VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN TRƯỜNG XUÂN

NGUYÊN TẮC PHÂN HÓA TRÁCH NHIỆM HÌNH
SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI
TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
Ngành: Luật hình s ự và Tố tụng hình s ự
Mã số: 8380104

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
GS.TS. VÕ KHÁNH VINH

Hà Nội – 2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của
riêng tôi. Các số liệu trong luận văn là trung thực. Những
kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố
trong bất kỳ công trình khoa học nào khác.

Tác giả luận văn

NGUYỄN TRƯỜNG XUÂN


MỤC LỤC

2.1. Sự thể hiện của nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với
người dưới 18 tuổi phạm tội trong các quy định của pháp luật hình sự ........

35

2.2. Sự thể hiện của nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với
người dưới 18 tuổi phạm tội trong các quy định của pháp luật hình sự về
quyết định hình phạt ......................................................................................

53

CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN NGUYÊN
TẮC PHÂN HÓA TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI
DƯỚI 18 TUỔI PHẠM TỘI ......................................................................

63

3.1. Hoàn thiện quy định của pháp luật hình sự ............................................

63

3.2. Nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật ....................................................

68

3.3. Nâng cao năng lực của các chủ thể áp dụng pháp luật ...........................

70

KẾT LUẬN ..................................................................................................

PH TNHS

: Phân hóa trách nhiệm hình sự

NCTN

: Người chưa thành niên

TA

: Tòa án

TA NDTC

:Tòa án nhân dân tối cao

VKS

: Viện kiểm sát

VKS NDTC

: Viện kiểm sát nhân dân tối cao

THTT

: Tiến hành tố tụng

HĐXX


hữu hiệu để đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và tội phạm do người dưới
18 tuổi thực hiện nói riêng. Kế thừa, phát triển BLHS 1999 về phân hóa TNHS đối
với người dưới 18 tuổi phạm tội, BLHS năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 và có
hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018 đã dành một chương để quy định về người
dưới 18 tuổi phạm tội tại chương XII: “Những quy định đối với người dưới 18 tuổi
phạm tội”. Trong đó, đã thể hiện nội dung nguyên tắc phân hóa TNHS đối với
1


người dưới 18 tuổi phạm tội như: nguyên tắc xử lý hình sự đối với người dưới 18
tuổi phạm tội, các biện pháp tư pháp hình sự; hình phạt, quyết định hình phạt; miễm
giảm hình phạt, xóa án tích áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Tuy nhiên,
các quy định của Bộ luật hình sự về phân hóa TNHS đối với người dưới 18 tuổi
phạm tội còn bộc lộ một số hạn chế, thiếu sót, chưa đáp ứng được yêu cầu đấu tranh
phòng, chống tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện.
Vì vậy, nghiên cứu một cách có hệ thống nguyên tắc phân hóa TNHS đối với
người dưới 18 tuổi phạm tội trong pháp luật hình sự Việt Nam không chỉ là vấn đề
mang tính lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong thực hiện chính sách
nhân đạo của luật hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, trên cơ sở đó đưa ra
những giải pháp tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật hiện hành về phân
hóa TNHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.
Với nhận thức trên, tác giả đã lựa chọn đề tài “Nguyên tắc phân hóa trách
nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong pháp luật hình sự Việt
Nam” làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Phân hóa TNHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong luật hình sự Việt
Nam là vấn đề có tính nguyên tắc, phức tạp đòi hỏi cần được nghiên cứu, làm rõ.
Thời gian qua, ở các mức độ khác nhau có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan
đến nguyên tắc phân hóa TNHS như:
- Về Luận văn thạc sĩ Luật học tiêu biểu có các công trình nghiên cứu của các

số 6/2017; “Thủ tục xét xử vụ án hình sự đối với người dưới 18 tuổi tại tòa án gia
đình và người dưới 18 tuổi của một số quốc gia trên thế giới và kinh nghiệm cho
Việt Nam” của Nguyễn Phương Thảo, tạp chí Luật học, số 5/2016.
Các công trình nghiên cứu khoa học trên đã làm rõ nhiều nội dung, vấn đề liên
quan của nguyên tắc phân hóa TNHS. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình
nào nghiên cứu một cách hệ thống, đồng bộ và toàn diện ở cấp độ luận văn thạc sĩ
về nguyên tắc phân hóa TNHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Do vậy, việc
nghiên cứu một cách hệ thống các quy định của pháp luật hình sự về phân hóa
TNHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội đã và đang có ý nghĩa cả về lý luận và
thực tiễn sâu sắc trong đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung và tội phạm do
người dưới 18 tuổi thực hiện nói riêng.
3


3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích của luận văn là làm rõ những vấn đề lý luận về nguyên tắc phân hóa
TNHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong Bộ luật hình sự Việt Nam nam 2015
sửa đổi bổ sung năm 2017, trên cơ sở đó đề xuất các kiến nghị và giải pháp nhằm
hoàn quy định của pháp luật hình sự về nguyên tắc phân hóa TNHS đối với người
dưới 18 tuổi phạm tội, góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống
tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện đang ngày một gia tăng ở nước ta hiện nay.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Với mục đích nghiên cứu như đã đề cập ở trên, luận văn tập trung vào việc
giải quyết những nhiệm vụ sau:
- Phân tích làm rõ những vấn đề lý luận về trách nhiệm hình sự, nguyên tắc xử
lý hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội; khái niệm, căn cứ, nội dung của
nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.
- Phân tích làm rõ sự thể hiện của nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự
đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong các quy định của pháp luật hình sự về tội

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận nghiên cứu
Cơ sở phương pháp luận của việc nghiên cứu là hệ thống các quan điểm của
chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền xã hội chủ
nghĩa; các quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam và nhà
nước về chính sách hình sự, tư tưởng về phân hóa TNHS đối với người dưới 18 tuổi
phạm tội; các văn bản pháp luật hình sự; các công trình nghiên cứu khoa học về
trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, trên cơ sở phương pháp
luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu như phương pháp hệ thống,
lịch sử, lôgic, phân tích, đánh giá, so sánh, tổng hợp, chọn lọc kinh nghiệm thực tiễn
và tri thức khoa học luật hình sự để luận chứng các vấn đề cần nghiên cứu.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
6.1. Ý nghĩa lý luận
5


Đây là luận văn thạc sỹ luật học đầu tiên trong khoa học luật hình sự
nghiên cứu một cách có hệ thống nguyên tắc phân hóa TNHS đối với người
dưới 18 tuổi phạm tội. Luận văn tập trung phân tích và làm rõ những vấn đề cơ
bản về nguyên tắc phân hóa TNHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội như: Khái
niệm về nguyên tắc phân hóa TNHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội; căn cứ,
nội dung của nguyên tắc phân hóa TNHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong
luật hình sự Việt Nam 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017. Qua đó tạo sự thống nhất
trong nhận thức và áp dụng nguyên tắc này đạt hiệu quả trên thực tiễn.
Mặt khác, luận văn còn có ý nghĩa làm tài liệu tham khảo trong công tác giảng
dạy và nghiên cứu môn học luật hình sự. Những kết quả nghiên cứu của luận văn có
thể được vận dụng trong công tác lập pháp và hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật
liên quan đến người dưới 18 tuổi phạm tội ở nước ta hiện nay.