VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGÔ VĂN VỊNH

BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI TRONG PHÁP LUẬT
TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2019


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGÔ VĂN VỊNH

BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI TRONG PHÁP LUẬT
TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

Ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số: 9 38 01 04

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS HỒ TRỌNG NGŨ

HÀ NỘI - 2019

3.1. Khái quát quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về biện pháp
bắt người trước năm 2015 .........................................................................................69
3.2. Quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện hành về biện pháp
bắt người....................................................................................................................77
3.3. Thực trạng áp dụng biện pháp bắt người trong pháp luật tố tụng hình sự
Việt Nam ...................................................................................................................92
Chương 4: DỰ BÁO TÌNH HÌNH VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU
QUẢ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP BẮT NGƯỜI TRONG PHÁP LUẬT TỐ
TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM ........................................................................1155
4.1. Dự báo tình hình áp dụng biện pháp bắt người trong pháp luật tố tụng hình
sự ở Việt Nam .......................................................................................................1155
4.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp bắt người trong pháp luật
tố tụng hình sự ở Việt Nam ...................................................................................1222
KẾT LUẬN ..........................................................................................................1488
DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG
BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ...................................................................15050
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...........................................................1511


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

ANND

An ninh nhân dân

BCA

Bộ Công an

BLHS


ĐTV

Điều tra viên

KSV

Kiểm sát viên

KHXH

Khoa học xã hội

NXB

Nhà xuất bản

TAND

Tòa án nhân dân

TTHS

Tố tụng hình sự

VKS

Viện kiểm sát

XHCN


Biểu đồ 3.3:

Số đối tượng bị bắt quả tang trong toàn quốc

Biểu đồ 3.4:

Số đối tượng bị áp dụng biện pháp bắt bị can, bị cáo để tạm

giam trong toàn quốc
Biểu đồ 3.5:

Số đối tượng bị bắt khẩn cấp trong toàn quốc

Biểu đồ 3.6:

Số đối tượng bị bắt truy nã trong toàn quốc

Biểu đồ 3.7:

Tương quan giữa các trường hợp bắt

Biểu đồ 3.8:

Tương quan giữa các chủ thể bắt người phạm tội quả tang

Biểu đồ 3.9:

Tương quan giữa các trường hợp bắt bị can, bị cáo để tạm giam



1


khác… Bên cạnh đó, Bộ luật TTHS năm 2015 mới có hiệu lực thi hành với nhiều
quy định mới về biện pháp bắt người cũng chưa được nghiên cứu đầy đủ.
Nhận thức rõ được vai trò, tầm quan trọng của biện pháp bắt người, Đảng và
Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc hoàn thiện hoạt động TTHS nói chung và biện
pháp bắt người nói riêng, theo đó đã không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật và đề
ra nhiều biện pháp nhằm phòng ngừa, hạn chế việc vi phạm pháp luật khi áp dụng
biện pháp bắt người. Cụ thể, để chấn chỉnh một bước quan trọng công tác tư pháp
nhằm xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN có nền tư pháp trong
sạch, vững mạnh, tăng cường trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng, khắc
phục tình trạng vi phạm pháp luật trong việc áp dụng các BPNC nói chung và biện
pháp bắt người nói riêng, Bộ Chính trị đã có nhiều chỉ thị, nghị quyết lãnh đạo công
tác tư pháp, trong đó có việc chỉ đạo, chấn chỉnh các hoạt động bắt, tạm giữ, tạm giam

và coi đó là những nội dung quan trọng và cấp thiết, như: Chỉ thị số 53/CT - TW ngày
21/3/2000 của Bộ Chính trị về những nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp năm 2000;
Nghị quyết số 08 - NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ
trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới; Nghị quyết số 49 - NQ/TW ngày
02/06/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020..., đặc biệt,
khi Hiến pháp năm 2013 được ban hành với một trong những nội dung quan trọng là
đề cao quyền con người đã có những tác động không nhỏ đến việc áp dụng BPNC nói

chung và biện pháp bắt người trong TTHS nói riêng. Do đó, trong những năm gần
đây, việc áp dụng biện pháp bắt người ngày càng được chấn chỉnh, đạt được những
kết quả nhất định, góp phần quan trọng vào công tác đấu tranh phòng, chống tội
phạm, thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ của quá trình TTHS. Việc áp dụng biện
pháp bắt người nhìn chung đã đảm bảo được các quy định của pháp luật TTHS về căn

nhiều phương diện khác nhau, làm rõ nhiều vấn đề lý luận, pháp luật thực định và
thực trạng áp dụng biện pháp bắt người ở các khía cạnh khác nhau. Tuy nhiên do
khác nhau về phương pháp tiếp cận, về giới hạn địa bàn nghiên cứu, về thời gian và
phạm vi khảo sát cho nên nhiều vấn đề có liên quan đến biện pháp bắt người còn
chưa được đề cập, nghiên cứu tới.
Như vậy, hiện nay vẫn cần một công trình nghiên cứu chuyên biệt về biện
pháp bắt người trong pháp luật TTHS Việt Nam. Chính vì vậy, việc tác giả lựa chọn
đề tài “Biện pháp bắt người trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam” làm luận

án tiến sĩ là toàn cấp thiết trên cả phương diện lý luận và thực tiễn.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
2.1. Mục đích nghiên cứu của luận án
Mục đích nghiên cứu của luận án là góp phần làm rõ thêm những vấn đề lý
luận, quy định của pháp luật về biện pháp bắt người trong TTHS để kiến nghị các
giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp bắt người trong thực tiễn.

3


2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
Trên cơ sở mục đích nghiên cứu của luận án, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
được xác định:
Thứ nhất, nghiên cứu, đánh giá tổng quan các công trình nghiên cứu có liên
quan đến biện pháp bắt người ở cả trong nước và ngoài nước, từ đó rút ra những vấn
đề cần tiếp tục được nghiên cứu trong luận án;
Thứ hai, phân tích làm rõ thêm những vấn đề lý luận về biện pháp bắt người

trong pháp luật TTHS Việt Nam, như: khái niệm, đặc trưng pháp lý; phân loại biện
pháp bắt người; mối quan hệ giữa biện pháp bắt người với các BPNC khác trong


4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
4.1. Phương pháp luận
Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy
vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lê nin về nhà nước
và pháp luật nói chung, nhà nước và pháp luật XHCN nói riêng; tư tưởng Hồ Chí

Minh về nhà nước và pháp luật với tư tưởng nhân dân là chủ thể của quyền lực xã
hội, mọi hoạt động của nhà nước phải xuất phát từ lợi ích của nhân dân và việc hoàn
thiện pháp luật phải xuất phát từ lợi ích của nhân dân; các quan điểm của Đảng, Nhà
nước ta về công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, cải cách tư pháp, nhà nước
pháp quyền và vấn đề quyền con người.
4.2. Phương pháp nghiên cứu của luận án

Trong quá trình thực hiện luận án, tác giả luận án đã sử dụng các phương pháp
nghiên cứu cụ thể sau:
Thứ nhất, phương pháp tổng hợp. Phương pháp này được sử dụng chủ yếu để
nghiên cứu tổng quan về tình hình nghiên cứu nhằm hệ thống hóa các quan điểm,
căn cứ lý luận, các kết quả nghiên cứu từ các công trình khoa học đã được công bố
có liên quan đến biện pháp bắt người; đồng thời tổng hợp các tài liệu, số liệu phản
ánh thực tiễn áp dụng biện pháp bắt người trong TTHS để rút ra kết luận tổng quát;
Thứ hai, phương pháp phân tích. Phương pháp này được sử dụng bao quát
trong tất cả các chương của luận án để phân tích các tài liệu, số liệu, phát hiện, luận
giải thuyết phục về các nội dung có liên quan đến đề tài luận án;
Thứ ba, phương pháp phân tích lịch sử. Phương pháp này được sử dụng trong
Chương 3 để khái quát lịch sử hình thành và phát triển của các quy định của pháp
luật TTHS nước ta về biện pháp bắt người;
Thứ tư, phương pháp luật học so sánh. Đây là phương pháp được sử dụng
trong Chương 4 để làm sáng tỏ một số quy định về biện pháp bắt người trong pháp

5

về biện pháp bắt người trong pháp luật TTHS Việt Nam. Do đó, luận án đã có nhiều
đóng góp mới về mặt khoa học, cụ thể như:
Thứ nhất, bổ sung, hoàn thiện thêm một số vấn đề lý luận về biện pháp bắt
người trong pháp luật TTHS Việt Nam, trong đó lần đầu tiên luận án phân tích, luận
giải về điều chỉnh pháp luật đối với biện pháp bắt người trong TTHS;

6


Thứ hai, phân tích làm rõ những sửa đổi, bổ sung mới trong các quy định về
biện pháp bắt người của Bộ luật TTHS năm 2015;
Thứ ba, bổ sung luận cứ khoa học và luận cứ thực tiễn cho việc nâng cao hiệu
quả áp dụng biện pháp bắt người trong pháp luật TTHS của các cơ quan có thẩm
quyền tiến hành tố tụng nói chung và CQĐT nói riêng.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Thứ nhất , về lý luận. Kết quả nghiên cứu của luận án đã góp phần bổ sung,
hoàn thiện hơn hệ thống lý luận về biện pháp bắt người trong pháp luật TTHS
Việt Nam;
Thứ hai, về thực tiễn. Nội dung của luận án là cơ sở để các nhà lập pháp
nghiên cứu, xem xét sửa đổi, bổ sung một số quy định của pháp luật TTHS Việt
Nam hiện hành về biện pháp bắt người, cũng như kịp thời ban hành các văn bản
dưới luật hướng dẫn cụ thể về biện pháp này. Đồng thời, những giải pháp mà luận
án đề xuất từ việc nghiên cứu, đánh giá thực trạng áp dụng biện pháp bắt trong pháp
luật TTHS có thể được CQĐT các cấp nghiên cứu vận dụng vào thực tiễn áp dụng
tại cơ quan mình nhằm nâng cao chất lượng áp dụng biện pháp này trong thực tiễn.

Ngoài ra, nội dung của luận án có thể được sử dụng trong nghiên cứu, học tập của
sinh viên, cán bộ nghiên cứu, giảng dạy tại các trường CAND, các cơ sở đào tạo về
luật, các cán bộ thực tiễn làm công tác điều tra.
7. Cơ cấu của luận án