ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN THỊ CẨM ANH

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT SẢN
XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI MỘT SỐ XÃ
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚ LƯƠNG,
TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên - 2014
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN THỊ CẨM ANH

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT
NÔNG NGHIỆP TẠI MỘT SỐ XÃ TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN PHÚ LƯƠNG,
TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: Quản lý đất đai
Mã số ngành: 0 85 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI


Tôi xin trân trọng cảm ơn TS. Vũ Thị Thanh Thủy- người đã tận tình
hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận văn.
Lãnh đạo Phòng Tài nguyên và Môi trường; Lãnh đạo phòng Thống kê; Lãnh
đạo Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Lãnh đạo phòng Kinh tế và Hạ
tầng, Chi cục bảo vệ thực vật, Lãnh đạo các xã, thị trấn trên địa bàn huyện Phú
Lương; Lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên.
Tôi xin cảm ơn các tập thể, cơ quan, ban, ngành đã tạo điều kiện và giúp
đỡ tôi trong quá trình thu thập tài liệu và nghiên cứu. Đặc biệt, tôi xin cảm ơn
tập thể lớp Cao học Quản lý đất đai K20 đã cùng chia sẻ với tôi trong suốt quá
trình học tập: Bạn bè và đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình
học tập, nghiên cứu để hoàn thành Luận văn này.
Bà con nông dân, các doanh nghiệp đóng trên địa bàn huyện Phú Lương đã
giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu để hoàn thành Luận
văn này.
Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn tất cả sự giúp đỡ quý báu của các
tập thể và cá nhân đã dành cho tôi.
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Cẩm Anh


3

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ..................................................................................................
3
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................
3
MỤC
.............................................................................................................iii


1.2.2. Vấn đề hiệu quả và các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất ..........
10
1.3. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới và Việt Nam ................ 18
1.3.1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới ............................... 18
1.3.2. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam .................................
19

.

20
1.4.1 Những xu hướng phát triển nông nghiệp trên thế giới .........................
20
1.4.2. Xu hướng phát triển nông nghiệp ở Việt Nam .................................... 21


5

1.4.3.

22

1.5. Định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp .........................................
23
1.5.1. Cơ sở khoa học và thực tiễn trong đề xuất sử dụng đất.......................
23
1.5.2. Quan điểm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp .....................
23
1.5.3. Định hướng sử dụng đất ......................................................................
24
Chương 2 : NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ..................... 26

3.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của Phú Lương ................. 30
3.1.1. Điều kiện tự nhiên................................................................................ 30
3.1.2 Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội ...................................................
36


7

3.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội tác động
đến việc sử dụng đất đai ................................................................................
41
3.2. Hiện trạng sử dụng đất huyện Phú Lương ................................................. 43
3.2.1 Hiện trạng sử dụng đất năm 2013 .........................................................
43
3.2.2. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp ...................................................
44
3.2.3 Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại các tểu vùng kinh tế sinh
thái.................................................................................................................. 47
3.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Phú Lương
. 49
3.3.1. Các loại hình sử dụng đất nông nghiệp ............................................... 49
3.3.2. Hiệu quả kinh tế các cây trồng tại một số xã trên địa bàn huyện ........
51
3.3.3. Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất ...................................
54
3.3.4. Hiệu quả xã hội các loại hình sử dụng đất ...........................................
62
3.3.5. Hiệu quả môi trường các loại hình sử dụng đất...................................
67
3.3.6 Đánh giá tổng hợp các loại hình sử dụng đất ...................................... 70

: Nông nghiệp - Lâm nghiệp - Nuôi trồng thủy sản

GO

: Giá trị sản xuất

HQKT

: Hiệu quả kinh tế

HN

: Hàng năm

LX-LM

: Lúa xuân - Lúa mùa

KHKTNN

: Khoa học kỹ thuật nông nghiệp

LĐ

: Lao động

LN

: Lâu năm


Bảng 3.1: Độ dốc trên các loại đất của huyện....................................................... 32
Bảng 3.2: Các loại đất chính của huyện Phú Lương............................................. 35
Bảng 3.3. Tình hình dân số và lao động của huyện Phú Lương năm 2011-2013 ......
40
Bảng 3.4. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2013....................................
45
Bảng 3.5. Biến động diện tch đất nông nghiệp trên địa bàn huyện giai đoạn
2011 - 2013............................................................................................... 47
Bảng 3.7. Các loại hình sử dụng đất chính của 2 tiểu vùng kinh tế sinh thái ....... 50
Bảng 3.8. Hiệu quả kinh tế trên 1ha một số cây trồng chính vùng 1 ....................
53
Bảng 3.9. Hiệu quả kinh tế trên 1ha một số cây trồng chính vùng 2 ....................
54
Bảng 3.10. Hiệu quả kinh tế trên 1ha của các công thức luân canh vùng 1 ......... 55
Bảng 3.11 Hiệu quả kinh tế trên 1ha của công thức luân canh vùng 2................. 58
Bảng 3.12. Tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế ................................................. 61
Bảng 3.13. Đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất ................... 61
Bảng 3.14. Đánh giá hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất .................... 63
Bảng 3.15 Đánh giá hiệu quả xã hội của loại hình sử dụng đất vùng 1................ 64
Bảng 3.16. Đánh giá hiệu quả xã hội của loại hình sử dụng đất vùng 2............... 65
Bảng 3.17. So sánh mức phân bón của nông hộ với quy trình kỹ thuật ............... 68
Bảng 3.18. Lượng thuốc BVTV thực tế và khuyến cáo trên cây trồng ................ 70
Bảng 3.19 : Đánh giá khả năng lựa chọn các loại hình sử dụng đât sản xuất
nông nghiệp tại một số xã, huyện Phú Lương ......................................... 71


viii

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 3.1. Bản đồ hành chính huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên ................... 31

của huyện. Có tới 80% dân số của huyện sống bằng nghề nông nghiệp, diện
tích đất nông nghiệp bình quân trên đầu người còn thấp. Vì vậy, việc sử
dụng đất nông nghiệp có hiệu quả sẽ đem lại những sản phẩm có ý nghĩa lớn
đối với tỉnh Thái Nguyên nói chung, huyện Phú Lương nói riêng. Do phải chịu
sức ép về gia tãng dân số nên một số năm gần đây trong sản xuất nông nghiệp
ở huyện Phú Lương chýa chú trọng đúng mức việc sử dụng đất đai mà chỉ quan
tâm đến năng suất sản lượng cây trồng.
Huyện Phú Lương là một huyện niềm núi phía Tây Bắc tỉnh Thái Nguyên,
là một xã thuần nông, sản xuất nông nghiệp còn gặp nhiều khó khăn, cơ sở
hạ


2

tầng, trình độ dân trí còn hạn chế chưa đáp ứng được với yêu cầu sản xuất, tài
nguyên đất đai và nhân lực chưa được khai thác đầy đủ. Trong những năm gần
đầy, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh dẫn đến quĩ đất nông nhiệp và đặc biệt
là đất canh tác bị giảm nhiều. Trong khi đó, dân số gia tăng dẫn đến nhu cầu về
lương thực, thực phẩm tăng nhanh tạo ra sức ép đối với đất canh tác . Đảng và
Chính phủ đã có nhiều chủ trương, chính sách như : Giao đất nông nghiệp
sử dụng ổn định lâu dài cho các hộ gia đình; chương trình chuyển dịch cơ cấu
cây trồng, vật nuôi; chương trình "xây dựng cách đồng 50 triệu đồng trên 1 ha",
các chương trình khuyến nông nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất canh tác.
Nhiều nơi đã xuất hiện các điển hình sản xuất thâm canh giỏi, các mô hình
chuyển đổi từ đất trồng cây lương thực sang trồng các loại cây hàng năm.
Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu đánh giá hiệu quả kinh tế sử dụng đất canh
tác nhằm đề xuất các giải pháp nâng cao sức sản xuất của đất trên địa bàn xã là
rất cần thiết.
Xuất phát từ ý nghĩa thực tễn trên, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm
khoa Tài nguyên và Môi trường – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, tôi đã

hội tham gia vào quá trình hình thành và phát triển của đất đai.
1.1.2. Vai trò của sản xuất nông nghiệp trong nền kinh tế quốc dân
+ Cung cấp lương thực thực phẩm cho toàn xã hội.
Thực tế cho thấy rằng xã hội càng phát triển thì yêu cầu về dinh dưỡng do
lương thực và thực phẩm ( đặc biệt là thực phẩm ) ngày càng tăng nhanh.
Một đặc điểm quan trọng của hàng hóa lương thực, thực phẩm là không thể
thay thế bằng bất kỳ một loại hàng hóa nào khác. Những hàng hóa này dù cho
trình độ khoa học - công nghệ phát triển như hiện nay, vẫn chưa có ngành nào
có thể thay thế được. Lương thực, thực phẩm là yếu tố đầu tiên có tính chất
quyết định sự tồn tại phát triển của con người và phát triển kinh tế - xã
hội của đất nước. Những hàng hóa có chứa chất dinh dưỡng nuôi sống con
người này chỉ có thể có được thông qua hoạt động sống của cây trồng và vật
nuôi hay nói cách khác là thông qua quá trình sản xuất nông nghiệp.
+ Quyết định an ninh lương thực quốc gia, góp phần thúc đẩy sản
xuất công nghiệp, các ngành kinh tế khác và phát triển đô thị.
Nông nghiệp cung cấp các nguyên liệu cho công nghiệp, đặc biệt là công
nghiệp chế biến.
Nông nghiệp là khu vực dự trữ và cung cấp nguồn lao động dồi dào cho
phát triển công nghiệp, các ngành kinh tế khác và đô thị.


6

Nông nghiệp nông thôn là thị trường tiêu thụ rộng lớn cho hàng hóa công
nghiệp và các ngành kinh tế khác.
+ Nguồn thu ngân sách quan trọng của nhà nước.
Nông nghiệp là ngành kinh tế sản xuất có quy mô lớn nhất nước ta. Tỷ
trọng giá trị tổng sản lượng và thu nhập quốc dân trong khoảng 25 % tổng thu
ngân sách trong nước. Việc huy động một phần thu nhập từ nông nghiệp được
thực hiện dưới nhiều hình thức: Thuế nông nghiệp, các loại thuế kinh doanh

đáp ứng nhu cầu têu dùng của nhân dân trong nước với nhu cầu ngày càng cao
và xuất khẩu đạt hiệu quả cao, nâng cao đời sống nông dân, xây dựng nông thôn
mới”.
Các chủ trương lớn phát triển nông nghiệp:
+ Đẩy mạnh sản xuất lương thực, đảm bảo an toàn lương thực quốc gia.
Do vị trí đặc thù của nước ta, sản xuất nông nghiệp chịu nhiều thiên tai
như
: Bão, lũ lụt, ngập úng, hạn hán, sâu bệnh,.... gây thiệt hại nặng nề. Dân số
nước ta đông và tăng trưởng nhanh nên vấn đề an toàn lương thực là một
thách thức không nhỏ, phải được đặt thành một chủ trương có tầm chiến lược
lâu dài.
+ Chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu kinh tế nông nghiệp.
Trong giai đoạn tới cùng với việc chú trọng bảo đảm an toàn lương thực
quốc gia, cả nước tiếp tục phấn đấu đẩy mạnh quá trình chuyển đổi cơ cấu
kinh tế nông nghiệp theo hướng phát huy cao độ lợi thế so sánh, khai thác có
hiệu quả tềm năng tất cả các vùng kinh tế nông nghiệp, từng bước thực hiện
công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Thâm canh cao, tăng nhanh sản xuất lương
thực để có nhiều sản lượng hàng hóa, thực hiện chiến lược an toàn lương thực
trên cơ sở đa dạng hóa sản xuất, nâng cao năng suất và thu nhập của toàn
ngành nông nghiệp. Chú trọng phát triển các loại cây nông nghiệp dài ngày
như cây có sợi, rau quả sạch,... Phát triển mạnh dạn chăn nuôi, đưa vị trí chăn


8

nuôi thành ngành sản xuất chính trong nông nghiệp, đáp ứng yêu cầu tiêu dùng
nội địa và xuất khẩu. Xây dựng vùng sản xuất chuyên canh có kết cấu hạ tầng
theo quy hoạch đồng bộ và



người


10

đồng thời giữ gìn và cải thiện tài nguyên thiên nhiên, môi trường và bảo vệ tài
nguyên. Hệ thống nông nghiệp bền vững phải có hiệu quả kinh tế, đáp ứng nhu
cầu xã hội về an ninh lương thực, đông thời giữ gìn và cải thiện môi trường tài
nguyên cho đời sau.
+ Bền vững thường có ba thành phần cỏ bản:
- Bền vững về an ninh lương thực trong thời gian dài trên cơ sở hệ thống
nông nghiệp phù hợp điều kiện sinh thái và không tổn hại môi trường.
- Bền vững về tổ chức quản lý, hệ thống nông nghiệp phù hợp trong mối
quan hệ con người hiện tại và cả cho đời sau.
- Bền vững thể hiện ở tnh cộng đồng trong hệ thống nông nghiệp hợp lý.
+ Mục têu và quan điểm sử dụng đất bền vững là:
- An toàn lương thực, thực phẩm
- Tăng cường nguyên liệu cho công nghiệp và nông sản xuất khẩu
theo yêu cầu của thị trường.
- Phát triển môi trường bền vững.
Ngày nay hiệu quả kinh tế cao cần được xem xét kỹ lưỡng trước áp lực xã
hội đòi hỏi trừ khử căn nguyên làm băng hại sức khỏe loài người. Từ đó thấy
rằng tnh bền vững của sử dụng đất phải được xem xét đồng bộ trên cả ba mặt:
kinh tế, xã hội và môi trường.
+ Việc quản lý và sử dụng đất bền vững bao gồm tổ hợp các công nghệ,
chính sách và hoạt động nhằm liên hợp các nguyên lý kinh tế - xã hội với các
quan tâm về môi trường để đồng thời:
- Duy trì hoặc nâng cao sản lượng ( hiệu quả sản xuất)
- Giảm rủi ro sản xuất (an toàn)
- Có hiệu quả lâu bền (lâu bền)


12

Kinh tế sử dụng đất: Với một diện tích đất đai nhất định sản xuất ra
một khối lượng của cải vật chất nhiều nhất với lượng đầu tư chi phí về vật chất
và lao động nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vật chất của xã hội.
Hiệu quả kinh tế là mục tiêu chính của các nông hộ sản xuất nông nghiệp.
+ Hiệu quả xã hội
Hiệu quả về mặt xã hội sử dụng đất nông nghiệp chủ yếu được xác
định bằng khả năng tạo việc làm trên một đơn vị diện tích đất nông nghiệp, thu
nhập bình quân trên đầu người và bình quân diện tích trên đầu người.
+ Hiệu quả môi trường
Hiệu quả môi trường là môi trường được sản sinh do tác động của hóa
học, sinh học, vật lý,... Chịu ảnh hưởng tổng hợp của các yếu tố môi trường của
các loại vật chất trong môi trường. Hiệu quả môi trường phân theo nguyên
nhân gây nên gồm: Hiệu quả hóa học môi trường, hiệu quả vật lý môi
trường, hiệu quả sinh vật môi trường:
- Hiệu quả sinh vật môi trường là hiệu quả khác nhau của hệ thống sinh
thái do phát sinh biến hóa của các loại yếu tố môi trường dẫn đến.
- Hiệu quả hóa học môi trường là hiệu quả môi trường do các phản ứng
hóa học gữa các vật chất chịu ảnh hưởng của điều kiện môi trường dẫn đến.
- Hiệu quả vật lý môi trường là hiệu quả môi trường do tác động vật lý đẫn
đến. [5]
1.2.2.2. Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá
- Nguyên tắc khi lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông
nghiệp:
Hệ thống chỉ tiêu phải có tnh thống nhất, tnh toàn diện và tính hệ thống.
Các chỉ tiêu có mối quan hệ hữu cõ với nhau, đảm bảo tính so sánh có thang
bậc.