Bộ giáo dục và đào tạo

TRNG I HC KINH T QUC DN
------------

nguyễn Thị nga

Kế TOáN QUảN TRị CHI PHí MÔI TRƯờNG
TRONG CáC DOANH NGHIệP SảN XUấT THéP TạI VIệT NAM

Chuyờn ngnh : K toỏn, Kim toỏn v Phõn tớch
Mó s

: 62340301

Ngi hng dn khoa hc: GS. TS. NG TH LOAN

Hà nội - 2017
Vit thuờ lun vn thc s, lun ỏn tin s
Hotline: 092.4477.999
Web: luanvanaz.com - Mail:


LỜI CAM ĐOAN
Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi
cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi
phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.
Tôi xin cam đoan các số liệu được sử dụng trong luận án tiến sĩ “Kế toán
quản trị chi phí môi trường trong các doanh nghiệp sản xuất thép tại Việt Nam”
hoàn toàn được thu thập từ thực tế, chính xác, đáng tin cậy, có nguồn gốc rõ ràng,
được xử lý trung thực và khách quan.

trong 4 năm học.
Cuối cùng, tác giả xin đƣợc gửi tình cảm thân thƣơng đến gia đình đã là
điểm tựa, động viên, khích lệ tác giả hoàn thành luận án.

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Hotline: 092.4477.999
Web: luanvanaz.com - Mail:


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG BIỂU
DANH MỤC HÌNH
PHẦN MỞ ĐẦU ...................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN
QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN ............................................................................ 7
1.1.

Tổng quan các công trình nghiên cứu về hình thành và phát triển
ECMA ............................................................................................................ 8

1.1.1. Các công trình nghiên cứu sự liên kết giữa kế toán quản trị chi phí và vấn
đề môi trƣờng trong doanh nghiệp ................................................................. 8
1.1.2. Các công trình nghiên cứu nội dung ECMA ................................................ 10
1.2.

Tổng quan các công trình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hƣởng đến
việc áp dụng ECMA trong doanh nghiệp sản xuất ................................. 11

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Hotline: 092.4477.999
Web: luanvanaz.com - Mail:


2.2.1. Nhận diện và phân loại chi phí môi trƣờng .................................................. 36
2.2.2. Xây dựng định mức và lập dự toán chi phí môi trƣờng ............................... 45
2.2.3. Phƣơng pháp xác định chi phí môi trƣờng ................................................... 48
2.2.4. Xây dựng báo cáo kế toán quản trị chi phí môi trƣờng ................................ 57
2.2.5. Xây dựng chỉ số đánh giá hiệu quả môi trƣờng ............................................ 58
2.3.

Kế toán quản trị chi phí môi trƣờng tại một số nƣớc trên thế giới và
bài học kinh nghiệm cho Việt Nam ........................................................... 59

2.3.1. Kế toán quản trị chi phí môi trƣờng tại một số nƣớc trên thế giới ............... 59
2.3.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam ............................................................. 64
TÓM TẮT CHƢƠNG 2 ........................................................................................ 66
CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ................................................ 67
3.1.

Thiết kế nghiên cứu .................................................................................... 67

3.2.

Phát triển mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng đến việc áp
dụng ECMA trong các DNSX thép tại Việt Nam từ cơ sở lý thuyết ...... 69

3.3.


4.3.

Thực trạng kế toán quản trị chi phí môi trƣờng trong các DNSX
thép tại Việt Nam ........................................................................................ 95

4.3.1. Thực trạng nhận diện và phân loại chi phí môi trƣờng trong các DNSX
thép tại Việt Nam .......................................................................................... 95
4.3.2. Thực trạng xây dựng định mức và lập dự toán chi phí môi trƣờng trong
các DNSX thép tại Việt nam ...................................................................... 100
4.3.3. Thực trạng phƣơng pháp xác định chi phí môi trƣờng trong các DNSX
thép tại Việt Nam ........................................................................................ 102
4.3.4. Thực trạng lập báo cáo kế toán quản trị chi phí môi trƣờng trong các
DNSX thép tại Việt Nam ........................................................................... 103
4.3.5. Thực trạng xây dựng chỉ số đánh giá hiệu quả môi trƣờng ........................ 105
4.4.

Các nhân tố ảnh hƣởng đến việc áp dụng kế toán quản trị chi phí
môi trƣờng trong các DNSX thép tại Việt Nam ..................................... 105

4.4.1. Đánh giá độ tin cậy của thang đo các biến lần đầu..................................... 105
4.4.2. Phân tích nhân tố khám phá ........................................................................ 107
4.4.3. Đánh giá độ tin cậy thang đo các biến sau khi thực hiện EFA ................... 110
4.4.4. Phân tích hồi quy tuyến tính ....................................................................... 110
4.4.5. Thảo luận kết quả hồi quy .......................................................................... 112
4.5.

Kết luận ...................................................................................................... 114

4.5.1. Kết luận về thực trạng kế toán quản trị chi phí môi trƣờng trong các
DNSX thép tại Việt Nam ............................................................................ 114

5.3.2. Giải pháp hoàn thiện xây dựng định mức và lập dự toán chi phí môi trƣờng... 128
5.3.3. Giải pháp hoàn thiện phƣơng phápxác định chi phí môi trƣờng ................ 131
5.3.4. Giải pháp hoàn thiện xây dựng hệ thống báo cáo kế toán quản trị chi phí
môi trƣờng .................................................................................................. 138
5.3.5. Giải pháp hoàn thiện xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả môi
trƣờng .......................................................................................................... 142
5.4.

Các khuyến nghị để thực hiện giải pháp ................................................ 144

5.4.1. Khuyến nghị đối với các cơ quan quản lý nhà nƣớc về môi trƣờng........... 144
5.4.2. Khuyến nghị đối với các DNSX thép tại Việt Nam ................................... 145
TÓM TẮT CHƢƠNG 5 ...................................................................................... 149
KẾT LUẬN .......................................................................................................... 150
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.............. 151
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................... 152
PHỤ LỤC

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Hotline: 092.4477.999
Web: luanvanaz.com - Mail:


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
ALCE

Áp lực cƣỡng ép

CCA


EPIs

Chỉ số đánh giá hiệu quả môi trƣờng

FCA

Đánh giá chi phí môi trƣờng theo phƣơng pháp chi phí toàn bộ

ICAEW

Viện Kế toán công chứng Anh và xứ Wales

IFAC

Liên đoàn Kế toán quốc tế

JMOE

Bộ Môi trƣờng Nhật Bản

KTQT

Kế toán quản trị

LCA

Đánh giá chi phí môi trƣờng theo chu kỳ sống của sản phẩm

MDCH



TNHH

Trách nhiệm hữu hạn

TTNB

Truyền thông nội bộ

UNCTAD

Hội nghị của Liên hiệp quốc về thƣơng mại và phát triển

UNDSD

Ủy ban Phát triển bền vững của Liên hợp quốc

USEPA

Ủy ban Bảo vệ Môi trƣờng Mỹ

VTKT

Vai trò của bộ phận kế toán quản trị

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Hotline: 092.4477.999
Web: luanvanaz.com - Mail:



thang

đo

nhân tố áp lực cƣỡng ép lần 2 ............................................................. 107
Bảng 4.4. Các biến đặc trƣng và thang đo chất lƣợng tốt ................................... 109
Bảng 4.5. Hệ số hồi quy ...................................................................................... 111
Bảng 4.6. Tóm tắt mô hình .................................................................................. 111
Bảng 4.7. Phân tích phƣơng sai ........................................................................... 111
Bảng 4.8. Vị trí quan trọng của các nhân tố ........................................................ 114
Bảng 5.1. Nhận diện chi phí phát thải trong các DNSX thép tại Việt Nam ........ 125
Bảng 5.2. Phân loại chi phí môi trƣờng trong các DNSX thép tại Việt Nam ..... 127
Bảng 5.3. Cân bằng vật liệu là chất rắn tại công đoạn sản xuất phôi thép .......... 135
Bảng 5.4. Bảng phân bổ chi phí nguyên liệu, vật liệu tính cho thành phẩm ....... 136
Bảng 5.5. Báo cáo chi phí môi trƣờng dƣới thƣớc đo hiện vật ........................... 140
Bảng 5.6. Báo cáo cân bằng vật liệu.................................................................... 141
Bảng 5.7. Báo cáo chi phí môi trƣờng dƣới thƣớc đo tiền tệ .............................. 141
Bảng 5.8. Báo cáo chi phí dòng thải .................................................................... 141

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Hotline: 092.4477.999
Web: luanvanaz.com - Mail:


DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1.
Hình 1.2.
Hình 2.1.
Hình2.2.
Hình2.3.

Sơ đồ chu kỳ sống của sản phẩm trong DNSX ..................................... 48
Mối quan hệ giữa các phƣơng pháp xác định chi phí phục vụ mục
tiêu thẩm định dự án đầu tƣ ................................................................... 54
Thiết kế nghiên cứu ............................................................................... 68
Mô hình nghiên cứu .............................................................................. 70
Lịch sử hình thành và phát triển của các DNSX thép ........................... 84
Sản lƣợng sản xuất thép tại Việt Nam và tốc độ tăng trƣởng ............... 86
Cơ cấu tiêu thụ thép dài theo thị trƣờng năm 2016 ............................... 87
Cơ cấu tiêu thụ thép dẹt theo thị trƣờng năm 2016 ............................... 87
Cơ cấu chi phí lò BOF và lò EAF năm 2016 ........................................ 88
Nguyên nhiên liệu sử dụng và các phát thải môi trƣờng của ngành
sản xuất thép lò điện .............................................................................. 89
Phát thải môi trƣờng của công nghệ luyện thép lò EAF ....................... 89
Mục tiêu của kế toán quản trị trong các DNSX thép ............................ 93
Phƣơng pháp kế toán chi phí trong DNSX thép tại Việt Nam .............. 93
Tiêu thức phân bổ CP SXC tại các DNSX thép Việt Nam ................... 94
Phƣơng pháp cắt giảm chi phí tại các DNSX thép Việt Nam ............... 94
Nhu cầu thông tin ECMA trong các DNSX thép tại Việt Nam ............ 95
Chi phí xử lý phát thải đã đƣợc nhận diện trong DNSX thép tại Việt Nam.. 96
Các yếu tố chi phí xử lý phát thải trong DNSX thép tại Việt Nam ...... 97
Phƣơng trình cân bằng sinh thái .......................................................... 132
Nguyên nhiên liệu và các phát thải môi trƣờng của CNSX thép lò điện .... 135
Kết quả đo lƣờng nhân tố Áp lực cƣỡng ép và 7 nội dung cấu thành
giá trị của nó ........................................................................................ 144
Kết quả đo lƣờng nhân tố Nhận thức của nhà quản lý về ECMA và
4 nội dung cấu thành giá trị của nó ..................................................... 146
Kết quả đo lƣờng nhân tố truyền thông nội bộ và 3 nội dung cấu
thành giá trị của nó .............................................................................. 147
Kết quả đo lƣờng nhân tố vai trò của kế toán quản trị và 2 nội dung
cấu thành giá trị của nó ....................................................................... 148

nghiệp này. Ngành sản xuất thép là ngành công nghiệp gây ô nhiễm, suy thoái môi
trƣờng hàng đầu do có lƣợng khí thải, nƣớc thải, chất thải rắn và chất thải nguy hại
đƣợc tạo ra trong quá trình sản xuất. Ngoài ra, quá trình sản xuất thép cũng đòi hỏi
phải tiêu tốn một lƣợng lớn năng lƣợng. Lƣợng than, dầu, điện ngành thép tiêu thụ
chiếm khoảng 6% tổng tiêu thụ năng lƣợng của các ngành công nghiệp. Năm 2010,
theo báo cáo của trung tâm nghiên cứu chính sách môi trƣờng Mỹ, tập đoàn Luyện
thép AK của Mỹ đã bị xếp thứ nhất trong danh sách các doanh nghiệp ô nhiễm gây
hậu quả nghiêm trọng sau khi xả thải 13.517 tấn hóa chất xuống sông Ohio và sông
Muskingum, dẫn đến việc tập đoàn này đã bị kiện và phải chi 1,2 tỷ USD để nộp
phạt. Năm 2013, Bộ Bảo vệ môi trƣờng Trung Quốc thừa nhận nhu cầu về thép đã
gây ra tình trạng ô nhiễm cực kỳ nghiêm trọng, tỷ lệ sông ngòi bị ô nhiễm lên đến

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Hotline: 092.4477.999
Web: luanvanaz.com - Mail:


2
40% (Kim Ngân, 2016a). Năm 2016, để khắc phục tình trạng bầu trời dày đặc khói
bụi và ô nhiễm, Trung Quốc đã phải ra yêu cầu tạm ngừng sản xuất các doanh
nghiệp ô nhiễm. Các doanh nghiệp này hầu hết là sản xuất thép nhƣ tạm đóng cửa
hàng loạt nhà máy sản xuất thép tại tỉnh Hà Bắc - thủ phủ của ngành sản xuất thép
Trung Quốc trong bốn tháng, đóng cửa tất cả các công ty sản xuất thép tại tỉnh Lâm
Nghi và chƣa xác định ngày tái hoạt động (Kim Ngân, 2016b). Bhusan Steel
Limited (BSL) - một công ty sản xuất thép tại Ấn Độ đã gặp khó khăn sau khi bị
phát hiện vi phạm Luật bảo vệ môi trƣờng vào năm 2012, theo đó giám đốc điều
hành của công ty phải chịu phạt tù 5 năm và Ban Kiểm soát Môi trƣờng ra thông
báo đóng cửa nhà máy.
Tại Việt Nam, rất nhiều các sự cố môi trƣờng của các DNSX thép trong
khoảng thời gian gần đây đã ảnh hƣởng đến nền kinh tế và xã hội. Điển hình là sự

vững, tác giả cho rằng nghiên cứu theo hƣớng tìm hiểu thực trạng về ECMA, xác
định các nhân tố ảnh hƣởng đến việc áp dụng ECMA, từ đó đƣa ra các giải pháp
nhằm hoàn thiện ECMA trong các DNSX thép tại Việt Nam là một vấn đề cấp thiết
và có ý nghĩa thực tiễn cao.

2. Giới thiệu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu đƣợc tiến hành với mục tiêu tổng quát là đánh giá thực trạng
ECMA, các nhân tố ảnh hƣởng đến việc áp dụng ECMA trong DNSX thép tại Việt
Nam, từ đó đề ra các giải pháp và khuyến nghị để hoàn thiện ECMA trong các
DNSX thép tại Việt Nam.
Các mục tiêu cụ thể cũng đƣợc xác định nhƣ sau:
(1). Đánh giá hệ thống kế toán quản trị hiện hành trong việc quản lý và cung
cấp thông tin về chi phí môi trƣờng trong các DNSX thép tại Việt Nam.
(2). Nhận diện và kiểm định mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố tới việc áp
dụng kế toán quản trị chi phí môi trƣờng trong các DNSX thép tại Việt Nam.
(3). Xác định những nội dung kế toán quản trị chi phí môi trƣờng cần hoàn
thiện trong các DNSX thép tại Việt Nam.
(4). Xác định khuyến nghị để tăng cƣờng việc áp dụng kế toán quản trị chi
phí môi trƣờng trong các DNSX thép tại Việt Nam.
Câu hỏi nghiên cứu
Để đạt đƣợc các mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu đã đƣợc đặt ra nhƣ sau:
(1). Hệ thống kế toán quản trị hiện hành của các DNSX thép tại Việt Nam
nhận diện, đánh giá, ghi nhận, báo cáo thông tin và phân tích thông tin các khoản
chi phí môi trƣờng nhƣ thế nào?
(2). Những nhân tố nào ảnh hƣởng đến việc áp dụng kế toán quản trị chi phí
môi trƣờng trong các DNSX thép tại Việt Nam?
(3). Mức độ tác động cụ thể của từng nhân tố đến việc áp dụng kế toán quản
trị chi phí môi trƣờng trong các DNSX thép tại Việt Nam?
(4). Cần hoàn thiện những nội dung nào của kế toán quản trị chi phí môi

đã xây dựng, khẳng định các nhân tố ảnh hƣởng và đo lƣờng mức độ ảnh hƣởng của
chúng đến việc áp dụng ECMA trong các DNSX thép tại Việt Nam.
Kết cấu nghiên cứu
Về mặt hình thức, luận án đƣợc thiết kế thành 5 chƣơng nhƣ sau:
Chƣơng 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
Chƣơng 2. Cơ sở lý luận về kế toán quản trị chi phí môi trƣờng trong doanh
nghiệp sản xuất
Chƣơng 3. Phƣơng pháp nghiên cứu
Chƣơng 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Chƣơng 5. Giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí môi trƣờng trong các
DNSX thép tại Việt Nam

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Hotline: 092.4477.999
Web: luanvanaz.com - Mail:


5
Những đóng góp mới của nghiên cứu
Luận án đã có những đóng góp mới nhƣ sau:
Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận
Luận án đã nghiên cứu kế toán quản trị chi phí môi trƣờng (ECMA) trong
các DNSX thép tại Việt Nam và có những đóng góp mới về mặt học thuật nhƣ sau:
Thứ nhất, luận án đã nghiên cứu, tổng hợp khung lý thuyết về kế toán quản
trị chi phí môi trƣờng (ECMA) bao gồm: Nhận diện và phân loại chi phí môi
trƣờng, xây dựng định mức và lập dự toán chi phí môi trƣờng, phƣơng pháp xác
định chi phí môi trƣờng, xây dựng báo cáo ECMA và xây dựng chỉ số đánh giá hiệu
quả môi trƣờng.
Thứ hai, luận án đã nghiên cứu về cơ sở lý thuyết của các nhân tố ảnh hƣởng
đến việc áp dụng ECMA trong doanh nghiệp căn cứ trên ba lý thuyết là lý thuyết

quản lý cần tăng cƣờng hỗ trợ cho việc áp dụng ECMA; Tăng cƣờng trao đổi thông
tin giữa các bộ phận trong doanh nghiệp và; Đề cao vai trò của thông tin ECMA
trong DNSX thép.
Hạn chế của luận án và hƣớng nghiên cứu trong tƣơng lai
Hạn chế của luận án
Thứ nhất, nhân tố vai trò của bộ phận kế toán quản trị chỉ có đƣợc hai biến
quan sát, không đủ theo qui định là có ba biến quan sát nên không thể thực hiện
đƣợc đánh giá độ tin cậy của thang đo bằng Cronbach‟s Alpha (Đinh Phi Hổ, 2011);
Thứ hai, mô hình nghiên cứu mới chỉ giải thích đƣợc 62.8% biến thiên của biến phụ
thuộc, phần còn lại (37.2%) chƣa đƣợc giải thích.
Hướng nghiên cứu trong tương lai
Từ các hạn chế trên tác giả xác định các nghiên cứu trong tƣơng lai là: Khám phá, kiểm định thêm các nhân tố độc lập có khả năng ảnh hƣởng đến việc áp
dụng ECMA trong các DNSX thép tại Việt Nam để nâng cao thêm R2 của mô hình
nghiên cứu; - Mở rộng phạm vi nghiên cứu về kế toán quản trị thu nhập môi trƣờng
trong các DNSX thép tại Việt Nam; - Mở rộng hƣớng nghiên cứu về tác động của
ECMA đến hiệu quả doanh nghiệp.

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Hotline: 092.4477.999
Web: luanvanaz.com - Mail:


7

CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
Kế toán quản trị môi trƣờng (EMA) và đặc biệt là ECMA (ECMA) đã đạt
đƣợc sự chú ý đáng kể trong nghiên cứu học thuật cũng nhƣ trong các tổ chức quốc
tế, tổ chức kế toán chuyên nghiệp và trong thực tế của các công ty. Điều này đƣợc

Web: luanvanaz.com - Mail:


8

1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về hình thành và phát triển
ECMA
Khi nhu cầu về “quản lý xanh” tăng cao đã khiến các doanh nghiệp phải áp
dụng hệ thống ECMA để đƣa ra đƣợc quyết định về môi trƣờng. Các viện nghiên
cứu và các chuyên gia quản lý đã tập trung sự chú ý vào việc thiết kế các công cụ và
ứng dụng ECMA.

1.1.1. Các công trình nghiên cứu sự liên kết giữa kế toán quản trị chi phí
và vấn đề môi trường trong doanh nghiệp
Trong quá khứ, lợi nhuận là ƣu tiên cao nhất của các công ty và các nhà quản
lý hiếm khi chú ý đến "tác động môi trƣờng và quản lý chi phí môi trƣờng của họ”
(IFAC, 2005). Vấn đề môi trƣờng của các công ty đã trở thành một sự ràng buộc mới
giữa công ty và xã hội. Ô nhiễm môi trƣờng, sự nóng lên toàn cầu và biến đổi khí hậu đã
thu hút đƣợc sự chú ý của xã hội và làm cho xã hội có nhu cầu nhiều hơn đối với các sản
phẩm thân thiện với môi trƣờng. Nếu không đáp ứng đƣợc kỳ vọng này sẽ dẫn đến
việc loại bỏ các công ty và ảnh hƣởng đến sự tồn tại lâu dài của nó (Deegan, 2002;
Donaldson và Dunfee, 2002). Đổi mới kế toán quản trị là cần thiết để hỗ trợ sự phát
triển bền vững, chính điều này đã giúp cho kế toán môi trƣờng bắt đầu phát triển.
Các nghiên cứu cho thấy rằng kế toán tài chính không thể hỗ trợ đầy đủ cho sự
phát triển bền vững doanh nghiệp. Kế toán tài chính đƣợc sử dụng để lập các báo
cáo tài chính phục vụ nhu cầu thông tin cho các bên liên quan bên ngoài (ví dụ nhƣ
các nhà đầu tƣ, các chủ nợ, thuế,...). Mục tiêu của kế toán tài chính là cung cấp
thông tin chính xác về hoạt động tài chính của công ty. Hơn nữa, kế toán tài chính
đƣợc quy định bởi chuẩn mực kế toán quốc tế và chuẩn mực, chế độ kế toán của
từng quốc gia. Các báo cáo về chi phí môi trƣờng (nếu có) trong kế toán tài chính

phù hợp cho ngƣời sử dụng bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Adams và Frost
(2008) thực hiện cuộc phỏng vấn ba công ty của Úc trong các ngành công nghiệp khác
nhau và mô tả sự biến đổi cao trong cách các doanh nghiệp phát triển và sử dụng các
chỉ số hiệu quả đối với việc ra quyết định, lập kế hoạch và quản lý hiệu quả. Đồng thời,
Durden (2008) cũng tiến hành phân tích trƣờng hợp DNSX kinh doanh thuộc thành
phần kinh tế tƣ nhân có qui mô nhỏ ở New Zealand đã cho thấy hệ thống kiểm soát
quản lý của các doanh nghiệp không đo lƣờng hoặc giám sát trách nhiệm xã hội của
doanh nghiệp. Bằng cách xây dựng trên các bằng chứng thu thập đƣợc, ông đề xuất
một mô hình nhằm tích hợp cơ chế kiểm soát với trách nhiệm xã hội. Nhìn chung, các
tác giả trên đều chỉ ra làm nhƣ thế nào để hệ thống kế toán quản trị và cơ chế kiểm soát
bền vững có thể đƣợc liên kết, và làm thế nào những công cụ này có thể ngăn ngừa
hoặc tạo điều kiện cho sự xuất hiện tính bền vững ở cấp chiến lƣợc.
Khi xây dựng nền Kinh tế xanh có nghĩa là các yếu tố môi trƣờng đƣợc lồng
ghép nhƣ một tài khoản quốc gia để hạch toán toàn bộ nền kinh tế. Khi đó, tài
khoản môi trƣờng cung cấp dữ liệu phản ánh sự đóng góp của các nguồn tài nguyên
thiên nhiên góp phần tạo ra lợi ích kinh tế và các chi phí do ô nhiễm hoặc suy thoái
tài nguyên gây ra. Do đó, ECMA cũng đƣợc xem công cụ hạch toán xanh và giúp
cải thiện môi trƣờng. Trên quan điểm ECMA các yếu tố tài nguyên thiên nhiên
đƣợc xem xét và hạch toán nhƣ tài khoản trong hệ thống tài khoản quốc gia (SNA),
Nguyễn Thị Thu Hoài (2013).

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Hotline: 092.4477.999
Web: luanvanaz.com - Mail:


10

1.1.2. Các công trình nghiên cứu nội dung ECMA
Hiện nay, có rất nhiều các tài liệu hƣớng dẫn về ECMA đã đƣợc công bố bởi

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Hotline: 092.4477.999
Web: luanvanaz.com - Mail:


11
thông tin chủ yếu cho việc ra quyết định nội bộ trên cả hai khía cạnh là môi trƣờng
và hiệu quả tài chính thuộc phạm vi của kế toán quản trị truyền thống. ECMA dƣới
thƣớc đo hiện vật bao gồm các đánh giá và báo cáo của doanh nghiệp về dòng chảy
của năng lƣợng, nƣớc, vật liệu và chất thải. Trong khi đó ECMA dƣới thƣớc đo tiền
tệ đề cập đến các chi phí mà doanh nghiệp trả cho việc tiêu thụ các nguồn tài
nguyên thiên nhiên (nƣớc, năng lƣợng), vật liệu và các chi phí khác mà doanh
nghiệp trả cho việc kiểm soát hoặc ngăn chặn thiệt hại về môi trƣờng, chi phí cho
việc xử lý chất thải. Tại Việt Nam, Nguyễn Mạnh Hiền (2008) đã nghiên cứu
ECMA dƣới cả thƣớc đo tiền tệ và thƣớc đo hiện vật.

1.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hƣởng đến
việc áp dụng ECMA trong doanh nghiệp sản xuất
Do việc áp dụng các nguyên tắc trong tài liệu hƣớng dẫn về ECMA của
IFAC (2005) và UNDSD (2001) là tự nguyện nên một nhóm nghiên cứu tập trung
vào xây dựng các giả thuyết để giải thích về việc áp dụng ECMA cho quản lý thông
tin về chi phí môi trƣờng trong các doanh nghiệp. Tuy những lợi ích mà doanh
nghiệp nhận đƣợc khi vận dụng ECMA đã đƣợc các nhà nghiên cứu đƣa ra nhƣng
việc vận dụng ECMA trong các doanh nghiệp lại chịu ảnh hƣởng bởi rất nhiều các
nhân tố khác nhau. Drury và Tayles (1995) đã nhận định là có rất nhiều rào cản đối
với với việc áp dụng hay thay đổi hệ thống kế toán quản trị hiện tại, bao gồm: Thói
quen quản lý, chi phí cao, thiếu những kỹ năng cần thiết, yếu tố tổ chức và văn hóa
và sự miễn cƣỡng để từ bỏ hệ thống hiện có.
Trong nghiên cứu các rào cản ảnh hƣởng đến việc áp dụng ECMA trong
công ty sản xuất giấy và bột giấy tại Thái Lan, Setthasakko (2014) sử dụng phƣơng

quản lý cấp cao có ảnh hƣởng tích cực đến việc áp dụng ECMA tại các công ty
trong ngành sản xuất dầu ở Lybia.
Để thực hiện thành công ECMA cần có sự hợp tác và trao đổi thông tin giữa
các cá nhân tham gia các chức năng khác nhau đặc biệt là giữa bộ phận quản lý môi
trƣờng và bộ phận kế toán quản trị (Chang, 2007; Phạm Đức Hiếu, 2010; Jamila và
cộng sự, 2014) do vậy yếu tố truyền thông nội bộ đã đƣợc đƣa vào mô hình
nghiên cứu của một số tác giả trong việc tìm kiếm, phân tích các nhân tố ảnh
hƣởng đến việc áp dụng ECMA trong các doanh nghiệp. Vì ECMA là một công cụ
quản lý mới, chi phí và lợi ích của nó vẫn còn chƣa rõ ràng, nhất là đối với những
ngƣời tiên phong. Vì vậy sự ủng hộ của các cá nhân có liên quan trực tiếp tới quá
trình ra quyết định về quản lý hiệu quả môi trƣờng là nhân tố quan trọng cho sự
thành công của ứng dụng kế toán môi trƣờng. Không có sự đồng thuận và ủng hộ
đó, ECMA ít có khả năng đƣợc ứng dụng trong doanh nghiệp (Phạm Đức Hiếu,
2010). Các tác giả trên đều sử dụng phƣơng pháp định tính kết hợp với thống kê
mô tả để thực hiện nghiên cứu. Kết quả cho thấy rào cản về thông tin (khó khăn
trong việc tập hợp và phân bổ đƣợc chi phí môi trƣờng, không nhận diện đƣợc chi
phí môi trƣờng dƣới thƣớc đo hiện vật) gây ảnh hƣởng tiêu cực đến việc áp dụng
ECMA.Việc áp dụng ECMA đòi hỏi sự hợp tác và hành động của các bộ phận
chức năng khác nhau, chẳng hạn nhƣ quản lý tài chính và quản lý môi trƣờng
nhƣng không có mối quan hệ hợp lý đã đƣợc thiết lập giữa các bộ phận này
(Bartolomeo và cộng sự, 1999).

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Hotline: 092.4477.999
Web: luanvanaz.com - Mail:


13
Mặc dù có rất nhiều lợi ích đã đƣợc nghiên cứu tuy nhiên việc chấp nhận
ECMA vẫn bị nghi ngờ là liệu cuối cùng thì ECMA có thực sự trở thành một nội

của doanh nghiệp”. Jalaludinvà cộng sự (2011) đã thực hiện nghiên cứu bằng cách

Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ
Hotline: 092.4477.999
Web: luanvanaz.com - Mail:


14
phát 1.069 phiếu điều tra và tiến hành phỏng vấn bán cấu trúc các kế toán của công ty
sản xuất tại Maylaysia để giải thích mối quan hệ giữa áp lực thể chế và việc áp dụng
ECMA trong các công ty này. Thông qua phƣơng pháp định lƣợng thấy không có mối
liên hệ đáng kể giữa nhân tố áp lực cưỡng ép và áp lực mô phỏng với mức độ áp dụng
ECMA. Tuy nhiên, thông qua các cuộc phỏng vấn kế toán lại cho rằng họ bị áp lực bởi
khách hàng, cổ đông, đơn vị cấp trên và chính phủ. Những áp lực trên ảnh hƣởng
đến chính sách quản trị của công ty trong đó bao gồm cả việc vận dụng ECMA.
Điều này phù hợp với những phát hiện của các nghiên cứu kế toán quản trị trƣớc đó
(Covaleski và Dirsmith, 1988; Hussain và Gunasekaran, 2002; Hussain và Hoque,
2002; Arnaboldi và Lapsley, 2003; Sila, 2007; Martinez-Costa và cộng sự, 2008).
Ngƣợc lại, áp lực quy chuẩn đã đƣợc tìm thấy có ảnh hƣởng đáng kể tới mức độ áp
dụng ECMA trong khi các cuộc phỏng vấn sau cuộc khảo sát cho thấy điều ngƣợc
lại. Không ai trong số bốn kế toán viên đƣợc phỏng vấn cảm thấy rằng họ phải đối
mặt với bất kỳ áp lực quy phạm liên quan đến các vấn đề môi trƣờng trong hoạt
động kế toán của họ.
Jamila và cộng sự (2014) sử dụng kết hợp phƣơng pháp nghiên cứu định tính
và phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng để tiến hành kiểm định ba biến độc lập: Áp
lực cƣỡng ép, áp lực mô phỏng và áp lực quy phạm ảnh hƣởng đến việc vận dụng
ECMA tại các DNNVV ở Malaysia. Kết quả nghiên cứu định lƣợng chỉ ra rằng chỉ
có biến áp lực cưỡng ép có ảnh hƣởng đến việc vận dụng ECMA ở các DNNVV tại
Malaysia, còn cả hai biến áp lực quy chuẩn và áp lực mô phỏng không có mối liên
hệ nào với việc áp dụng ECMA. Phát hiện này trái ngƣợc với những phát hiện của