BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
…………………

BÙI NHẬT LÊ UYÊN

NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NĂNG LỰC
ĐỔI MỚI CỦA DOANH NGHIỆP CÔNG NGHIỆP
CÔNG NGHỆ CAO TẠI MỘT SỐ TỈNH TRỌNG ĐIỂM
MIỀN NAM VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2018


i

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
…………………

BÙI NHẬT LÊ UYÊN

NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NĂNG LỰC
ĐỔI MỚI CỦA DOANH NGHIỆP CÔNG NGHIỆP
CÔNG NGHỆ CAO TẠI MỘT SỐ TỈNH TRỌNG ĐIỂM
MIỀN NAM VIỆT NAM

CHUYÊN NGÀNH: KINH DOANH THƯƠNG MẠI
MÃ SỐ: 93 40 121

MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG VÀ MÔ HÌNH
TÓM TẮT
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

1.1. Cơ sở nghiên cứu .................................................................................................. 1
1.1.1. Tính cấp thiết của nghiên cứu ..................................................................................1
1.1.2. Bối cảnh nghiên cứu ................................................................................................2
1.1.2.1. Bối cảnh lý thuyết ..................................................................................................2
1.1.2.2. Bối cảnh thực tiễn .................................................................................................6

1.2. Câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu ..............................................................................9
1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu...........................................................................10
1.3.1. Đối tượng nghiên cứu .............................................................................................10

1.3.2. Phạm vi nghiên cứu.................................................................................................11
1.4. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................................12
1.4.1. Phương pháp nghiên cứu định tính .........................................................................12
1.4.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng ......................................................................10
1.5. Đóng góp của nghiên cứu ......................................................................................13
1.5.1. Điểm mới của luận án .............................................................................................14
1.5.1. Đóng góp về mặt học thuật .....................................................................................14
1.5.2. Đóng góp về mặt thực tiễn ......................................................................................15
1.6. Kết cấu của luận án ..................................................................................................15

TÓM TẮT CHƯƠNG 1 .................................................................................................17
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU





v

2.3. Đề xuất mô hình nghiên cứu và phân tích sự hình thành giả thuyết nghiên
cứu................................................................................................................................
43
2.3.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất.............................................................................. 43
2.3.2. Phân tích quá trình hình thành các giả thuyết trong mô hình nghiên cứu ........ 46
2.3.2.1. Quản trị chất lượng toàn diện (TQM) và năng lực đổi mới .......................... 46
2.3.2.2. Sự học hỏi của tổ chức và năng lực đổi mới.................................................. 48
2.3.2.3. Hỗ trợ của Chính phủ và năng lực đổi mới ................................................... 50
2.3.2.4. Mạng lưới cộng tác và năng lực đổi mới ....................................................... 51
2.3.2.5. Năng lực hấp thụ kiến thức và năng lực đổi mới ........................................... 52

2.3.2.6. Nguồn nhân lực nội bộ và năng lực đổi mới.................................................. 53
2.3.2.7. Tình trạng sở hữu doanh nghiệp và năng lực đổi mới................................... 55
TÓM TẮT CHƯƠNG 2 ............................................................................................ 57
CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU

3.1. Quy trình nghiên cứu......................................................................................... 58
3.1.1. Quy trình nghiên cứu của luận án ..................................................................... 58
3.1.2. Quy trình phát triển và hoàn thiện thang đo nhân tố nghiên cứu...................... 61
3.2. Phươn pháp nghiên cứu chi tiết ........................................................................... 64
3.2.1. Nghiên cứu định tính...............................................................................................64
3.2.1.1. Quy trình thảo luận tay đôi (In-depth interview) ........................................... 64

3.2.1.2. Quy trình thảo luận nhóm (Focus - group).................................................... 67
3.2.2. Nghiên cứu định lượng ...........................................................................................69
3.2.2.1. Nghiên cứu sơ bộ ............................................................................................ 69

4.3. Kiểm định mô hình và giả thuyết nghiên cứu ................................................ 125
4.3.1. Kiểm định mô hình nghiên cứu........................................................................ 125
4.3.2. Kiểm định giả thuyết nghiên cứu ..................................................................... 131
4.3.3. Kiểm định sự khác biệt do tình trạng sở hữu doanh nghiệp ............................ 137


vii

4.3.4. Kiểm định sự phiến diện không phản hồi ........................................................ 140
TÓM TẮT CHƯƠNG 4 ........................................................................................... 141
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ CỦA NGHIÊN CỨU

5.1. Kết luận .............................................................................................................. 142
5.2. Các hàm ý quản trị đối với doanh nghiệp trong ngành công nghiệp
công nghệ cao............................................................................................................ 145
5.2.1. Phát triển nguồn nhân lực cho công nghiệp công nghệ cao............................. 146
5.2.2. Tăng cường hợp tác nghiên cứu khoa học thúc đẩy đổi mới ........................... 149
5.2.3. Nâng cao hiệu quả sản xuất.............................................................................. 150
5.2.4. Nâng cao năng lực hấp thụ .............................................................................. 152
5.2.5. Tăng cười vai trò của Chính phủ trong hoạt động đổi mới.............................. 153

5.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo.......................................................... 155
5.3.1. Hạn chế của nghiên cứu ................................................................................... 155
5.3.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo............................................................................. 156
DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ .......157
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................................158
PHỤ LỤC


viii

Confirmatory Factor Analysis

Phân tích nhân tố khẳng
định

Df

Degree of freedom

Bậc tự do

DTI

Department of Trade and
Industry

Bộ Công thương và công
nghiệp

EFA

Exploratory Factor Analysis

Phân tích nhân tố khám
phá

FDI

Foreign Direct Investment


Government suppor

Hỗ trợ của Chính phủ

INSEAD

The business school for the
World

Trường đào tạo kinh
doanh

IHC

Internal human resources

Nguồn nhân lực nội bộ

KMO

Kaiser-Meyer-Olkin

Kiểm định KMO trong
phân tích nhân tố khám
phá


ix

NIS


Nghiên cứu và phát triển

RMSEA

Root Mean Square Error
Approximation

Chỉ số thống kê trong
CFA

SEM

Structural Equation Modeling

Mô hình cấu trúc tuyến
tính

SE

Standard error

Sai lệch chuẩn

SMEs

Small and Medium enterprise

Doang nghiệp vừa và nhỏ


United States Patent and
Trademark Office

Phòng đăng ký nhãn hiệu
hàng hóa và bằng sang
chế Hoa Kỳ

WIPO

World intellectual property
organization

Tổ chức sở hữu trí tuệ thế
giới


x

DANH MỤC CÁC BẢNG
Tựa đề

Trang

Bảng 3-1: Bộ thang đo các khái niệm nghiên cứu của luận án

87

Bảng 3-2: Kết quả EFA và kiểm định Cronbach’s alpha thang đo TQM

93


99

Bảng 3-11: Tổng hợp các biến bị loại trong quá trình phân tích EFA

99

Bảng 3-12: Bảng tổng hợp kết quả sơ bộ các thành phần rút trích

101

Bảng 4-1: Thống kê mô tả các đặc điểm của mẫu nghiên cứu

108

Bảng 4-2: Tổng hợp các biến bị loại trong quá trình phân tích EFA

110

Bảng 4-3: Kết quả EFA thang đo IC

111

Bảng 4-4: Bảng tổng hợp kết quả chính thức các thành phần khái niệm

112

Bảng 4-5: Kết quả kiểm định độ tin cậy thang đo thành phần khái niệm

122


Hình 2-1: Sự phát triển lý thuyết năng lực đổi mới theo thời gian

7

Hình 2-2: Khung lý thuyết hình thành khái niệm năng lực đổi mới

33

Hình 2-3: Các mô hình nghiên cứu có liên quan của luận án

35

Hình 2-4: Mô hình nghiên cứu đề xuất của Jantunen (2005)

36

Hình 2-5: Mô hình nghiên cứu đề xuất của Tseng và cộng sự (2011)

38

Hình 2-6: Mô hình nghiên cứu đề xuất của Rangus và Slavec (2017)

39

Hình 2-7: Mô hình nghiên cứu của Hung và cộng sự (2010)

40

Hình 2-8: Mô hình nghiên cứu đề xuất của Kang và Park (2011)


Hình 4-5: Kết quả CFA cho các nhân tố bậc một (lần 2)

120

Hình 4-6: Kết quả CFA mô hình tới hạn cho thang đo nhân tố (lần 3)

123

Hình 5-1: Mô hình các nhân tố tác động đến năng lực đổi mới của

144

doanh nghiệp công nghiệp công nghệ cao tại một số tỉnh
miền Nam Việt Nam


xii

TÓM TẮT
Nghiên cứu này được thực hiện dựa trên khe hổng lý thuyết về năng lực đổi
mới trong ngành công nghiệp công nghệ cao, cùng với tính cấp thiết của thực tiễn
về vai trò thúc đẩy năng lực đổi mới trong phát triển kinh tế hiện đại. Nghiên cứu
nhằm thực hiện các mục tiêu sau: mục tiêu tổng quát là xác định các nhân tố và
đánh giá mức độ tác động/ảnh hưởng của chúng đến năng lực đổi mới của doanh

nghiệp công nghiệp công nghệ cao, kiểm định tại một số tỉnh trọng điểm miền Nam
Việt Nam.
Mục tiêu cụ thể:
1) Phân tích mối quan hệ giữa các nhân tố dựa trên cơ sở lý thuyết, từ đó xác

thuyết nền của Joseph Schumpeter (1911), lý thuyết của Nelson (1977; 1982), lý

thuyết hệ thống đổi mới quốc gia, lý thuyết năng lực đổi mới. Bên cạnh đó, tác giả
kế thừa mô hình nghiên cứu của Jantunen (2005); Hung và cộng sự (2010); Kang và
Park (2011), kết hợp với nghiên cứu định tính để đề xuất mô hình nghiên cứu của
luận án. Mô hình gồm 1 biến phụ thuộc năng lực đối mới và 6 biến độc lập: Quản
trị chất lượng toàn diện (TQM), Sự học hỏi của tổ chức, Hỗ trợ từ Chính phủ, Mạng
lưới cộng tác, Năng lực hấp thụ kiến thức và Nguồn nhân lực nội bộ. Biển kiểm soát
là tình trạng sở hữu của doanh nghiệp.
Kết quả đã chứng minh vai trò của 5 khái niệm quản trị chất lượng toàn diện
(TQM), mạng lưới cộng tác (CN), năng lực hấp thụ kiến thức (AC), nguồn nhân lực
nội bộ (IHC) và sự hỗ trợ của Chính phủ (GS) trong việc thúc đẩy năng lực đổi mới
(IC), từ đó chấp thuận 5 giả thuyết tương ứng. Ngoài ra, khi phân tích đa nhóm cho
thấy có sự khác biệt về mối quan hệ của khái niệm TQM, CN, AC, IHC, GS và IC
giữa doanh nghiệp nội địa và doanh nghiệp nước ngoài (FDI). Trong khi khu vực
nội địa nổi bật bởi 3 nhân tố mạng lưới cộng tác (CN), nguồn nhân lực (IHC) và hỗ

trợ của Chính phủ (GS), khu vực FDI nhấn mạnh tầm quan trọng của quản trị chất
lượng toàn diện (TQM), mạng lưới cộng tác (CN) và hỗ trợ của Chính phủ (GS). Do
đó các hàm ý quản trị cho doanh nghiệp được đề xuất từ kết quả này.
Từ khóa: đổi mới, năng lực đổi mới, quản trị chất lượng toàn diện, năng lực
hấp thụ kiến thức, sự hỗ trợ của Chính phủ.


Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full