HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT
NAM

PHẠM NGỌC TÙNG

PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ GỖ MỸ NGHỆ TRÊN
ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ
NỘI

Chuyên ngành:

Quản lý kinh tế

Mã số:

60 34 04 10

Người hướng dẫn khoa học:

GS. TS Nguyễn Văn Song

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung
thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã
được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày

Tác giả luận văn

Phạm Ngọc Tùng

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan.................................................................................................................. i
Lời cảm ơn .................................................................................................................... ii
Mục lục ........................................................................................................................ iii
Danh mục chữ viết tắt.................................................................................................... v
Danh mục bảng ............................................................................................................ vi
Trích yếu luận văn ................................................................................................................viii
Thesis

abstract

.............................................................................................................................x

Phần
1.
Mở
........................................................................................................... 1

đầu

1.1.

Tính cấp thiết của đề tài .................................................................................... 1


Cơ sở thực tiễn................................................................................................ 16

2.2.1.
16

Phát triển làng nghề ở một số nước trên thế giới và Việt Nam .........................

2.2.2.

Phát triển làng nghề TTCN ở Việt Nam .......................................................... 19

Phần 3. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu ....................... 23
3.1.

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu .......................................................................... 23

3.1.1.

Vị trí địa lý ..................................................................................................... 23

3.1.2.

Địa hình, thổ nhưỡng ...................................................................................... 23

3.1.3.

Điều kiện kinh tế - xã hội ................................................................................ 25

3.1.4.


Phần 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận ................................................................. 37
4.1.

Khái quát tình hình làng nghề gỗ mỹ nghệ trên địa bàn huyện Đông Anh........ 37

4.1.1.

Tình hình làng nghề gỗ mỹ nghệ trên địa bàn huyện Đông Anh ...................... 37

4.1.2.

Vấn đề chủ trương, chính sách, quy hoạch, kế hoạch phát triển làng nghề
gỗ mỹ nghệ huyện Đông Anh.......................................................................... 39

4.2.
41

Thực trạng phát triển làng nghề gỗ mỹ nghệ trên địa bàn huyện Đông Anh .........

4.2.1.

Thực trạng phát triển về quy mô, số lượng ...................................................... 41

4.2.2.

Thực trạng phát triển về chất lượng................................................................. 54

4.2.3.



Yếu tố thị trường ảnh hưởng đến phát triển làng nghề gỗ mỹ nghệ ..................

4.3.6.

Môi trường ở làng nghề truyền thống gỗ mỹ nghệ ........................................... 71

4.4.

Giải pháp phát triển làng nghề gỗ mỹ nghệ huyện Đông Anh .......................... 73

4.4.1.

Căn cứ đề xuất các giải pháp phát triển làng nghề gỗ mỹ nghệ ........................ 73

4.4.2.

Các giải pháp phát triển làng nghề gỗ mỹ nghệ ............................................... 74

Phần 5. Kết luận và kiến nghị ...................................................................................
86
5.1.

Kết luận .......................................................................................................... 86

5.2.

Kiến nghị ........................................................................................................ 88

Tài liệu tham khảo....................................................................................................... 90


Hợp tác xã

NĐ

Nghị định NQ

Nghị quyết
TNHH

Trách nhiệm hữu hạn

TTCN

Tiểu thủ công nghiệp TƯ

Trung ương
UBND

Ủy ban nhân dân

XDCB

Xây dựng cơ bản

5


DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1.

Bảng 4.4.

Giá trị sản xuất sản phẩm đồ gỗ mỹ nghệ làng nghề huyện Đông Anh
(2013 – 2015) .......................................................................................... 48

Bảng 4.5.

Sản lượng sản phẩm gỗ mỹ nghệ của làng nghề huyện Đông Anh
(2013 - 2015) ........................................................................................... 49

Bảng 4.6.
50

Nhu cầu sử dụng các loại nguyên liệu gỗ chính tại các hộ điều tra năm 2015.....

Bảng 4.7.

Giá thành các loại gỗ chính dùng trong sản xuất sản phẩm gỗ mỹ nghệ
2013 - 2015 ............................................................................................. 50

Bảng 4.8.

Bình quân diện tch sử dụng đất đai của 1 hộ trong làng nghề trong
3 năm (2013-2015) .................................................................................. 54

Bảng 4.9.
52

Cơ sở vật chất của các hộ điều tra sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ năm 2015.............



Các hình thức tổ chức SXKD ở làng nghề gỗ mỹ nghệ huyện
Đông Anh trong giai đoạn (2013 – 2015) ................................................44

Biểu 4.2.

Cơ cấu các loại sản phẩm làng nghề gỗ mỹ nghệ năm 2015 ......................59

Biểu 4.3.

Cơ cấu thị trường têu thụ sản phẩm làng nghề gỗ mỹ nghệ huyện
Đông Anh năm 2015.................................................................................61

Sơ đồ 4.1. Kênh tiêu thụ sản phẩm đồ gỗ mỹ nghệ tại huyện Đông Anh ...................63

vii


TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn và đánh giá đúng thực trạng
phát triển làng nghề, phân tch các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của làng nghề
đồ gỗ mỹ nghệ trên địa bàn huyện Đông Anh trong những năm gần đây. Từ đó
đề ra phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy phát triển làng nghề đồ gỗ
mỹ nghệ trên địa bàn huyện Đông Anh trong thời gian tới.
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu: phương pháp nghiên cứu chọn
điểm, phương pháp chuyên gia, chuyên khảo, phương pháp quan sát thực địa,
phương pháp thống kế kinh tế, phương pháp phân tch so sánh để phân tích và
đánh giá đúng thực trạng phát triển làng nghề, làm cơ sở để đưa ra các giải pháp
phát triển làng nghề gỗ mỹ nghệ trên địa bàn huyện Đông Anh. Kết quả nghiên cứu
chính và kết luận: Nghề gỗ mỹ nghệ trên địa bàn Huyện phân bố rộng, tập trung ở 3 xã

phát triển nghề gỗ mỹ nghệ trên địa bàn huyện Đông Anh trong thời gian tới. Các giải
pháp về mặt bằng, vốn, khoa học công nghệ, đào tạo nhân lực cho sản xuất sẽ góp
phần tăng quy mô và chất lượng của các hộ sản xuất.

9


THESIS ABSTRACT
Thesis has codified theoretical basis and practical and assess the true state of
development of villages, analysis of factors affectng the development of fine art wood
village in the district of Dong Anh recent years. From there, set targets and basic
solutions to promote the development of fine art wood village in Dong Anh district
in the near future.
Thesis using methods of research: research methods chosen points, expert
methods, monographs, field observaton method, method economic statistics,
comparatve analysis methods to analyze and evaluate the true state of price
development of villages, as the basis for developing solutons wooden handicraft
villages in the district of Dong Anh. Key fndings and conclusions: wooden handicraft
profession in the districts widely distributed, concentrated in three communes of
Van Ha, Ha Union, Switzerland Forest, with approximately 5,000 households, more
than
10,000 employees, annual production value of nearly 1,500 billion, the average
producton value 500-600 million / household / year, per capita income reached
6.7 million workers / 1 person / year. Producers operating largely in the form of
household producton supply of products to market. In recent years producers
generally fine art wood products supplied to the market a variety of products such
as statues, paintings and fne art wood, office furniture, household, furniture, collapsed,
bed, altar,... with different types of wood such as sandalwood, mahogany, jackfruit,...
stable quality, reasonable price to meet consumer demand of consumers. Currently in
the period of industrializaton and modernization, the village has applied the scientific

văn hoá, xã hội của nông thôn Việt Nam. Nhiều thế hệ người Việt Nam đã lam
lũ, không ngừng sáng tạo trong suốt hàng nghìn năm để hình thành một hệ thống
làng nghề phong phú mà kết tinh trong nó là những giá trị văn hóa truyền
thống của dân tộc.
Trong quá trình mở cửa hội nhập, xây dựng nền kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa, phấn đấu đến năm 2020, nước ta cơ bản trở thành nước
công nghiệp theo hướng hiện đại, Đảng ta luôn xác định việc mở rộng và
phát triển các làng nghề là một trong những nội dung quan trọng của quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Đây không chỉ là vấn đề có
ý nghĩa trước mắt mà còn có ý nghĩa lâu dài trong sự phát triển kinh tế nông
thôn. Đặc biệt ở vùng Đồng bằng sông Hồng, đất chật, người đông và nhiều
làng xã phổ biến là kinh tế thuần nông, thì phát triển làng nghề sẽ là cầu nối giữa
nông nghiệp và công nghiệp, giữa nông thôn và thành thị, đảm bảo cho kinh
tế nông thôn phát triển (Văn kiện đại hội đảng khóa VIII, 1996).
Huyện Đông Anh là một trong những huyện có làng nghề đồ gỗ truyền
thống nổi tiếng của thành phố Hà Nội, ra đời từ thế kỷ 17 sản phẩm tượng
của làng nghề đã nổi tếng khắp gần xa. Vài năm trở lại đây, thực tế nhu
cầu sử dụng đồ gỗ mỹ nghệ của người tiêu dùng tăng cao, người dân làng
nghề đã nhanh chóng nắm bắt mở rộng sang sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ. Việc
áp dụng những kỹ thuật tạc tượng truyền thống vào sản xuất gỗ mỹ nghệ đã
mang đến cho sản phẩm của làng nghề nét mềm mại, thanh mảnh, bố cục
hài hòa và có tính thẩm mỹ cao từng bước chiếm được lòng tn của người
tiêu dùng (Hội nghị phát triển ngành nghề nông thôn ở các tỉnh phía Bắc, Hà
Nội 8/2000).
Việc phát triển làng nghề đồ gỗ truyền thống là mũi nhọn để phát
triển kinh tế khu vực nông thôn. Phát triển làng nghề đồ gỗ truyền thống
tạo ra sự ổn định đời sống từ đó là tền đề để tập trung cho phát triển
kinh tế, xã hội vùng. Cái được lớn nhất ở đây là phát triển ngành nghề
1


nghệ trên địa bàn huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
- Đề xuất phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy phát
triển làng nghề đồ gỗ mỹ nghệ trên địa bàn huyện Đông Anh trong thời gian tới.
1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
1.3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
- Tình hình phát triển sản xuất và tiêu thụ sản phẩm đồ gỗ mỹ nghệ ở các
làng nghề trong phạm vi huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
3


- Những giải pháp nhằm phát triển làng nghề sản xuất đồ gỗ mỹ
nghệ trong phạm vi huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
1.3.1.2. Đối tượng điều tra
- Các hộ, cơ sở sản xuất tại các làng nghề đồ gỗ mỹ nghệ trên địa bàn
huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
- Cán bộ quản lý các cấp tham gia quản lý và phát triển làng nghề gỗ mỹ
nghệ trên địa bàn huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
1.3.2.1. Phạm vi về nội dung
Đề tài nghiên cứu những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển làng nghề
sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ và những chỉ têu đánh giá sự phát triển các làng nghề
trong thời gian qua. Từ đó đề xuất một số giải pháp chủ yếu phát triển làng
nghề sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ trong thời gian tới.
1.3.2.2. Phạm vi về không gian
Đề tài được triển khai nghiên cứu tại huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
1.3.2.3. Phạm vi về thời gian
- Thu thập số liệu về đặc điểm địa bàn nghiên cứu trong giai đoạn 2013 2015.
- Số liệu về tình hình phát triển làng nghề truyền thống gỗ mỹ nghệ
được thu thập trong thời điểm nghiên cứu (2013-2015).

nghề phụ, chủ yếu được bà con nông dân làm vào thời kỳ nông nhàn. Nhưng
sau này, do sự phân công lao động mà các ngành nghề thủ công tách dần
khỏi sản xuất nông nghiệp nhưng vẫn phục vụ trực tếp cho hoạt động nông
nghiệp. Và lúc đó, những người thợ thủ công ở làng nghề có thể là không
còn làm nông nghiệp nhưng họ vẫn gắn liền với làng quê mình. Cho tới khi nghề
thủ công phát triển mạnh, những người làm nghề thủ công và sống nhờ nghề
này tăng lên nhanh chóng. Đó chính là cơ sở cho sự ra đời và tồn tại của các
làng nghề ở nông thôn cho đến ngày nay (Hoàng Kim Giao, 1996).
5


Thông qua những lí luận đó mà các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều khái
niệm khác nhau về làng nghề như:
“Làng nghề là một cụm dân cư sinh sống trong một thôn (làng), cùng làm
một nghề tểu thủ công nghiệp mà các hộ đó có thể sinh sống bằng nghề đó, thu
nhập từ nghề đó chiếm trên 50% tổng thu nhập của các hộ. Ngoài ra giá trị sản
lượng của nghề chiếm trên 50% tổng giá trị sản lượng của địa phương”.
“Làng nghề là nơi hầu hết mọi người trong làng đều hoạt động nghề cho
nghề đó và lấy đó làm nguồn sống chủ yếu”. Với quan niệm như thế thì hiện nay
ở Việt Nam tồn tại rất ít (như làng gốm Bát Tràng,…).
“Làng nghề là trung tâm sản xuất thủ công, nơi quy tụ các nghệ nhân và
nhiều hộ gia đình chuyên làm nghề, giữa các hộ sản xuất có sự liên kết hỗ
trợ trong sản xuất, bán sản phẩm theo kiểu phường hội”. Quan niệm này chưa
phản ánh được đầy đủ tính chất, đặc điểm của làng nghề, nó vẫn chưa thể hiện
được sự khác biệt giữa làng nghề ở nông thôn với những trung tâm sản xuất thủ
công nghiệp ở thành thị, thị trấn.
“Làng nghề là một cộng đồng dân cư sống tập trung trên cùng một địa bàn
nông thôn. Trong làng đó, có một bộ phận dân cư tách ra cùng nhau sinh
sống bằng việc sản xuất một hoặc một số loại hàng hóa, dịch vụ; trong đó có
ít nhất một loại hàng hóa, dịch vụ đặc trưng thu hút đông đảo lao động hoặc hộ

phẩm thủ công mỹ nghệ phải tinh tế và chất lượng cao hơn.
- Phát triển và phát triển làng nghề gỗ mỹ nghệ
Phát triển là khái niệm dùng để chỉ sự tăng lên về mặt số lượng và
chất lượng của một vấn đề hiện tượng nào đó. Phát triển bao hàm ý nghĩ
rộng hơn tăng trưởng. Bên cạnh têu chí thu nhập bình quân đầu người, phát
triển còn bao gồm nhiều khía cạnh khác. Sự tăng cường cộng thêm các thay
đổi cơ bản trong cơ cấu nền kinh tế, sự tăng lên của sản phẩm quốc dân do
ngành công nghiệp tạo ra, sự đô thị hóa, sự tham gia của một quốc gia trong quá
trình tạo ra các thay đổi nói trên là những nội dung của sự phát triển (Mai Thế
Hởn, 1999).
Phát triển làng nghề là sự tăng lên về quy mô làng nghề được hiểu là
sự mở rộng về sản xuất của từng làng nghề và số lượng làng nghề được tăng
lên theo thời gian và không gian (làng nghề mới), trong đó làng nghề cũ được
củng cố, làng nghề mới được hình thành. Từ đó giá trị sản lượng của làng nghề
không ngừng được tăng lên, nó thể hiện sự tăng trưởng của làng nghề. Sự
phát triển làng nghề truyền thống phải đảm bảo hiệu quả kinh tế, xã hội và môi
trường (Bùi Ngọc Quyết, 2000).
Từ khái niệm chung về phát triển, chúng ta có thể hiểu phát triển ngành
nghề đồ gỗ mỹ nghệ chính là sự tăng lên về quy mô của ngành nghề sản xuất, sự
tăng số lượng của các cơ sở sản xuất, số hộ tham gia cùng với nó, đồng thời là sự
tăng về giá trị sản lượng từng loại sản phẩm được sản xuất ra, thu nhập của
người lao động trong sản xuất ngành nghề tăng lên. Chính vì vậy, phát triển
ngành nghề gỗ mỹ nghệ yêu cầu cần sự tăng trưởng ngành nghề này phải đảm
bảo hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường.
Phát triển ngành nghề gỗ mỹ nghệ còn yêu cầu sự phát triển phải có kế
hoạch, quy hoạch, sử dụng các nguồn lực như tài nguyên thiên nhiên, lao động,
8


vốn, nguyên liệu cho sản xuất đảm bảo hợp lý có hiệu quả, nâng cao mức


Gỗ mỹ nghệ là một nghề thủ công truyền thống mang tnh chất nghệ thuật
trang trí tạo hình truyền thống của nước ta, xuất hiện từ lâu đời. Nghề gỗ
mỹ nghệ phát triển thành làng nghề vào thế kỷ thứ 7. Thời gian đầu sản phẩm gỗ
mỹ nghệ chỉ phục vụ cho cung đình và làm đồ thờ cúng, đình chùa miếu mạo.
Trải qua bao thăng trầm, nghề gỗ mỹ nghệ đã phát triển rộng khắp tới mọi
miền đất nước, trở thành một nghề thu hút được đông đảo lao động, nhất là lao
động vùng nông thôn. Kế thừa những kinh nghiệm quý báu của cha ông
truyền lại, người thợ gỗ mỹ nghệ đã vận dụng kỹ thuật mộc và điêu khắc một
cách hiệu quả vào việc tạo nên những sản phẩm gỗ mỹ nghệ đạt trình độ
nghệ thuật cao, cung ứng cho nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, góp
1
0


phần tăng thu nhập trong từng hộ gia đình, chiếm vị trí quan trọng trong sản
xuất, đời sống và trong nền kinh tế quốc dân.

1
1