HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT
NAM

VŨ THỊ VÙNG

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THU HỒI NỢ
ĐỌNG TIỀN ĐÓNG BHXH BẮT BUỘC CỦA
CÁC DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA
BÀN
HUYỆN BÌNH GIANG, TỈNH HẢI
DƯƠNG

Chuyên ngành:

Quản lý kinh tế

Mã số:

60 34 04 01

Người hướng dẫn khoa học:

GS.TS. Nguyễn Văn Song

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng:
Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực và
chưa từng được sử dụng hoặc công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

quá trình thực hiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi
điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành
luận văn./.

Hà Nội, ngày

tháng

năm 2016

Tác giả luận văn

Vũ Thị Vùng

ii


MỤC LỤC

Lời cam đoan ................................................................................................................ i
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục ...................................................................................................................... iii
Danh mục chữ viết tắt.................................................................................................. vi
Danh mục bảng .......................................................................................................... vii
Danh mục hình và sơ đồ .............................................................................................. ix
Trích

yếu


1.3.

đề

nghiên
tiêu

tài
cứu
chung

cụ

thể

Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu ..................................................3

1.3.1.
Đối
tượng
......................................................................................3
1.3.2.

của

nghiên

cứu

Phạm vi nghiên cứu .........................................................................................3

2.1.4.

Thu hồi nợ đọng BHXH bắt buộc ..................................................................31

2.1.5.

Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác thu hồi nợ đọng tiền đóng BHXH
bắt buộc.........................................................................................................33

3


2.2.
Cơ
sở
thực
...............................................................................38
2.2.1.

tễn

của

đề

tài

Kinh nghiệm thu hồi nợ đọng tiền đóng BHXH bắt buộc ở một số nước
trên thế giới ...................................................................................................38


Điều kiện tự nhiên của huyện Bình Giang ......................................................44

3.1.2.

Điều kiện Kinh tế - Xã hội của huyện Bình Giang..........................................45

3.1.3.

Khái quát chung về cơ quan BHXH huyện Bình Giang ..................................47

3.2.

Phương pháp nghiên cứu ...............................................................................53

3.2.1.

Phương pháp chọn điểm nghiên cứu ..............................................................53

3.2.2.

Nguồn số liệu ................................................................................................53

3.2.3.

Phương pháp xử lý và phân tích số liệu ..........................................................54

3.2.4.

Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu ...................................................................55


4.3.2

Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện công tác thu
hồi nợ đọng BHXH bắt buộc của các doanh nghiệp trên địa bàn huyện
Bình
Giang giai đoạn 2012-2015 ............................................................................79

4.4.

Các yếu tố ảnh hưởng đến nợ đọng tiền đóng BHXH bắt buộc của các
doanh nghiệp trên địa bàn huyện bình giang giai đoạn 2012-2015..................81

4.4.1.

Các yếu tố từ phía người sử dụng lao động và người lao động .......................81

4.4.2.

Công tác thanh tra, kiểm tra ...........................................................................83

4.4.3.

Công tác tuyên truyền ....................................................................................84

4.4.4.

Các yêu tố từ chế tài và mức xử phạt vi phạm ................................................85

4.4.5.



Bổ sung thẩm quyền cho cơ quan BHXH trong việc thanh tra, xử lý vi
phạm..............................................................................................................9
3

4.5.6.

Tăng cường vai trò lãnh đạo của các cấp Đảng ủy, chính quyền và sự
phối hợp của các Ngành liên quan..................................................................94

4.5.7.

Tiếp tục duy trì tốt công tác đôn đốc, thu nợ đọng BHXH ..............................96

4.5.8.

Khởi kiện các DN ra tòa và áp dụng Bộ luật hình sự khi các DN cố ý
chây ỳ nợ đọng BHXH bắt buộc ....................................................................97

Phần 5. Kết luận và kiến nghị
...................................................................................99
5.1.

Kết luận .........................................................................................................99

5.2.

Kiến nghị .....................................................................................................101

Tài liệu tham khảo.....................................................................................................103

Doanh nghiệp nhà nước DNNQD

Doanh nghiệp ngoài quốc doanh HĐLĐ
Hợp đồng lao động
ILO

Tổ chức lao động quốc tế

KCN

Khu công nghiệp

LĐ-TBXH

Lao động- Thương binh xã hội

NLĐ

Người lao động NQD

Ngoài quốc doanh SDLĐ
dụng lao động THPT

Sử
Trung học

phổ thông TL-TC

Tiền lương-



Bảng 3.2.

Số lượng CBCCVC, LĐHĐ công tác tại BHXH huyện Bình Giang
giai đoạn 2012-2015 ...............................................................................50

Bảng 3.3.

Số lượng cán bộ làm công tác thu BHXH tại BHXH huyện Bình
Giang giai đoạn 2012-2015 .....................................................................51

Bảng 3.4.

Trình độ học vấn của CBCCVC, LĐHĐ của BHXH huyện Bình
Giang giai đoạn 2012-2015 .....................................................................52

Bảng 3.2.

Số lượng mẫu điều tra .............................................................................54

Bảng 4.1.

Bảng tổng hợp các doanh nghiệp tham gia BHXH ở huyện Bình
Giang giai đoạn 2012 – 2015 ..................................................................58

Bảng 4.2.

Số lượng lao động tham gia BHXH trong các DN tại huyện Bình
Giang giai đoạn 2012-2015 .....................................................................60




Bảng 4.10. Bảng tổng hợp các DN mà BHXH huyện Bình Giang áp dụng hình
thức khống chế khoảng thời gian hưởng quyền lợi để thu hồi
nợ
đọng BHXH bắt buộc giai đoạn 2012-2015. ............................................74
Bảng 4.11. Kết quả của hình thức thu hồi nợ BHXH bắt buộc bằng hình thức khống
chế thời gian hưởng BHXH bắt buộc ............................................75
Bảng 4.12.

Kết quả của công tác thu hồi nợ bằng việc xin ý kiến lãnh đạo của
chủ tịch UBND huyện và phối hợp với các phòng liên quan....................76

Bảng 4.13. Kết quả của công tác thu hồi nợ đọng BHXH bắt buộc bằng hình
thức thanh tra, kiểm tra ...........................................................................78
Bảng 4.14. Mức độ am hiểu của người SDLĐ về BHXH bắt buộc tại các DN
điều tra năm 2015 ...................................................................................82
Bảng 4.15. Mức độ am hiểu pháp luật về BHXH của NLĐ tại các DN theo số
liệu điều tra năm 2015.............................................................................83
Bảng 4.16. Tình hình thanh tra, kiểm tra việc thực hiện Luật BHXH tại các DN
theo số liệu điều tra năm 2015.................................................................83
Bảng 4.16. Mức độ tuyên truyền về BHXH tại các DN điều tra năm 2015 ................84
Bảng 4.17. Mức độ tếp cận thông tin về BHXH của chủ SDLĐ tại các DN điều
tra năm 2015 ...........................................................................................84
Bảng 4.18. Tình hình phối hợp giữa BHXH huyện với các cơ quan chức năng
liên quan năm 2015 .................................................................................86

8



của BHXH huyện Bình Giang, các phòng ban thuộc UBND huyện Bình Giang Các tài
liệu công bố trên các phương tiện truyền thông đại chúng như: internet, sách, báo,
tạp chí,... nói về tình trạng nợ đọng tiền đóng BHXH bắt buộc nói chung và huyện
Bình Giang nói riêng.
Dữ liệu sơ cấp phục vụ cho quá trình nghiên cứu gồm: Toàn bộ số liệu điều tra
khảo sát cán bộ, lãnh đạo công tác tại BHXH huyện Bình Giang, chủ sử dụng lao động và
người lao động làm việc trong các doanh nghiệp trên địa bàn huyện.
+ Phương pháp phân tích thông tin: Phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so
sánh, phương pháp phân tích SWOT.

10


Kết quả nghiên cứu
+ Phân tích được cơ sở lý luận và thực tiễn về nợ đọng BHXH bắt buộc thông
qua các khái niệm, bản chất, vai trò của BHXH bắt buộc, khái niệm nợ đọng BHXH bắt
buộc, khái niệm thu hồi nợ đọng BHXH bắt buộc, các yếu tố ảnh hưởng đến công tác
thu hồi nợ đọng tền đóng BHXH bắt buộc.
+ Phân tích thực trạng nợ đọng BHXH bắt buộc của các doanh nghiệp trên địa
bàn huyện Bình Giang, thực trạng thực hiện công tác thu hồi nợ đọng BHXH bắt buộc
của các doanh nghiệp mà BHXH huyện Bình Giang đã thực hiện trong giai đoạn 20122015.
+ Chỉ ra được các yếu tố ảnh hưởng đến nợ đọng tiền đóng BHXH bắt buộc đó
là: Yếu tố từ người lao động và người sử dụng lao động; công tác thanh tra, kiểm
tra, công tác tuyên truyền; các yếu tố từ chế tài và mức xử phạt vi phạm; các yếu tố
về quy định chức năng, nhiệm vụ của ngành BHXH; các yếu tố từ sự phối hợp giữa
các ban ngành, đoàn thể.
+ Để thực hiện tốt công tác thu hồi nợ đọng tền đóng BHXH bắt buộc của các
doanh nghiệp trên địa bàn huyện, BHXH huyện Bình Giang cần áp dụng đồng bộ các
giải pháp sau: Nâng cao nhận thức của người sử dụng lao động và người lao động; tăng
cường công tác thanh tra, kiểm tra; tăng cường công tác tuyên truyền thực hiện

insurance Binh Giang district, the departments of Binh Giang District People's
Committee Documents published in the mass media such as the internet, books ,
newspapers, magazines, ... involving about insolvency compulsory social insurance
premiums in general and in particular Binh Giang district.
Primary data serving research process includes: Collecting the survey data
officials, leaders in social work Binh Giang district, all employers and employees
working in the enterprises in districts.
The Analytical informaton methods: Statistical methods described, methods
comparison, SWOT analysis method.
The research results
+ Rationale and practce of compulsory social insurance arrears through the
concept, nature and role of the mandatory social insurance, the concept of compulsory
social insurance arrears, debt collecton concept of compulsory social insurance, the
elements working affectng debt collection compulsory social insurance premiums.

xii


+ The assessment of the debt situation of the compulsory social insurance
funds of enterprises, the reality implementation of debt collection compulsory social
insurance of the social enterprise Binh Giang district has made in the 2012- 2015 period.
+ These factors affect the debt of the compulsory social insurance are:
Element from workers and employers; inspecton, testing, dissemination; elements from
the sanctions and penaltes; factors regulating the functions and dutes of the social
insurance sector; elements from the coordinaton between departments and unions.
+ To perform well the task of debt collection compulsory social insurance
premiums of businesses in the district, Binh Giang social insurance should apply after
synchronization solutions: Raising awareness of employers and people labor;
strengthening inspecton and investgaton; strengthen the propaganda carried out social
policy; interest calculaton performed late at the provisions of the Social Insurance

nhiệm vụ, quyền hạn chủ yếu của hệ thống BHXH Việt Nam là tổ chức thu BHXH,
giải quyết và chi trả các chế độ BHXH, thực hiện các hoạt động đầu tư để bảo
toàn và tăng trưởng quỹ BHXH; kiến nghị với Chính phủ và các cơ quan có liên
quan việc sửa đổi, bổ sung các chính sách, chế độ BHXH cho phù hợp với tình hình
kinh tế – xã hội của đất nước trong từng giai đoạn.
Trải qua 20 năm xây dựng và phát triển, mặc dù còn gặp nhiều khó khăn
nhưng được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, và Chính phủ; sự
hỗ trợ, phối hợp của các bộ, ban, ngành ở trung ương và cấp ủy, chính quyền địa
phương; cùng với sự nỗ lực phấn đấu của toàn thể cán bộ, CCVC và NLĐ,
Ngành BHXH đã đạt được những bước tến vững chắc, với những kết quả khá
toàn diện, nổi bật. Trong nhiều năm qua, BHXH Việt Nam không chỉ triển khai
hiệu quả việc phát triển đối tượng tham gia, chăm lo tốt cho các đối tượng thụ
1


hưởng chính sách, không ngừng cải tến quy trình, nâng cao chất lượng hiệu quả
phục vụ, mà còn đề xuất với Chính phủ và Quốc hội sửa đổi các nội dung để Luật

2


BHXH, Luật BHYT đi vào cuộc sống, thực sự trở thành những chính sách trụ cột
của hệ thống an sinh xã hội hiện nay (Nguyễn Thị Minh, 2015).
Bên cạnh những kết quả đạt được, trong quá trình hoạt động đã bộc
lộ những tồn tại, hạn chế đang được quan tâm cần giải quyết như có nhiều đơn
vị, doanh nghiệp còn chưa nghiêm túc trong việc thực hiện pháp luật về BHXH,
tnh trạng nợ đọng, trốn đóng BHXH bắt buộc ngày càng phổ biến, gia tăng hầu
hết ở các địa phương. Từ kết quả giám sát của Tổng liên đoàn Lao động VN cho
đến thanh tra của Thanh tra Chính phủ (TTCP) đều cho thấy doanh nghiệp (DN)
nào cũng chậm đóng các loại bảo hiểm cho người lao động. Trong đó, không ít

khác nhau. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có một định nghĩa thống nhất về BHXH.
Bởi lẽ, BHXH là đối tượng nghiên cứu của nhiều môn khoa học khác nhau như
kinh tế, xã hội, pháp lý …Do đó, hiện nay còn tồn tại nhiều quan niệm khác nhau
về BHXH, tùy thuộc vào góc độ nghiên cứu của các nhà khoa học.
Theo từ điển Bách khoa Việt Nam: “Bảo hiểm xã hội là một chế độ pháp
định bảo vệ người lao động, sử dụng nguồn tiền đóng góp của người lao
động, của người sử dụng lao động và được sự tài trợ, bảo hộ của Nhà nước
nhằm trợ giúp vật chất cho người được bảo hiểm và gia đình trong trường hợp bị
giảm hoặc mất thu nhập bình thường do ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề
nghiệp, thai sản, thất nghiệp, hết tuổi lao động theo quy định của pháp luật hoặc
chết”.
Ngày 29 tháng 6 năm 2006, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam ban hành Luật BHXH số 71/2006/QH11, có hiệu lực thi hành từ ngày
01/01/2007, theo đó khái niệm về BHXH và BHXH bắt buộc được nêu như sau:
Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu
nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai
sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc
chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội.
Với khái niệm này, đối tượng khi tham gia BHXH bắt buộc thì được bảo
vệ bằng hệ thống BHXH, thường là những người lao động và thân nhân của họ,
không phải là tất cả các thành viên của xã hội nói chung. Biện pháp công cộng
được sử dụng trong BHXH thông thường là biện pháp lập quỹ chuyên dùng, từ
sự đóng góp của người lao động và người sử dụng lao động, hầu như không bao
hàm sự chu cấp từ ngân sách nhà nước hoặc từ các quỹ xã hội.

5


BHXH bắt buộc là loại hình bảo hiểm mà người lao động, người sử dụng
lao động bắt buộc phải tham gia theo quy định của pháp luật.

phân phối của chính bản thân người lao động theo thời gian (nghĩa là sự
phân phối lại thu nhập của quá trình làm việc và quá trình không làm việc). Phân
phối theo chiều dọc là sự phân phối giữa những người khỏe mạnh cho người ốm
đau, bệnh tật; giữa những người trẻ cho người già; giữa những người không sinh
đẻ (nam giới) và người sinh đẻ (nữ giới); giữa những người có thu nhập cao
và người có thu nhập thấp… Để dễ hình dung có thể dùng “lát cắt ngang” vào
một tập hợp những người đang và đã tham gia BHXH vào bất kỳ thời điểm nào
7


vào bất kỳ “đoạn” nào của tập hợp ta đều có thể thấy được mối quan hệ của
sự phân

8


phối này. Ở lát cắt này có cả người mới tham gia BHXH, người đang hưởng BHXH;
người khỏe mạnh, người ốm đau; người già, người trẻ; người có thu nhập
cao, người có thu nhập thấp… Nói cách khác, đây là sự phân phối lại thu nhập
theo không gian (Civillawinfor, 2008).
Qua đây có thể thấy, BHXH góp phần thực hiện mục têu bảo đảm an toàn
kinh tế cho người lao động và gia đình họ. BHXH là quá trình tổ chức sử dụng
thu nhập cá nhân và tổng sản phẩm trong nước (GDP) để thoả mãn nhu cầu
an toàn kinh tế của người lao động và an toàn xã hội. BHXH mang cả bản chất
kinh tế và cả bản chất xã hội. Về mặt kinh tế, nhờ sự tổ chức phân phối lại thu
nhập, đời sống của người lao động và gia đình họ luôn được bảo đảm trước
những bất trắc, rủi ro xã hội. Về mặt xã hội, do có sự “san sẻ rủi ro” của BHXH,
người lao động chỉ phải đóng góp một khoản nhỏ trong thu nhập của mình cho
quỹ BHXH, nhưng xã hội sẽ có một lượng vật chất đủ lớn trang trải những rủi
ro xảy ra. ở đây, BHXH đã thực hiện nguyên tắc “lấy của số đông bù cho