BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

----

----

LÊ TRẦN HẠNH PHƯƠNG

CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ÁP DỤNG CHUẨN MỰC
KẾ TOÁN QUỐC TẾ (IAS/IFRS) TẠI VIỆT NAM –
NGHIÊN CỨU Ở PHẠM VI QUỐC GIA VÀ DOANH NGHIỆP

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

----

----

LÊ TRẦN HẠNH PHƯƠNG

CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ÁP DỤNG CHUẨN MỰC
KẾ TOÁN QUỐC TẾ (IAS/IFRS) TẠI VIỆT NAM –
NGHIÊN CỨU Ở PHẠM VI QUỐC GIA VÀ DOANH NGHIỆP



LỜI CẢM ƠN
.

Lời đầu tiên, tôi xin chân thành c ảm ơn tập thể Quý Thầy Cô thuộc Trường
Đại học Kinh Tế thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt là các Thầy Cô Khoa Kế toán

đã tận tình giảng dạy và hướng dẫn tôi hoàn thành tốt các nội dung trong chương
trình đào tạo của nhà trường. Những kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn được

học tập, truyền đạt, trao đổi trong suốt quá trình nghiên cứu đã giúp tôi hoàn thành
luận án này.
Đặc biệt, tôi xin chân thành biết ơn Thầy PGS.TS. Hà Xuân Thạch đã dành

rất nhiều tâm huyết hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu khoa học. Thầ y
đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho học viên ở xa
như tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án.

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban chủ nhiệm Khoa Kinh tế và Kế
toán – Trường Đại học Quy Nhơn đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong công tác
giảng dạy và làm việc để tôi tập trung học tập và nghiên cứu trong suốt quá trình
học. Ngoài ra, tôi chân thành cảm ơn các anh chị chuyên viên Viện đào tạo sau
đại học – Trường Đại học Kinh Tế thành phố Hồ Chí Minh đã hỗ trợ và giúp đỡ

tôi thực hiện quy trình nhanh chóng, đảm bảo và hiệu quả nhất.
Tôi xin cảm ơn các chuyên gia, Ban lãnh đạo các công ty, giám đốc tài chính,
kế toán trưởng, nhân viên kế toán tại các doanh nghiệp lớn tại Việt Nam đã luôn
hỗ trợ và tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận án.
Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình và các anh chị học viên đã luôn giúp đỡ,
quan tâm và tạo điều kiện để tôi hoàn thành tốt luận án.

4.

Phương pháp nghiên cứu...............................................................................6

5.

Đóng góp của luận án.....................................................................................7

6.

Kết cấu của luận án ........................................................................................8

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU..................................10

1.1.

Tổng quan nghiên cứu chung về Chuẩn mực kế toán quốc tế ...............10

1.1.1

Trường phái ủng hộ việc áp dụng CMKTQT và Chuẩn mực kế toán quốc gia

......................................................................................................................10
1.1.1.1 Nghiên cứu về lợi ích khi áp dụng CMKTQT tại các quốc gia....................10
1.1.1.2 Nghiên cứu về những tác động của việc áp dụng CMKTQT ......................17
1.1.2

Trường phái không ủng hộ việc áp dụng CMKTQT ...................................25

1.2.

1.3.1

Nhận xét các nghiên cứu trước ....................................................................34

1.3.2

Xác định khe hổng nghiên cứu ....................................................................37
Kết luận chương 1 ........................................................................................38

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT........................................................................39

2.1

Tổng quan quá trình hình thành và phát triển của Chuẩn mực kế toán
quốc tế (IAS/IFRS).....................................................................................39

2.1.1

Lược sử quá trình phát triển của CMKTQT ...............................................39

2.1.1.1 Giai đoạn hình thành (từ năm 1973 – 1987) ...............................................39
2.1.1.2 Giai đoạn điều chỉnh (từ năm 1987 – 1993)................................................40
2.1.1.3 Giai đoạn phát triển (từ năm 1993 – nay) ...................................................41
2.1.2

Nội dung của CMKTQT ..............................................................................45

2.2

Phương pháp và kinh nghiệm áp dụng CMKTQT tại các quốc gia .....46


Lý thuyết thể chế (Institutional theory) ......................................................57

2.3.5

Lý thuyết ảnh hưởng chính trị (Political theory) ........................................60

2.4

Những nhân tố tác động đến áp dụng CMKTQT...................................61

2.4.1

Các nhân tố thuộc về môi trường vĩ mô .......................................................62

2.4.1.1 Nhân tố Văn hóa ..........................................................................................61
2.4.1.2 Nhân tố Tăng trưởng kinh tế ........................................................................63
2.4.1.3 Nhân tố Thị trường vốn................................................................................64


v

2.4.1.4 Nhân tố Giáo dục .........................................................................................65
2.4.1.5 Nhân tố Hoạt động nước ngoài....................................................................66
2.4.1.6 Nhân tố Hệ thống pháp luật ........................................................................67
2.4.1.7 Nhân tố Chính trị .........................................................................................68
2.4.2

Các nhân tố thuộc về môi trường vi mô.......................................................69



3.2.1

Quy trình nghiên cứu định tính ............................................................... .79

3.2.1.1 Xây dựng dàn bài khảo sát..........................................................................80
3.2.1.2 Chọn mẫu nghiên cứu .................................................................................81
3.2.1.3 Thu thập dữ liệu ..........................................................................................84
3.2.1.4 Phân tích dữ liệu .........................................................................................84
3.2.2

Mô hình nghiên cứu dự kiến ................................................................... 85

3.2.3

Xây dựng giả thuyết nghiên cứu............................................................... 86


vi

3.3

Nghiên cứu định lượng ......................................................................... .89

3.3.1

Quy trình nghiên cứu định lượng ............................................................ .89

3.3.2


3.4.2

Bàn luận ................................................................................................. 100
Kết luận chương 3 ................................................................................ 102

CHƯƠNG 4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN CÁC

NHÂN TỐ VI MÔ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ÁP DỤNG CHUẨN MỰC BÁO CÁO
TÀI CHÍNH QUỐC TẾ (IAS/IFRS) TẠI VIỆT NAM – NGHIÊN CỨU Ở
PHẠM VI DOANH NGHIỆP ........................................................................... 103
4.1

Lựa chọn phương pháp nghiên cứu................................................... 103

4.1.1

Xác định phương pháp nghiên cứu ............................................................103

4.1.2

Quy trình nghiên cứu ................................................................................104

4.2

Nghiên cứu định tính ........................................................................... 106

4.2.1

Quy trình nghiên cứu định tính ..................................................................106



4.3.4

Chọn mẫu khảo sát.....................................................................................116

4.3.5

Thu thập dữ liệu .........................................................................................117

4.3.6

Phân tích dữ liệu ........................................................................................117

4.3.6.1 Phân tích thống kê mô tả............................................................................117
4.3.6.2 Phân tích hồi quy .......................................................................................117
4.4

Kết quả nghiên cứu và bàn lu ận .......................................................118

4.4.1

Kết quả nghiên cứu ....................................................................................118

4.4.1.1 Kết quả nghiên cứu định tính ....................................................................118
4.4.1.2 Kết quả nghiên cứu định lượng .............................................................. 120
4.4.2

Bàn luận kết quả .........................................................................................130
Kết luận chương 4 ......................................................................................132


5.3

Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo ...............................148


viii

Kết luận chương 5 ......................................................................................150
KẾT LUẬN CHUNG ............................................................................................151
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
.................................................................................................................................153
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................154
PHỤ LỤC................................................................................................................178


ix

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Phần Tiếng Việt
Chữ viết tắt

Chữ viết đầy đủ

BCTC

Báo cáo tài chính

CMBCTCQT

Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế


Niêm yết

PPNC

Phương pháp nghiên cứu

QTDN

Quản trị doanh nghiệp

Phần Tiếng Nước Ngoài
Chữ viết tắt

Chữ viết đầy đủ

AEC

ASEAN Economic Community (Cộng đồng Kinh tế ASEAN)

APEC

ASEAN
ASEM
CG
EU

Asia-Pacific Economic Cooperation (Diễn đàn hợp tác kinh tế
Châu Á – Thái Bình Dương)
Association of Southeast Asian Nations (Hiệp hội các quốc gia

IAS
IASC

International Accounting Standards Board (Hội đồng Chuẩn
mực kế toán quốc tế)
International Accouting Standards (Chuẩn mực kế toán quốc tế)
International Accounting Standard Committee (Ủy ban chuẩn
mực kế toán quốc tế)

IASC

International Accounting Standard Committee Foundation (Tổ

Foundation

chức Ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế)

IFRS

IFRIC

International Financial Reporting Standards (Chuẩn mực kế toán
quốc tế)
International Financial Reporting Interpretations Committee (Ủy
ban hướng dẫn chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế)

International Financial Reporting Standards for Small and
IFRS for SMEs

Medium Enterprises (Chuẩn mực báo cáo tài chính cho doanh

TPB
US GAAP

VACPA
VAS
VCCI

Return on Equity (Tỷ suất sinh lợi trên vốn chủ sở hữu)
Securities and Exchange Commission (Ủy ban chứng khoán
Mỹ)
Singapore Financial Reporting Standards (Chuẩn mực báo cáo

tài chính Singapo)
Standing Interpretation Committee (Ủy ban giải thích chuẩn
mực)

Theory of Planned Behavior (Lý thuyết hành vi dự định)
United States Generally Accepted Accounting Principles (Các
nguyên tắc kế toán được chấp nhận rộng rãi của Mỹ)
Hội kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (Vietnam Association

of Certified Public Accountants)
Chuẩn mực kế toán Việt Nam (Vietnam Acco uting Standards)
Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (Vietnam

Chamber of Commerce and Industry)

WB

World Bank (Ngân hàng Thế giới)