ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

GIANG THỊ THU TRANG

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG
ĐẤT ĐỒI NÚI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚ LƯƠNG,
TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên, năm 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
--------------------

GIANG THỊ THU TRANG

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG
ĐẤT ĐỒI NÚI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚ LƯƠNG,
TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: Quản lí đất đai
Mã số: 60.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài, tôi đã nhận được
sự giúp đỡ tạo điều kiện thuận lợi nhất, những ý kiến đóng góp và những lời
chỉ bảo quý báu của tập thể và cá nhân trong và ngoài trường đại học Nông
Lâm Thái Nguyên. Đầu tên tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc GS.TS. Nguyễn
Thế Đặng là người trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian
nghiên cứu đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp
đỡ nhiệt tình của Ủy ban nhân dân huyện Phú Lương và các cơ quan ban
ngành khác có liên quan tạo điều kiện cho tôi thu thập số liệu, những
thông tin cần thiết để thực hiện luận văn này
Tôi xin được bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc tới sự giúp đỡ tận
tình, quý báu đó!
Xin trân trọng cảm ơn!
Tác giả luận văn

Giang Thị Thu Trang

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


3

MỤC LỤC
Trang

LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................... i LỜI
CẢM ƠN .......................................................................................................... ii MỤC

LỤC ....................................................................................................... iii DANH


4

1.3. Một số nghiên cứu về quản lý đất đai và đất đồi núi .............................
25
1.3.1. Các nghiên cứu về quản lý đất đai ...................................................... 25
1.3.2. Các nghiên cứu về đất đồi núi............................................................. 26
1.4. Nghiên cứu về đất đồi nứi trên thế giới và ở Việt Nam......................... 30

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


4

1.4.1. Nghiên cứu về đất đồi nứi trên thế giới .............................................. 30
1.4.2. Nghiên cứu về đất đồi núi tại Việt Nam ............................................. 32
Chương 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU ...................................................................................................
34

2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài ......................................... 34
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu.......................................................................... 34
2.1.2. Phạm vi nghiên cứu............................................................................. 34
2.2. Nội dung nghiên cứu .............................................................................. 34
2.3. Phương pháp nghiên cứu........................................................................ 34
2.3.1. Thu thập số liệu thứ cấp ...................................................................... 34
2.3.2. Tài liệu sơ cấp ..................................................................................... 35
2.3.3. Phương pháp xử lý số liệu................................................................... 36



6

3.4.2. Hiệu quả xã hội ................................................................................... 60
3.4.3. Hiệu quả môi trường ........................................................................... 63
3.5. Quan điểm sử dụng đất đồi núi trên địa bàn huyện Phú Lương ............ 66
3.5.1. Quan điểm sử dụng đất đồi núi trên địa bàn huyện Phú Lương ......... 66
3.5.2. Định hướng sử dụng đất đồi núi từ 5 - 10 năm tới.............................. 67
3.6. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất đồi núi trên
địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên ............................. 70
3.6.1. Giải pháp quy hoạch sử dụng đất ........................................................
70
3.6.2. Giải pháp về chính sách ...................................................................... 70
3.6.3. Giải pháp kỹ thuật ............................................................................... 71
3.6.4. Giải pháp về vốn ................................................................................. 72
3.6.5. Giải pháp tiêu thụ ................................................................................ 72
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ............................................................................. 74

1. Kết luận 74
2. Kiến nghị ................................................................................................... 75
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................... 77

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn/


7


DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 3.1. Diện tch, dân số và mật độ dân số huyện Phú Lương năm 2013 ......... 42
Bảng 3.2: Hiện trạng sử dụng đất huyện Phú Lương Năm 2013 ........................... 50
Bảng 3.3: Hiện trạng sử dụng đất đồi núi trong trồng rừng trên địa bàn
huyện

Phú Lương............................................................................ 52

Bảng 3.4: Hiện trạng sử dụng đất đồi núi trong sản xuất nông nghiệp trên
địa bàn huyện Phú Lương ..................................................................... 53
Bảng 3.5: Hiệu quả kinh tế của một số cây trồng chính trên đất lâm
nghiệp ................................................................................................... 55
Bảng 3.6: Hiệu quả kinh tế của đất lâm nghiệp ..................................................... 57
Bảng 3.7: Hiệu quả kinh tế của đất sản xuất nông nghiệp ..................................... 58
Bảng 3.8: Hiệu quả kinh tế của đất sản xuất nông nghiệp ..................................... 59
Bảng 3.9: Tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả xã hội ..................................................... 61
Bảng 3.10: Đáng giá hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất trên đất
đồi núi .................................................................................................................61
Bảng 3.11: So sánh mức phân bón của nông hộ với quy trình kỹ thuật ................ 64
Bảng 3.12: Lượng thuốc BVTV thực tế và khuyến cáo trên cây trồng ................. 65
Bảng 3.13: Hiệu quả môi trường của các LUT trên đất đồi núi............................. 66
Bảng 3.14: Biến động đất chưa sử dụng trên địa bàn huyện Phú Lương
giai đoạn 2009 - 2013 ........................................................................... 68

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ha; đất lâm nghiệp 17.223,86 ha; đất nuôi trồng thuỷ sản 829,39 ha; đất phi nông
nghiệp 5.813,35 ha; đất chưa sử dụng 578 ha.
Địa hình Phú Lương tương đối phức tạp, độ cao trung bình so với mặt nước
biển từ 100 m đến 400m. Các xã ở vùng bắc và tây bắc huyện có nhiều núi cao, độ
cao trung bình từ 300 m đến 400 m, độ dốc phần lớn trên 200; thảm thực vật
dầy, độ che phủ cao chiếm chủ yếu là rừng thường xanh. Các xã ở vùng phía nam
huyện địa hình bằng phẳng hơn, có nhiều đồi và núi thấp, độ dốc thường dưới 150
m. Đây là vùng địa hình mang tnh chất của vùng trung du nhiều đồi, ít ruộng. Từ
phía bắc xuống phía nam huyện, độ cao giảm dần. Do đó có thể thấy tiềm năng về
đất đồi núi trên địa bàn huyện Phú Lương.
Đánh giá thực trạng và xây dựng định hướng sử dụng đất đồi núi có hiệu quả
cho các mục đích kinh tế - xã hội phù hợp với điều kiện tự nhiên và tình hình phát


2

triển chung của địa phương là nhiệm vụ quan trọng được Đảng và Nhà nước và
chính quyền địa phương rất quan tâm; nó không chỉ mang lợi ích về kinh tế - xã hội


3

cho từng vùng miền, cho quốc gia mà còn có ý nghĩa rất to lớn trong việc bảo vệ
nguồn tài nguyên thiên nhiên và vấn đề phát triển bền vững.
Xuất phát từ mục têu như trên và căn cứ vào tình hình sử dụng đất, tiềm
năng, vai trò của đất đồi núi trên địa bàn huyện Phú Lương, đề tài: “Đánh giá thực
trạng và định hướng sử dụng đất đồi núi trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh
Thái Nguyên” đã được lựa chọn để thực hiện.
2. Mục têu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu tổng quát

Như chúng ta đã biết, diện tch đất đồi núi nước ta chiếm gần 3/4 diện tch
toàn quốc, khoảng 23,9 triệu ha, do vậy, sử dụng đất đồi núi sản xuất nông lâm
nghiệp chiếm một vị trí rất quan trọng trong nền kinh tế. Trong 9 vùng sinh thái của
Việt Nam thì có 7 thuộc vùng đồi núi.
Tình hình sử dụng đất đồi núi Việt Nam có lịch sử rất lâu đời với tập quán xa
xưa lạc hậu là du canh du cư, phá rừng đốt rẫy, trồng lúa nương, hoa màu ngắn
ngày. Vì vậy diện tch đất bị thoái hoá tăng nhanh chóng (đến nay có khoảng nửa
triệu ha đất xói mòn trơ sỏi đá), diện tch đất có độ che phủ rừng giảm rõ rệt từ
43% năm 1945 xuống còn 28% năm 1993. Mất rừng kéo theo sự thoái hoá đất (đất
bị bạc màu hoá, xói mòn trơ sỏi đá), làm mất đi chức năng phục vụ sinh thái của
rừng là điều hoà khí hậu và bảo vệ nguồn nước. Đã có lúc diện tch đất trống đồi
núi trọc vùng đồi núi lên đến 13 triệu ha (Nguyễn Thế Đặng &cs (2003))[8].
Trong bảng phân loại đất Việt Nam theo FAO-UNESCO, các loại đất đồi núi
được phân loại chủ yếu ở các nhóm đất thứ IX đến nhóm XVIII. Cơ sở phân loại đất
vùng đồi núi Việt Nam dựa trên yếu tố chính là tầng chuẩn đoán đặc tnh
chuẩn đoán và vật liệu chản đoán trong phân loại đất của FAO-UNESCO. Ngoài ra
còn tham khảo các yếu tố khác như đá mẹ, địa hình, độ sâu tầng đất .... (Đặng Văn
Minh
&cs (2000))[12]
Có thể nói phân loại đất vùng đồi núi Việt Nam rất đa dạng và phức tạp, têu
tốn nhiều thời gian và công sức của các nhà khoa học đất. Điều kiện khí hậu nhiệt
đới nóng ẩm và á nhiệt đới vùng đồi núi, địa hình cao dốc, chia cắt mạnh và tình
hình địa chất rất phức tạp là những nguyên nhân chủ yếu tạo ra rất nhiều loại đất
với sự phân bố khá manh mún. Ở đây có các loại đất có tềm năng sản xuất lớn như


5

đất đỏ vàng, đất xám, đất đen, cũng như có không ít diện tch đất đồi núi cao, dốc,
bất

1.1.2. Các quan điểm về quản lý đất
đai
Quản lý đất đai là một chủ trương lớn, có tầm chiến lược quan trọng của mỗi
quốc gia. Quản lý đất đai là cơ sở để hình thành một nền kinh tế quan trọng, tăng


7

nguồn thu cho ngân sách nhà nước, tạo việc làm, tạo môi trường sống cho dân
cư đồng thời còn đảm bảo cho việc nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất đô
thị và nông thôn theo đúng quy hoạch và pháp luật.


8

Vậy cần hiểu khái niệm đất là gì và quản lý đất đai là gì?
Theo Lucreott (triết gia La mã thế kỷ I TCN) “Đất là mẹ của muôn loài,
không có cái gì không từ lòng mẹ Đất mà ra”.
Theo thuyết Âm dương ngũ hành: là một trong 5 yếu tố tạo thành vũ trụ: Kim,
Thủy, Mộc, Hỏa, Thổ. Theo giả thuyết của Stephen Hawkin, cách đây 15 tỷ năm đã
xảy ra “một vụ nổ lớn” - Big Bang hình thành thiên hà. Hệ Mặt trời cũng được hình
thành bằng cách đó. Trong Hệ mặt trời có sao Thủy, sao Kim, Trái đất, sao Hỏa, sao
Mộc, sao Thổ, sao Thiên vương, sao Hải vương.
Đất và đất đai:
- Đất (soil): Lớp đất mặt của vỏ trái đất gọi là Thổ nhưỡng. Thổ nhưỡng phát
sinh là do tác động lẫn nhau của khí trời (Khí quyển), nước (Thủy quyển), sinh vật
(Sinh quyển) và đá mẹ (Thạch quyển) qua thời gian lâu dài.
- Đất (land): khái niệm đất có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau [10]:
+ Đất như là không gian
+ Đất như là cộng đồng lãnh thổ

Quản lý đất đai:
Quản lý đất đai (Land administration - địa chính): Theo định nghĩa của
LHQ: Là quá trình lưu giữ và cập nhật những thông tn về sở hữu, giá trị, sử dụng
đất và những thông tin khác liên quan đến đất. (Land administration
guidelines1996)- chỉ dẫn về quản lý hành chính đất đai.
Là quá trình đảm bảo theo luật pháp cho việc sử dụng, phát triển quỹ đất,
khai thác lợi nhuận thu được từ đất (thông qua thuế, cho thuê, bán) và giải
quyết các tranh chấp liên quan đến đất đai. Đối tượng quản lý đất đai liên quan
đến cả 2 đối tượng đất công và đất tư bao gồm các công việc: đo đạc đất đai,
đăng ký đất đai, định giá đất đai, giám sát sử dụng, lưu giữ và cập nhật các thông
tin đất đai, cung cấp các thông tn đất đai và giải quyết tranh chấp đất đai.
Quản lý đất đai (Land management): là quản lý tài nguyên đất, được xem xét
trên cả phương diện môi trường và kinh tế.
1.1.3. Một số vấn đề về sử dụng đất theo quan điểm phát triển bền vững
1.1.3.1. Quan điểm về sử dụng đất lâu bền và phát triển bền vững
Từ những năm 1980, Liên minh Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (UICN) đã đề
xuất khái niệm phát triển bền vững. Đến năm 1987, khái niệm này đã được Ủy ban
Thế giới về Môi trường và Phát triển (WCED) tếp thu, triển khai và định nghĩa
trong bản tường trình mang tựa đề "Tương lai của chúng ta" như sau: "Phát
triển bền vững là sự phát triển đáp ứng được những yêu cầu của hiện tại, nhưng


11

không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau" (Đặng Văn
Minh
&cs (2000))[12].