HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT
NAM

TRẦN VĂN TRUNG

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG
NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN GIA BÌNH, TỈNH
BẮC NINH

Chuyên ngành :

Quản lý đất đai

Mã số:

60.85.01.03

Người hướng dẫn khoa học:

GS.TS. Nguyễn Hữu Thành

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả
nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công
trình nào khác.
Tôi cũng cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ
rõ nguồn gốc và mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn.



Hà Nội, ngày

tháng

năm 2016

Tác giả luận văn

Trần Văn Trung

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan .................................................................................................................i
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục ...................................................................................................................... iii
Danh mục chữ viết tắt...................................................................................................vi
Danh mục bảng ...........................................................................................................vii
Danh

mục

hình

.............................................................................................................ix Trích yếu luận
văn

.........................................................................................................x

Phạm vi nghiên cứu .........................................................................................2

1.4.
Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tễn của đề tài
........................3
Phần
2.
Tổng
quan
..........................................................................................4

tài

liệu

2.1.
Đất và vai trò của đất trong sản xuất nông nghiệp
............................................4
2.1.1.
Khái
niệm
về
nghiệp..................................................4

đất

và

đất


đánh

3

quả
hiệu

giá

hiệu

sử
sử
quả
quả

dụng

đất

dụng

đất

sử
sử

dụng

dụng

nghiệp

đất

dụng
trên

thế

nông

đất
giới

nghiệp

bền
và

Việt

vững
Nam

Những nghiên cứu nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên
giới và Việt Nam ........................................................................................... 17

2.4.1
Những nghiên cứu nâng cao hiệu quả sử dụng đất trên thế giới
......................17

Điều tra đánh giá các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội có ảnh hưởng tới
sử dụng đất nông nghiệp của huyện Gia Bình ................................................24

3.4.2.

Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp của huyện ..............................................24

3.4.3.

Đánh giá hiệu quả của các loại sử dụng đất nông nghiệp ................................24

3.4.4.

Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Gia
Bình, tỉnh Bắc Ninh .......................................................................................25

3.5.

Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 25

3.5.1.

Phương pháp chọn điểm nghiên cứu ..............................................................25

3.5.2.

Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp ................................................26

3.5.3.


Hiện trạng sử dụng đất đai .............................................................................43

4.2.2.

Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2015...............................................43

4.2.3.

Biến động sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 2011-2015 ..............................45

4.3.

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp...................................................... 46

4.3.1.

Hiện trạng các loại hình sử dụng đất trên địa bàn huyện Gia Bình ..................46

4.3.2.

Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất...................................................48

4.3.3.

Đánh giá hiệu quả chung của các LUT ...........................................................77

4.4.

Lựa chọn các lut có hiệu quả và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử
dụng đất......................................................................................................... 78


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt

Nghĩa tiếng Việt

BVTV

Bảo vệ thực vật

CLĐ

Công lao động

CNH-HĐH

Công nghiệp hóa – hiện đại hóa

CPTG

Chi phí trung gian

GTSX

Giá trị sản xuất GTNC

Giá trị ngày công HQĐV
Hiệu quả đồng vốn
LUT

XD

Xây dựng

6


DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1.

Phân cấp các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế .......................................27

Bảng 3.2.

Phân cấp các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả xã hội (tnh cho 1 ha) .................28

Bảng 3.3.

Phân cấp các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả môi trường .................................28

Bảng 4.1.

Phân loại đất chính huyện Gia Bình .........................................................36

Bảng 4.2.

Diện tch và cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp năm 2015...........................44

Bảng 4.3.


Hiệu quả xã hội các lọai hình sử dụng đất tểu vùng 1..............................56

Bảng 4.10. Đánh giá hiệu quả xã hội các lọai hình sử dụng đất tiểu vùng 2 (tính
cho 1 ha) .................................................................................................58
Bảng 4.11. Đánh giá hiệu quả xã hội các lọai hình sử dụng đất tiểu vùng 3 (tính
cho 1 ha) .................................................................................................59
Bảng 4.12. Tổng hợp hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất huyện Gia
Bình (tính cho 1 ha).................................................................................60
Bảng 4.13. So sánh mức đầu tư phân bón thực tế tại tiểu vùng 1 với hướng dẫn
của Sở NN và PTNN ...............................................................................63
Bảng 4.14. So sánh mức đầu tư phân bón thực tế tại tiểu vùng 2 với hướng dẫn
của Sở NN và PTNN ...............................................................................64
Bảng 4.15. So sánh mức đầu tư phân bón thực tế tại tiểu vùng 3 với hướng dẫn
của Sở NN và PTNN ...............................................................................65
Bảng 4.16. Bảng so sánh tình hình sử dụng thuốc BVTV thực tế tại tiểu vùng 1
với khuyến cáo của Sở NN và PTNN.......................................................69
vii


Bảng 4.17: Bảng so sánh tình hình sử dụng thuốc BVTV thực tế tại tiểu vùng 2
với khuyến cáo của Sở NN và PTNN.......................................................70
Bảng 4.18. Bảng so sánh tình hình sử dụng thuốc BVTV thực tế tại tiểu vùng 3
với khuyến cáo của Sở NN và PTNN.......................................................71
Bảng 4.19. Tổng hợp hiệu quả môi trường của các loại hình sử dụng đất tiểu
vùng 1 (điểm) ..........................................................................................73
Bảng 4.20. Tổng hợp hiệu quả môi trường của các loại hình sử dụng đất tiểu
vùng 2 (điểm) ..........................................................................................74
Bảng 4.21. Tổng hợp hiệu quả môi trường của các loại hình sử dụng đất tiểu
vùng 3 (điểm) ..........................................................................................75
Bảng 4.22. Tổng hợp hiệu quả môi trường của các LUT huyện Gia Bình (điểm) ......76

Người hướng dẫn: GS. TS Nguyễn Hữu Thành
1. Mục đích nghiên cứu
- Đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp nhằm góp phần giúp người
dân lựa chọn loại hình sử dụng đất hiệu quả trong điều kiện cụ thể của huyện.
- Định hướng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất
nông nghiệp của huyện Gia Bình.
2. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện các nội dung của đề tài, chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:
phương pháp chọn điểm nghiên cứu, phương pháp thu thập số liệu thứ cấp;
phương pháp thu thập số liệu sơ cấp; phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu;
phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất.
3. Kết quả nghiên cứu chính
- Luận văn đã khái quát được tình hình cơ bản của địa bàn nghiên cứu với các nội
dung gồm: điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; hiện trạng sử dụng đất và biến động sử
dụng đất nông nghiệp; hiện trạng các LUT trên địa bàn huyện Gia Bình.
- Luận văn đã đánh giá được hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường và hiệu
quả chung của các LUT trên địa bàn huyện Gia Bình.
- Luận văn đã lựa chọn các LUT có hiệu quả và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu
quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Gia Bình.
4. Kết luận chủ yếu của luận văn
- Huyện Gia Bình có tổng diện tích đất tự nhiên là 10.758,67 ha, trong đó diện
tích đất nông nghiệp là 6.586,23 ha chiếm 61,22 % tổng diện tch đất tự nhiên.
Huyện Gia Bình có điều kiện khí hậu, đất đai, hệ thống thủy lợi và mạng lưới giao
thông thuận lợi cho việc đa dạng hóa cây trồng và lưu thông hàng hóa.
10


- Huyện Gia Bình có 6 loại hình sử dụng đất chính là: Chuyên lúa; Lúa – rau,
màu; chuyên Rau, màu; Cây ăn quả, NTTS và Cây lâm nghiệp. Tuy nhiên, diện tích
LUT chuyên trồng lúa vẫn là chủ yếu.


Land Management

Code: 60.85.01.03

Supervisor: Dr. Nguyễn Hữu Thành
1. Purpose of research
- Evaluating the situation of agricultural land use, which helps farmers to choose
the effectve types of land use in specific conditions of district.
- Orienting and recommending solutons to improve the efficiency of the
agricultural land use.
2. Methods of research
Study methodologies carried out include: method of selecting study sites,
method of investgatng, collecting of secondary data; method of selecting the
study sites; method of investigating, collecting of primary data; method of
statistics, aggregation and analyzation of data; method of comparison.

3. Main results
- Thesis outlined the basic situation of the study area with the content included:
natural conditions , economic – social; current use of land and changes in
agricultural land use ; the current state of the LUT Gia Binh district.
- Thesis has evaluated the efectveness of economic , social environmental and
overall effectiveness of the LUT Gia Binh district.
- Thesis chose the LUT and propose effective solutions to improve the
efficiency of agricultural land in the district of Gia Binh.

4. Conclusion
- Gia Binh District has a total area of 10.758,67 hectares of natural land, of
which argricultural land is 6.586,23 hectares, accounting for 61,22% of total area
of natural land. Gia Binh District has good conditions of weather, soil, water system and

detail in troduction on using fertilizers and plant proctection chemicals as well as
transfering the advanced science and technology to producton should be given by
Department of agriculture an Rural development.

xiii


PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tài liệu sản xuất đặc
biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố
dân cư, xây dựng các thành phần kinh tế, văn hoá xã hội, an ninh và quốc
phòng, là điều kiện tồn tại và phát triển của con người và các sinh vật khác trên
trái đất. Vì vậy, sử dụng đất hợp lý là một phần của chiến lược nông nghiệp sinh
thái bền vững của tất cả các nước trên thế giới cũng như của nước ta hiện nay.
Nông nghiệp là hoạt động sản xuất cổ nhất và cơ bản nhất của loài người.
Hầu hết các nước trên thế giới đều phải xây dựng một nền kinh tế trên cơ sở phát
triển nông nghiệp dựa vào khai thác tiềm năng của đất, lấy đó làm bàn đạp cho
việc phát triển các ngành khác. Vì vậy, tổ chức sử dụng nguồn tài nguyên đất hợp
lý, có hiệu quả cao theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững đang trở
thành vấn đề mang tính toàn cầu.
Khai thác tiềm năng đất đai sao cho đạt hiệu quả cao nhất là việc làm hết
sức quan trọng và cần thiết, đảm bảo cho sự phát triển của sản xuất nông nghiệp
cũng như sự phát triển chung của nền kinh tế đất nước. Cần phải có các công
trình nghiên cứu khoa học, đánh giá thực trạng hiệu quả sử dụng đất nông
nghiệp, nhằm phát hiện ra các yếu tố tích cực và hạn chế, từ đó làm cơ sở để định
hướng phát triển sản xuất nông nghiệp, thiết lập các giải pháp nhằm nâng cao hiệu
quả sử dụng đất nông nghiệp.
Gia Bình là một huyện thuộc vùng đồng bằng Bắc Bộ, cách trung tâm
thành phố Bắc Ninh 25km về phía Tây Bắc, cách thủ đô Hà Nội 35 km về phía

của huyện ngày càng bị thu hẹp nhanh chóng. Mặt khác, sản xuất nông
nghiệp quy mô nhỏ, cơ cấu chưa hợp lý. Sử dụng đất nông nghiệp chưa
xứng đáng với tềm năng, nông sản hàng hóa chưa có sức cạnh tranh trên thị
trường. Chính vì vậy để khai thác tốt nhất tài nguyên đất nông nghiệp cần
tìm ra những hạn chế trong sản xuất nông nghiệp hiện nay để có những giải
pháp sử dụng đất hợp lý đem lại hiệu quả kinh tế cao, đồng thời bảo vệ môi
trường đất và sinh thái để khai thác sử dụng lâu bền đáp ứng yêu cầu phát
triển nền nông nghiệp bền vững là việc làm hết sức quan trọng và cần thiết.
Từ tất cả những vấn đề trên, được sự phân công của khoa Quản lý đất đai,
cùng với sự hướng dẫn của thầy giáo GS.TS Nguyễn Hữu Thành, chúng tôi tiến
hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa
bàn huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh”.
1.2. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
- Đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp nhằm góp phần giúp người
dân lựa chọn loại hình sử dụng đất hiệu quả trong điều kiện cụ thể của huyện.
- Định hướng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng
đất nông nghiệp của huyện Gia Bình.
1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Đề tài tến hành nghiên cứu trên địa bàn huyện Gia Bình – tỉnh Bắc Ninh.
3


1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
- Xác định được hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp
trên phương diện kinh tế, xã hội, môi trường.
- Kết quả nghiên cứu của Luận văn làm cơ sở cho các nhà quản lý, chỉ
đạo, điều hành sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Gia Bình.
- Các kết quả nghiên cứu có thể giúp địa phương lựa chọn các Loại hình
sử dụng đất/kiểu sử dụng đất có hiệu quả cao, góp phần tăng thu nhập cho người
sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh.

lai của các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội như thổ nhưỡng, khí hậu, địa hình,
địa mạo, địa chất, thủy văn, thực vật, động vật cư trú và hoạt động sản xuất của
con người (Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam, 2011). Theo học thuyết
sinh thái học cảnh quan (Landscape Ecology), đất đai được coi là vật mang

5


(Carrier) của hệ sinh thái (Eco-System). Trong đánh giá phân hạng về đất,
đất đai được định

6


nghĩa như sau: “Một vùng hay khoanh đất được xác định về mặt địa lý là
một diện tích bề mặt trái đất với những thuộc tính ổn định hoặc thay đổi có tnh
chất chu kỳ có thể dự đoán được của sinh quyển bên trên, bên trong và bên
dưới nó như là: không khí, đất, điều kiện địa chất, thủy văn, thực vật và động vật
cư trú, những hoạt động hiện nay và trước đây của con người, ở chừng mực mà
những thuộc tnh này có ảnh hưởng, có ý nghĩa tới việc sử dụng vạt đất đó
của con người hiện tại và tương lai” (Brink and Smyth, 1973).
* Khái niệm về đất nông nghiệp
Dựa trên mục đích sử dụng, tại điều 10 Luật đất đai 2013 phân loại
đất thành 3 nhóm chính: Nhóm đất nông nghiệp, nhóm đất phi nông nghiệp,
nhóm đất chưa sử dụng. Nhóm đất nông nghiệp bao gồm các loại đất sau:
- Đất trồng cây hàng năm gồm đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm khác;
- Đất trồng cây lâu năm;
- Đất rừng sản xuất;
- Đất rừng phòng hộ;
- Đất rừng đặc dụng;

- Đất đai có vị trí cố định và chất lượng không đồng đều giữa các vùng,
các miền. Mỗi vùng đất luôn gắn với các điều kiện tự nhiên (thổ nhưỡng, thời
tết, khí hậu, nước,…) điều kiện kinh tế - xã hội (dân số, lao động, giao
thông, thị trường,…) và có chất lượng đất khác nhau. Do vậy, việc sử dụng
đất đai phải gắn liền với việc xác định cơ cấu cây trồng, vật nuôi cho phù
hợp để nhằm đem lại hiệu quả kinh tế cao trên cơ sở nắm chắc điều kiện của
từng vùng lãnh thổ.
- Đất đai được coi là một loại tài sản, người chủ sử dụng có quyền nhất
định do pháp luật của mỗi nước qui định: tạo thuận lợi cho việc tập trung, tch tụ
và chuyển hướng sử dụng đất từ đó phát huy được hiệu quả nếu biết sử dụng đầy
đủ và hợp lý.
Như vậy, đất đai là yếu tố hết sức quan trọng và tích cực của quá trình sản
xuất nông nghiệp. Thực tế cho thấy thông qua quá trình phát triển của xã hội loài
người, sự hình thành và phát triển của mọi nền văn minh vật chất - văn minh tnh
thần, các thành tựu vật chất, văn hoá khoa học đều được xây dựng trên nền
tảng cơ bản đó là đất và sử dụng đất, đặc biệt là đất nông lâm nghiệp. Vì vậy, sử
dụng đất hợp lý, có hiệu quả là một trong những điều kiện quan trọng nhất
cho nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững.
2.2. HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT
2.2.1. Khái quát hiệu quả sử dụng đất
8


Sử dụng các nguồn tài nguyên có hiệu quả cao trong sản xuất để
đảm bảo phát triển một nền nông nghiệp bền vững là xu thế tất yếu đối
với các nước trên thế giới.

9



quả về mặt môi trường.
2.2.2.1. Hiệu quả kinh tế

1
0