nữ thần (thường gọi
là các Thánh Mẫu).
Đạo Mẫu là một phần quan trọng trong hệ thống tín ngưỡng dân gian và bản
sắc dân tộc của Việt Nam. Đạo Mẫu là một tín ngưỡng dân gian Việt Nam thờ các
nữ thần (thường gọi là các Thánh Mẫu). Đạo Mẫu là một phần quan trọng trong hệ
thống tín ngưỡng dân gian và bản sắc dân tộc của Việt Nam. Thờ cúng Nữ thần,
Mẫu thần chính là phương thức ứng xử của con người nhân cách hóa tín ngưỡng
sùng bái tự nhiên. Từ nguồn cội con người tôn sùng các hiện tượng tự nhiên, và họ
đã sớm nhân cách hóa các hiện tượng tự nhiên ấy thành các vị thần mang tính nữ.
Tâm thức sùng bái tự nhiên được ẩn giấu dưới vỏ bọc của các hình thái tín ngưỡng,
làm cho thế lực tự nhiên trở thành siêu nhiên, được nhân cách hóa thành các hoạt
động siêu phàm, thể hiện sự ngưỡng vọng và ước muốn của con người trong đời
sống hàng ngày.
b. Nguồn gốc:
Nguồn gốc lịch sử của đạo Mẫu không được ghi lại rõ ràng trong sách vở.
Có người cho rằng nó có nguồn gốc từ thời tiền sử, khi người Việt thờ các thần linh
thiên nhiên, các thần linh này được kết hợp lại trong khái niệm Thánh Mẫu hay Nữ
thần Mẹ. Theo thời gian, khái niệm Thánh Mẫu được mở rộng để bao hàm cả các
nữ anh hùng trong dân gian - những người phụ nữ có thật nổi lên trong lịch sử với
vai trò người bảo hộ hoặc trị bệnh. Những nhân vật lịch sử này được kính trọng,
tôn thờ, và cuối cùng được thần thánh hóa để thành một trong các hiện thân của
Thánh Mẫu. Các vị thần trong đạo Mẫu phản ánh các phẩm chất của một người Mẹ
vừa thần thánh lại vừa con người. Đạo Mẫu không chú trọng vào cuộc sống sau khi
chết, nó quan tâm đến cuộc sống hiện tại và câu hỏi làm thế nào để người ta có thể
đạt được một cuộc sống hạnh phúc và đầy đủ trên trần gian.
2.2 Nội dung cơ bản của tín ngưỡng thờ Mẫu trong văn hóa Việt Nam


dân lao động hồ hởi đón nhận ngay từ khi mới được truyền bá vào nước ta (khoảng
thế kỷ thứ VI) để thấy được vai trò của người phụ nữ trong xã hội, đặc biệt là trong


nền nghệ thuật của nước nhà. Trong quá trình tín ngưỡng thờ Phật du nhập vào
nước ta, các bộ phận quan trọng của tín ngưỡng này đã phát triển theo khuynh
hướng dân gian hóa giữa tín ngưỡng thờ Phật và tín ngưỡng thờ Mẫu có sự thâm
nhập và tiếp thu ảnh hưởng lẫn nhau. Điều dễ nhận biết nhất là ở hầu hết các ngôi
chùa hiện nay ở nông thôn đều có điện thờ Mẫu. Trong đó phổ biến nhất là dạng
“tiền Phật hậu Mẫu”. Người ta đi chùa vừa để lễ Phật, vừa để cúng Mẫu. Nhiều khi
điện Mẫu đã tạo nên không khí ấm cúng, gần gũi nhộn nhịp hơn cho các ngôi chùa
làng. Ở Bắc Giang, phần lớn các ngôi chùa đều có ban thờ Mẫu, tiêu biểu là khu
thắng cảnh Suối Mỡ, huyện Lục Nam trong đó có các di tích nổi tiếng như đền Hạ,
đền Trung, đền Thượng lại thờ Mẫu là chính, trong đền có những tượng Mẫu rất
đẹp cả về mỹ thuật và nghệ thuật tạo hình.
Không chỉ có con đường các điện Mẫu đi vào chùa, mà còn có con đường
ngược lại Phật đi vào đền, phủ thờ Mẫu. Trong điện thần cũng như cách thức phối
tự ở các ngôi đền, phủ ta đều thấy sự hiện diện của Phật, mà đại diện cao nhất là
Phật Bà Quan Âm cứu khổ cứu nạn cho chúng sinh. Cũng cần phải nhấn mạnh
rằng: Quan Âm trong Phật giáo Ấn Độ vốn là một nam thần, nhưng khi vào nước
ta đã bị “nữ thần hóa”, thậm chí “Mẫu hóa” để trở thành Quan Âm Thánh Mẫu
trong tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam. Trong các ngày giỗ Mẫu, giỗ Mẹ đều có nghi
thức rước Mẫu lên chùa để đón Phật về đền, phủ cùng tham dự ngày hội. Trong hệ
thống các bài chầu văn thì có văn chầu nhị vị Bồ Tát… Điều đó chứng tỏ vai trò
của người phụ nữ được khẳng định từ xưa.
Sự thâm nhập và ảnh hưởng lẫn nhau giữa đạo Phật và tín ngưỡng thờ Mẫu
theo khuynh hướng dân gian hóa là điều dễ hiểu bởi lẽ, đó là tín ngưỡng dân dã của
người dân, cùng hướng về cái từ bi bác ái, tinh thần cộng đồng, khuyến thiện trừ ác
vốn là nền tảng trong nguyên tắc ứng xử của xã hội cổ truyền. Hai thứ tín ngưỡng
này bổ sung cho nhau đáp ứng nhu cầu tâm linh của người nông dân: Theo Phật để