ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

DIỆP THỊ HUYỀN

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG,
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN
ĐỊA BÀN HUYỆN ĐỒNG HỶ, TỈNH THÁI NGUYÊN
GIAI ĐOẠN 2008 - 2013
Ngành: Quản lý đất đai
Mã số: 60.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI
Người hướng dẫn khoa học: TS. Vũ Thị Thanh Thủy

Thái Nguyên, năm 2014


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung
thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi xin cam đoan, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được
cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc./.
TÁC GIẢ

Diệp Thị Huyền


LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập và thực hiện đề tài luận văn thạc sĩ của mình, tôi đã
nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy, cô Trường Đại học Nông lâm Thái

1.1.3. Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB................................. 6
1.1.4. Về tái định cư .............................................................................................. 10
1.2. Cơ sở pháp lý của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng........................... 12
1.2.1. Các văn bản pháp quy của nhà nước: ........................................................... 12
1.2.2. Các văn bản pháp quy của địa phương: ........................................................ 13
1.3. Cơ sở thực tiễn: .............................................................................................. 14
1.3.1. Chính sách bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi
đất - kinh nghiệm Quốc tế và một số nước trên thế giới .........................................
14
1.3.2. Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, GPMB, hỗ trợ và Tái định cư ở
Việt Nam, và một số tỉnh thành: ........................................................................... 17
1.4. Thực trạng công tác bồi thường, GPMB, hỗ trợ và TĐC của tỉnh
Thái Nguyên.......................................................................................................... 23
1.5. Tác động của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến phát triển
cơ sở hạ tầng và đời sống kinh tế - xã hội .............................................................. 25
1.5.1. Đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng............................................................... 25
1.5.2. Đối với sự phát triển kinh tế - xã hội............................................................ 26


Chương 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. 28
2.1. Đối tượng, địa bàn nghiên cứu ........................................................................ 28
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu .................................................................................. 28
2.1.2. Địa bàn nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu.................................................. 28
2.2. Nội dung nghiên cứu ...................................................................................... 28
2.2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và tình hình quản lý, sử dụng đất đai
của huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.................................................................. 28
2.2.2. Đánh giá công tác bồi thường GPMB trên địa bàn huyện Đồng Hỷ,
tỉnh Thái Nguyên................................................................................................... 28
2.2.3. Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ tại hai dự án............. 28
2.2.4. Ảnh hưởng của việc thực hiện chính sách thu hồi, bồi thường đất đến

3.3.2. Công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại 02 dự án ..............
53
3.4. Ảnh hưởng của việc thực hiện chính sách thu hồi, bồi thường đất đến
đời sống của người dân.......................................................................................... 68
3.4.1. Tình hình chung về bồi thường, hỗ trợ ......................................................... 68
3.4.2. Đánh giá tác động của công tác bồi thường, GPMB, hỗ trợ TĐC đến
đời sống, việc làm và thu nhập của người bị thu hồi đất tại 02 dự án nghiên cứu ...
69
3.5. Thuận lợi, khó khăn và gải pháp nâng cao hiệu quả về công tác bồi thường
GPMB khi Nhà nước thu hồi đất trên địa huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên ........ 77
3.5.1. Thuận lợi ..................................................................................................... 77
3.5.2. Khó khăn, tồn tại ......................................................................................... 78
3.5.3. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường,
GPMB, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Đồng Hỷ: ................... 79
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ............................................................................. 80
1. Kết luận ............................................................................................................. 80
2. Đề nghị.............................................................................................................. 81
TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................................... 1


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BTC

:

Bộ Tài chính

CNH – HĐH

:


Quyết định

TNMT

:

Tài nguyên môi trường

TT

:

Thông tư TTg

:

Thủ tướng UBND

ban nhân dân TDC
định cư

:

Uỷ

:

Tái



Hình 3.1: Trình tự thực hiện bồi thường GPMB tại huyện Đồng Hỷ ..................... 46


1


2

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề
tài
Như chúng ta đã biết, thế giới sống của chúng ta luôn luôn gắn liền với đất.
Nó giữ một vai trò đặc biệt khó có thể thay thế được. Đất đai là sản phẩm của tự
nhiên, là tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia. Đất đai là yếu tố
duy nhất của sự sống, nếu không có đất sẽ không có sản xuất và cũng không có
sự tồn tại của con người, là nguồn tài nguyên thiên nhiên, là tài sản quốc gia, địa
bàn để phân bố dân cư và các hoạt động kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh; là
nguồn nội lực để xây dựng và phát triển bền vững quốc gia. Đất đai được coi là
một loại bất động sản, là một loại hàng hóa đặc biệt vì những tính chất của nó như:
Cố định về vị trí, giới hạn về không gian, vô hạn về thời gian sử dụng. Cho nên việc
bảo vệ nguồn tài nguyên đất đai là một vấn đề hết sức quan trọng.
Đất nước ta đang trong quá trình thực hiện Công nghiệp hóa - Hiện đại
hóa với mục tiêu đến năm 2020 trở thành một nước Công nghiệp, thực hiện
đường lối và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội với với tốc độ công nghiệp hóa,
đô thị hóa diễn ra nhanh chóng khiến nhu cầu đất cho xây dựng cơ sở hạ tầng,
công nghiệp, nhà ở ngày càng lớn, hàng ngàn dự án đầu tư xây dựng các công
trình giao thông, thuỷ lợi, hệ thống điện, hệ thống thông tin liên lạc, các công trình
xây dựng và phát triển các ngành kinh tế, các sự nghiệp kinh tế, văn hoá, thể dục,
thể thao, khoa học, kỹ thuật, các dự án xây dựng và phát triển các khu công

thiên nhiên vô cùng phong phú đặc biệt là nguồn tài nguyên khoáng sản (quặng
sắt, đất sét, angtimon, đá vôi, cát sỏi...), có trục Quốc lộ 1B đi Lạng Sơn chạy qua,
đã tạo cho huyện Đồng Hỷ những điều kiện lý tưởng để thu hút các dự án đầu tư
khai thác tài nguyên khoáng sản, thực hiện CNH - HĐH với sự phát triển của các
cụm công nghiệp, các nhà máy xí nghiệp hiện đại, các khu dân cư mới, các công
trình văn hóa xã hội....Do vậy công tác bồi thường giải phóng mặt bằng để thực
hiện các dự án trên địa bàn rất được các cấp, các ngành của tỉnh cũng như huyện
quan tâm.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, tôi chọn đề tài:“Đánh giá công tác bồi
thường giải phóng mặt bằng một số dự án trên địa bàn Huyện Đồng Hỷ, Tỉnh
Thái Nguyên giai đoạn 2008 – 2013”


2. Mục tiêu của đề tài
2.1. Mục tiêu tổng quát
Nghiên cứu công tác thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và
tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái
Nguyên giai đoạn 2008-2013 để tìm ra những ưu điểm và những tồn tại trong
công tác GPMB. Qua đó đề xuất các biện pháp khắc phục những hạn chế và hoàn
thiện chính sách thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Đánh giá việc thực hiện các chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng ở
huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên và sự tác động của việc thực hiện chính sách bồi
thường giải phóng mặt bằng đến đời sống, việc làm, thu nhập của người bị thu hồi
đất
- Đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện chính sách bồi thường giải
phóng mặt bằng ở huyện Đồng Hỷ nói riêng và tỉnh Thái Nguyên nói chung.
3. Ý nghĩa của đề tài
*Ý nghĩa khoa học: Những kết quả nghiên cứu khoa học khi thực hiện đề tài sẽ
là cơ sở để đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng và

Tái định cư (TĐC) được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất,
tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc
sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó.
Thu hồi đất, Bồi thường giải phóng mặt bằng là giải pháp quan trọng mang
tính đột phá nhằm chủ động quỹ đất, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các
nguồn lực cho đầu tư phát triển và triển khai thực hiện các dự án đầu tư xây dựng


kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội. Quá trình thực hiện bồi thường GPMB phải đảm
bảo hài


hoà giữa các lợi ích: lợi ích của Nhà nước, lợi ích của doanh nghiệp, của cộng đồng
dân cư và đặc biệt là lợi ích của người dân [5].
1.1.1.5. Một số khái niệm liên quan khác[17].
- Nhà nước giao đất là việc Nhà nước trao quyền sử dụng đất bằng quyết
định hành chính cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất.
- Nhà nước cho thuê đất là việc Nhà nước trao quyền sử dụng đất bằng
hợp đồng cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất.
- Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất đối với người đang sử dụng đất ổn
định là việc Nhà nước cấp giấy chừng nhận quyền sử dụng đất lần đầu cho người
đó.
- Giá quyền sử dụng đất (giá đất) là so tiền tính trên một đơn vị diện tích
đất do Nhà nước quy định hoặc được hình thành trong giao dịch về quyền sử dụng
đất.
- Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với
một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định
- Tiền sử dụng đất là số tiền mà người sử dụng đất phải trả trong trường
hợp được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác
định.

Không it các trường hợp Nhà nước phải mặc nhiên công nhận quyền sử dụng đất
của các chủ sử dụng không có chứng thư pháp lý, vi phạm pháp luật về đất đai. Tình
trạng tranh chấp đất đai, khiếu kiện trong nhân dân do không có giấy tờ hợp pháp
hay hợp lệ hoặc vì một quyết định sai chính sách trong thời gian qua không giảm.
Vì vậy, việc tăng cường công tác quản lý Nhà nước về đất đai, nâng cao năng lực
thể chế, ổn định pháp chế trong xã hội là những nội dung quan trọng và cần thiết
nhằm giải quyết tốt các mối quan hệ đất đai. Đồng thời, nó có tác động rất lớn đối
với việc thực hiện công tác đền bù, tái định cư trong thời kỳ hình thành và phát
triển thị trường bất động sản [19].
1.1.3.1. Yếu tố cơ bản trong quản lý nhà nước về đất
đai
a. Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất
đai và tổ chức thực hiện các văn bản đó
Do các đặc điểm lịch sử, kinh tế xã hội của đất nước ta trong mấy thập kỷ
qua có nhiều biến động lớn, nên các chính sách về đất đai không ngừng được sửa
đổi, bổ sung. Từ năm 1993 đến năm 2003, Nhà nước đã ban hành hơn 200 văn bản
quy phạm pháp luật về quản lý và sử dụng đất. Sau khi quốc hội thông qua Luật
đất đai 2003 cùng với các văn bản hướng dẫn thi hành đã nhanh chóng đi vào
cuộc sống. Với một hệ thống quy phạm khá hoàn chỉnh, chi tiết, cụ thể, rõ ràng, đề
cập mọi quan hệ đất đai phù hợp với thực tế. Các văn bản quy phạm pháp luật về
đất đai của Nhà nước đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong việc tổ chức thực hiện
các nội dung quản lý Nhà nước về đất đai, giải quyết tốt mối quan hệ đất đai ở


khu vực nông thôn, bước đầu đã đáp ứng được quan hệ đất đai mới hình thành
trong quá


trình công nghiệp hóa và đô thị hóa; hệ thống pháp luật đất đai luôn đổi mới,
ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu phát triển kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an


- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng
tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất; từ đó tác động tới giá đất tính bồi
thường.
Quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đai là hệ thống các biện pháp cơ sở khoa
học kỹ thuật, khoa hoc xã hội để phân chia đất đai theo loại sử dụng nhằm sử
dụng hợp lý nguồn tài nguyên đất. Đối với công tác đền bù, giải phóng mặt bằng
và tái định cư, nó chi phối từ khâu hình thành dự án đến khâu cuối cùng giải
phóng mặt bằng và lập khu tái định cư. Hiện nay, trên phạm vi cả nước có khoảng
60% đơn vị cấp huyện có quy hoạch và 50% đơn vị cấp xã có quy hoạch. Những
nơi chưa có quy hoạch kế hoạch sử dụng đất, công tác quản lý đất đai yếu kém, số
liệu không đảm bảo độ tin cậy, việc khoanh định các loại đất, định hướng sử
dụng không sát với thực tế thì ở đó công tác đền bù giải phóng mặt bằng và tái
định cư gặp nhiều khó khăn phức tạp, hiệu quả thấp. Nhìn chung,chất lượng quy
hoạch nói chung và quy hoạch nói riêng còn thấp, thiếu đồng bộ, chưa hợp lý, tính
khả thi thấp, đặc biệt là thiếu tính bền vững. Phương án quy hoạch chưa dự báo
sát tình hình, quy hoạch còn mang nặng tính chủ quan duy ý chí, áp đặt, nhiều
trường hợp quy hoạch theo phong trào. Đây chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến
tình trạng quy hoạch “treo”, dự án “treo”[19].
c. Yếu tố giao đất, cho thuê đất:
Nhiệm vụ giao đất, cho thuê đất có tác động rất lớn đến công tác bồi
thường GPMB và TĐC. Nguyên tắc giao đất, cho thuê đất, phải căn cứ vào quy
hoạch, kế hoạch là điều kiện bắt buộc, nhưng nhiều địa phương chưa thực hiện tốt
nguyên tắc này; hạn mức đất được giao và nghĩa vụ đóng thuế đất quy định không
rõ ràng, tình trạng quản lý đất đai thiếu chặt chẽ dẫn đến khó khăn cho công tác
đền bù [19].
d. Yếu tố điều tra, khảo sát, đo đạc, đánh giá, phân hạng đất và lập bản đồ địa chính
Trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai, thì nội dung về điều tra, đo đạc,
đánh giá, phân hạng đất và lập bản đồ địa chính là nội dung rất quan trọng, là cơ
sở để thực hiện những nội dung sau, đồng thời nó phản ánh hiện trạng sử dụng

đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn yếu kém, đặc biệt công tác đăng ký biến động
về sử dụng đất; việc cấp GCNQSDĐ vẫn chưa hoàn tất. Chính vì vậy mà công tác
bồi thường GPMB đã gặp rất nhiều khó khăn. Làm tốt công tác đăng ký đất đai,
cấp GCNQSDĐ thì công tác bồi thường GPMB sẽ thuận lợi, tiến độ GPMB nhanh hơn
[19].
f. Yếu tố thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý và sử dụng đất đai
Công tác bồi thường GPMB là một việc làm phức tạp, gắn nhiều đến quyền lợi
về tài chính nên rất dễ có những hành vi vi phạm pháp luật nhằm thu lợi bất
chính, chính quyền địa phương cấp trên. Hồi đồng thẩm định phải có kế hoạch


thanh tra, kiểm tra và coi đây là nhiệm vụ thường xuyên trong quá trình triển
khai thực hiện


công tác bồi thường GPMB, kịp thời phát hiện các sai phạm, vi phạm pháp luật để
xử lý tạo niềm tin trong nhân dân [19].
1.1.3.2. Yếu tố giá đất và định giá đất
- Trước khi có Luật đất đai năm 2003: Những vấn đề liên quan đến việc xác
định giá đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư đều được quy định tại
các văn bản dưới luật như Nghị định số 87/CP ngày 17 tháng 8 năm 1994 của
Chính phủ quy định khung giá các loại đất; Nghị định số 90/CP ngày 17 tháng 9 năm
1994 của Chính phủ quy định về việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất
để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và
Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998 của Chính phủ Hội đồng
hành quy định về đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào
mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng... Giá đất để
tính bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất do UBND tỉnh, thành phố
trực thuộc Trung ương quyết định trên cơ sở khung giá đất do Chính phủ Hội đồng
hành kèm theo Nghị định số 87/CP [1].