BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM

TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH

TRỊNH THỊ PHƢƠNG THẢO

MỐI QUAN HỆ GIỮA LẠM PHÁT VÀ
GIÁ VÀNG TẠI VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM

TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH

TRỊNH THỊ PHƢƠNG THẢO

MỐI QUAN HỆ GIỮA LẠM PHÁT VÀ
GIÁ VÀNG TẠI VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã số: 60340201

khứ.


ii

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn này chƣa từng đƣợc trình nộp để lấy học vị thạc sĩ tại bất cứ một
trƣờng đại học nào. Luận văn này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả
nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã đƣợc công bố trƣớc
đây hoặc các nội dung do ngƣời khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn đƣợc dẫn
nguồn đầy đủ trong luận văn.

TP. Hồ Chí Minh, năm 2017

Trịnh Thị Phƣơng Thảo


iii

LỜI CẢM ƠN
Đầu tiên, em xin chân thành cảm ơn tất cả quý Thầy, Cô lớp CH17A, Khoa
Sau đại học, Trƣờng Đại Học Ngân hàng TP. HCM, đã tận tình giảng dạy, truyền
đạt cho em nhiều kiến thức bổ ích và thú vị
Kế đến, em xin cảm ơn cô PGS. TS. Hạ Thị Thiều Dao đã tận tình hƣớng
dẫn, giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu này.
Ngoài ra, em cũng xin cảm ơn gia đình, bạn bè, cơ quan và đồng nghiệp đã
tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho em trong suốt quá trình học tập và thực
hiện nghiên cứu này.
Trân trọng,

v

2.1. Giới thiệu khái quát về lạm phát và giá vàng .......................................................... 8
2.1.1. Khái quát về lạm phát ........................................................................................... 8
2.1.1.1. Khái niệm ........................................................................................................... 8
2.1.1.2. Các chỉ số đo lƣờng lạm phát ............................................................................. 8
2.1.2. Khái quát về vàng và giá vàng ............................................................................ 11
2.1.2.1. Khái quát về vàng ............................................................................................. 11
2.1.2.2. Khái quát về giá vàng ....................................................................................... 12
2.2. Các học thuyết liên quan........................................................................................ 13
2.2.1. Lý thuyết về lƣợng cầu tài sản ............................................................................ 13
2.2.2. Học thuyết số lƣợng về cầu tiền tệ ...................................................................... 13
2.2.2.1. Thuyết số lƣợng tiền tệ của Fisher ................................................................... 14
2.2.2.2. Lý thuyết về sự ƣa thích tiền mặt của Keynes ................................................. 15
2.2.2.3. Phƣơng trình cầu tiền của Friedman ................................................................ 15
2.2.3. Ứng dụng phƣơng trình Fisher vào lợi suất của tài sản và mối quan hệ giữa
lạm phát và giá vàng ...................................................................................................... 16
2.3. Lƣợc khảo các nghiên cứu thực nghiệm liên quan ................................................ 20
2.3.1. Các nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới .......................................................... 20
2.3.2. Các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam ......................................................... 23
CHƢƠNG 3: XÂY DỰNG MÔ HÌNH VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ........... 29
3.1. Xây dựng mô hình nghiên cứu .............................................................................. 29
3.1.1. Xác định các biến trong mô hình ........................................................................ 29
3.1.2. Mô hình nghiên cứu thực nghiệm ....................................................................... 30
3.2. Mô tả biến và nguồn dữ liệu .................................................................................. 31


vi

3.3. Phƣơng pháp nghiên cứu ....................................................................................... 32

5.3. Hạn chế của đề tài và hƣớng nghiên cứu trong tƣơng lai ....................................... 66
TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................................................. 67
PHỤ LỤC ....................................................................................................................... 74
Phụ lục 1: Kết quả thống kê mô tả giá vàng, lạm phát, tỷ giá và lãi suất ...................... 74
Phụ lục 2: Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị chuỗi chỉ số giá tiêu dùng bậc gốc và
chuỗi chỉ số giá tiêu dùng sai phân bậc 1 ....................................................................... 76
Phụ lục 3: Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị chuỗi giá vàng bậc gốc và chuỗi giá
vàng sai phân bậc 1 ........................................................................................................ 84
Phụ lục 4: Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị chuỗi tỷ giá bậc gốc và chuỗi tỷ giá sai
phân bậc 1 ...................................................................................................................... 92
Phụ lục 5: Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị chuỗi lãi suất bậc gốc và chuỗi lãi suất
sai phân bậc 1 ............................................................................................................... 100
Phụ lục 6: Lựa chọn độ trễ tối ƣu mô hình VAR theo các tiêu chuẩn thông tin .......... 108
Phụ lục 7: Kết quả ƣớc lƣợng mô hình VAR ............................................................... 109
Phụ lục8: Kết quả hồi quy mô hình với biến phụ thuộc là D(CPI) .............................. 110
Phụ lục 9: Kết quả hồi quy mô hình với biến phụ thuộc là D(GP) .............................. 110
Phụ lục 10: Kết quả hồi quy mô hình với biến phụ thuộc là D(ER) ............................ 111
Phụ lục 11: Kết quả hồi quy mô hình với biến phụ thuộc là D(IR) ............................. 111
Phụ lục 12: Kiểm định tính ổn định của mô hình VAR ............................................... 112
Phụ lục 13: Kiểm định Portmanteau tính tự tƣơng quan phần dƣ của mô hình ........... 112


viii

Phụ lục 14: Kiểm định Lagrange tính tự tƣơng quan phần dƣ của mô hình ................ 113
Phụ lục 15: Kết quả kiểm định nhân quả Granger ....................................................... 114
Phụ lục 16: Phản ứng phân rã phƣơng sai theo thứ tự D(CPI) D(GP) D(ER) D(IR) .. 115
Phụ lục 17: Phản ứng phân rã phƣơng sai theo thứ tự D(IR) D(ER) D(GP) D(CPI) .. 116
Phụ lục 18: Số liệu nghiên cứu .................................................................................... 117



CPI

Consumer Price Index

Chỉ số giá tiêu dùng

DF

Dickey Fuller

Kiểm định nghiệm đơn vị Dickey
Fuller
NHTMCP Xuất Nhập Khẩu Việt
Nam

Eximbank
Fed

Federal Reserve System

Cục Dự trữ liên bang Mỹ

GDP

Gross Domestic Product

Tổng sản phẩm nội địa

GSO


Ngân hàng nhà nƣớc

NHTM

Ngân hàng thƣơng mại

NHTMCP

Ngân hàng thƣơng mại cổ phần

NHTMNN

Ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc


x

OECD

Organization for Economic Co- Tổ chức Hợp tác và Phát triển
operation and Development
Kinh tế.

OLS

Ordinary Least Square

Phƣơng pháp bình phƣơng tối
thiểu

Vector autoregression

Mô hình vectơ tự hồi quy

VECM

Vecto Error Components
Model

Mô hình vectơ hiệu chỉnh sai số
NHTMCP Ngoại thƣơng Việt
Nam

Vietcombank
WGC

World Gold Council

Hội đồng vàng thế giới


xi

DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.2: Tóm tắt các nghiên cứu liên quan đến đề tài ............................................25
Bảng 4.1: Thống kê mô tả các chuỗi dữ liệu gốc ......................................................38
Bảng 4.2: Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị ............................................................50
Bảng 4.3: Kết quả ƣớc lƣợng mô hình VAR ............................................................51
Bảng 4.4: Kết quả kiểm định nhân quả Granger .......................................................52
Bảng 4.5: Kết quả phân rã phƣơng sai của CPI ........................................................57

1.1.1. Lý do chọn đề tài
Từ nhiều năm trƣớc, vàng đã chứng minh vai trò quan trọng của mình trong
đời sống vật chất và tinh thần của con ngƣời. Vàng có nhiều tính chất vật lý đặc biệt
nên đƣợc sử dụng trong nhiều lĩnh vực nhƣ: khoa học công nghệ, y học, điện tử,...
Ngoài ra, các loại trang sức chế tác từ vàng đƣợc rất nhiều ngƣời ƣa chuộng. Đặc
biệt, vàng còn đƣợc xem là một công cụ đầu tƣ hiệu quả, giúp đa dạng hóa danh
mục đầu tƣ. George Gero, giám đốc điều hành của Ngân hàng đầu tƣ RBC Capital
Markets, cho rằng “Hầu hết sức mạnh của đồng bạc xanh đã khiến vàng giảm giá,
và lạm phát có thể giúp vàng trở thành một trong những nhân tố của đa dạng hóa
danh mục đầu tƣ một lần nữa” (Mai Phƣơng 2016).
Năm 2008, cuộc khủng hoảng tài chính thế giới bắt đầu nổ ra và ngày càng
trầm trọng, thị trƣờng bất động sản đóng băng, giá trị đồng USD suy yếu, thị trƣờng
chứng khoán liên tục mất điểm … Khi đó, với vai trò là nơi trú ẩn an toàn, nhu cầu
đầu tƣ vào vàng gia tăng khiến cho giá vàng tăng lên. Tuy nhiên, Richard Baker,
biên tập viên của Eureka Miner, cho rằng các chƣơng trình nới lỏng tiền tệ trong
thời gian đó đã tạo nên đà tăng giá của vàng nhiều hơn so với tác động của cầu vàng
tăng để làm tài sản an toàn (Mai Phƣơng 2014). Lý giải cho nhận định này, Baker
cho rằng các chƣơng trình nới lỏng tiền tệ của Chính phủ Mỹ đã khiến cho lạm phát
tăng cao. Điều này đã giúp tạo ra một mức giá sàn đối với vàng và các loại hàng hóa
khác.


2

Ngoài ra, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng giá vàng là một chỉ số dự báo
lạm phát hiệu quả, là cơ sở giúp các nhà hoạch định chính sách đƣa ra các quyết
định chính xác nhằm ổn định nền kinh tế. Điển hình, Cựu chủ tịch Hội đồng thống
đốc Cục dự trữ Liên bang Mỹ (BOG), Alan Greenspan đã thực hiện chính sách thắt
chặt tiền tệ của mình vào tháng 5/1993 khi nhận thấy giá vàng tăng cao. Đến năm
1994, Greenspan lại nhấn mạnh trƣớc BOG rằng giá vàng tăng lên là một tín hiệu

ngàn đồng/chỉ trong khi chỉ số CPI tăng 0,53% so với tháng trƣớc đó. Hay nhìn vào
khoảng thời gian dài hơn là từ tháng 9/2012 – 12/2016, giá vàng đã giảm 1,13 triệu
đồng/chỉ. Trong khi đó, chỉ số CPI đã tăng 21,72% trong khoảng thời gian này.

Nguồn: Tổng hợp số liệu từ báo cáo thƣờng niên của NHNN và IFS.
Hình 1.1: Diễn biến giá vàng và chỉ số CPI tại Việt Nam giai đoạn 2007 - 2016
Vậy trên thực tế, giá vàng và lạm phát tại Việt Nam có mối quan hệ với nhau
nhƣ nhiều ngƣời vẫn nhận định hay không? Nhận thấy đƣợc vai trò quan trọng
trong việc xác định mối quan hệ giữa giá vàng và lạm phát, tác giả đã chọn thực
hiện đề tài nghiên cứu “Mối quan hệ giữa lạm phát và giá vàng tại Việt Nam”
1.1.2. Vấn đề nghiên cứu
Theo Hội đồng vàng thế giới (2013), khi lạm phát tăng sẽ khiến cho giá trị
đồng nội tệ giảm sút, vì thế sức mua của đồng tiền sẽ giảm. Khi đó, ngƣời dân sẽ
mất niềm tin vào giá trị đồng tiền và tìm kiếm một loại tài sản để tích trữ giá trị. Là


4

một loại hàng hóa có tính thanh khoản cao nên nhu cầu vàng lúc này sẽ gia tăng, giá
vàng tăng. Tuy nhiên, nhận định trên có vẻ không hoàn toàn chính xác với tất cả các
quốc gia. Nghiên cứu của Seemuang và Romprsert (2013), Nadeem, Zakaria và
Kayani (2014) kết luận rằng lạm phát tác động tích cực đến giá vàng tại Mỹ và
Pakistan. Tuy nhiên, tại Ấn Độ, nghiên cứu của Ibrahim, Kamaruddin và Hasan
(2014) cho thấy lạm phát tác động ngƣợc chiều đến giá vàng. Nghiên cứu của Tkacz
(2007) lại đƣa ra bằng chứng rằng giá vàng tác động đến lạm phát ở 14 quốc gia
nghiên cứu. Trong khi đó, Bapna, Totala và Saluja (2012) phát hiện lạm phát và giá
vàng tác động lẫn nhau nhƣng ngƣợc chiều tại Malaysia. Bên cạnh đó, một số
nghiên cứu khác lại không tìm ra mối liên hệ giữa lạm phát và giá vàng, điển hình
nhƣ nghiên cứu của Sukri, Mohd Zain và Zainal Abidin (2015), Blose (2010).
Bên cạnh nhiều nghiên cứu đƣợc thực hiện trên thế giới, các nghiên cứu về

hạn, theo cả hai hai chiều từ giá vàng đến lạm phát và ngƣợc lại.
-

Xác định mức độ và chiều hƣớng ảnh hƣởng của lạm phát đến giá vàng ở

Việt Nam hay ngƣợc lại (nếu có).
1.3.
-

Câu hỏi nghiên cứu

Trong ngắn hạn, khi giá vàng thay đổi có ảnh hƣởng đến sự thay đổi lạm

phát hay không? Nếu có, mức độ và chiều hƣớng ảnh hƣởng nhƣ thế nào?
-

Ngƣợc lại, khi lạm phát thay đổi có ảnh hƣởng đến sự thay đổi giá vàng

trong ngắn hạn hay không? Nếu có, mức độ và chiều hƣớng ảnh hƣởng nhƣ thế
nào?
1.4.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tƣợng nghiên cứu: mối quan hệ giữa giá vàng và lạm phát tại Việt
Nam.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Thời gian: Khoảng thời gian nghiên cứu từ tháng 1/2007 đến tháng
12/2016.
+ Không gian: Việt Nam

Lạm phát là một vấn đề kinh tế vĩ mô mang tính thời sự có tác động đến đời
sống của tất cả mọi ngƣời và nền kinh tế của một quốc gia. Trong khi đó, vàng là
một loại tài sản có vai trò quan trọng đối với đời sống vật chất và tinh thần của
ngƣời dân. Đồng thời, vai trò tiền tệ đã giúp vàng có ảnh hƣởng đáng kể đến thị
trƣờng tài chính trong nƣớc và thế giới. Do đó, một nhận thức sai lầm về mối quan
hệ giữa giá vàng và lạm phát sẽ dẫn đến những quyết định và hành động sai lầm có
thể gây ảnh hƣởng xấu đến nền kinh tế. Tuy nhiên, nhƣ đã phân tích, các nghiên
cứu thực nghiệm về mối quan hệ này vẫn còn hạn chế và khiếm khuyết. Do đó, bài
nghiên cứu này đƣợc thực hiện nhằm mục đích bổ sung thêm một tài liệu tham
khảo, bằng chứng thực nghiệm làm rõ mối quan hệ này tại thị trƣờng Việt Nam. Từ
đó, hỗ trợ các nhà đầu tƣ và ngƣời dân có cái nhìn khách quan hơn về giá vàng khi
đƣa ra những quyết định mua bán vàng, đặc biệt là khi nền kinh tế có nhiều biến
động, tình hình lạm phát diễn biến phức tạp.


7

1.7.

Bố cục của đề tài

Bố cục của luận văn chia thành 5 chƣơng nhƣ sau:
-

Chương 1: Giới thiệu chung, trình bày lý do chọn đề tài và vấn đề nghiên

cứu, các mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu, phƣơng
pháp nghiên cứu, những đóng góp của nghiên cứu. Ngoài ra, chƣơng này còn giới
thiệu sơ lƣợc nội dung chính của các chƣơng đƣợc thực hiện trong luận văn.
-



8

CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ LẠM PHÁT VÀ
GIÁ VÀNG
Nhằm tạo cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu, chƣơng 2 sẽ giới thiệu khái
quát về lạm phát và giá vàng, đồng thời trình bày các cơ sở lý thuyết có liên quan.
Các nghiên cứu thực nghiệm đã đƣợc thực hiện trên thế giới và Việt Nam cũng
đƣợc khảo lƣợc và trình bày trong chƣơng này.
2.1.

Giới thiệu khái quát về lạm phát và giá vàng

2.1.1. Khái quát về lạm phát
2.1.1.1. Khái niệm
Lạm phát là sự gia tăng liên tục của mức giá chung các hàng hóa dịch vụ
trong nền kinh tế theo thời gian. Theo Gordon (1994), lạm phát là một vận động đi
lên kéo dài trong tổng mức giá cả mà đại đa số sản phẩm đều dự phần. Trong thời
đại kinh tế thị trƣờng nhƣ hiện nay, lạm phát đã trở thành một hiện tƣợng kinh tế
phổ biến và có những tác động tích cực cũng nhƣ tiêu cực đến nền kinh tế.
Tỷ lệ lạm phát là phần trăm thay đổi mức giá ở hai thời kỳ:
Tỷ lệ lạm phát (t)

chỉ số giá (t) - chỉ số giá (t - 1)
*100%
chỉ số giá (t - 1)

(2.1)



∑ w0i
i 1

pti
p0i

(2.2)

: chỉ số giá kỳ báo cáo t so với kỳ gốc cố định 0

p0i : giá của mặt hàng i kỳ gốc cố định 0
pti : giá của mặt hàng i kỳ báo cáo t
0
i

p0i q0i

∑ni 1 p0i q0i

: quyền số kì gốc cố định 0

q0i : lƣợng của mặt hàng i kỳ gốc cố định 0
n: số lƣợng mặt hàng i tham gia tính chỉ số giá
Tuy nhiên, từ sau 11/2014, GSO tiến hành cập nhật lại quyền số và danh mục
các mặt hàng đại diện theo định kỳ 5 năm, đồng thời công bố lại cách tính chỉ số
CPI. Theo GSO (2015), chỉ số CPI đƣợc tính theo công thức Laspeyres bình quân
nhân gia quyền:
n


GDP danh nghĩa
* 100%
GDP thực

∑ni 0 pti qti
* 100%
∑ni 1 p0i qti

(2.4)

Với: p0i : giá của mặt hàng i kỳ gốc cố định 0
pti : giá của mặt hàng i kỳ báo cáo t
qti : lƣợng của mặt hàng i kỳ báo cáo t
Khác với chỉ số CPI, chỉ số điều chỉnh GDP lại chỉ phản ánh sự biến động
giá của các sản phẩm trong nƣớc, trong khi chỉ số CPI phản ánh sự biến động giá
của cả các sản phẩm nhập khẩu. Ngoài ra, chỉ số điều chỉnh GDP so sánh giá của tất
cả hàng hóa và dịch vụ đƣợc sản xuất trong năm hiện tại với giá của tất cả hàng hóa
và dịch vụ đƣợc sản xuất trong năm gốc. Khi đó, số lƣợng hàng hóa và dịch vụ
đƣợc tính trong chỉ số điều chỉnh GDP thay đổi theo thời gian. Do đó, chỉ số điều
chỉnh GDP không thuần túy phản ánh biến động giá cả mà còn phản ánh cả phản
ứng của thị trƣờng trƣớc biến động đó.
Cả chỉ số CPI và chỉ số điều chỉnh GDP đều có ƣu và nhƣợc điểm riêng. Tuy
nhiên, tại Việt Nam, ngƣời ta thƣờng sử dụng chỉ số CPI để đánh giá tình hình lạm
phát. Vì vậy, lạm phát trong bài nghiên cứu này sẽ đƣợc đánh giá thông qua chỉ số
CPI.


11

2.1.2. Khái quát về vàng và giá vàng