BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI

LÃ THỊ THANH HUYỀN

DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN THÔNG TIN CHO HỌC
SINH DÂN TỘC MÔNG TRONG MÔN NGỮ VĂN Ở
TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Văn và Tiếng Việt

Mã số: 9.14.01.11

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. TRỊNH THỊ LAN
PGS.TS. NGUYỄN VĂN TỨ

Hà Nội, năm 201 8


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố
trong bất kì công trình nào khác.
Tác giả luận án

Lã Thị Thanh Huyền


LỜI CẢM ƠN


Chương trình

3

DTTS

Dân tộc thiểu số

4

ĐHVB

Đọc hiểu văn bản

5

ĐH VBTT

Đọc hiểu văn bản thông tin

6

GV

Giáo viên

7

GD


Khoa học – Công nghệ

13

KN

Kỹ năng

14

THPT

Trung học phổ thông

15

THCS

Trung học cơ sở

16

TPVC

Tác phẩm văn chương

17

TV


Văn bản

23

VBĐH

Văn bản đọc hiểu

24

VBTT

Văn bản thông tin

25

VBVH

Văn bản văn học

STT


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài ..................................................................................................1

2. Mục đích nghiên cứu .............................................................................................3
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ........................................................................4

2.1.2 Đặc điểm và phân loại văn bản thông tin ............................................................38
2.1.3. Vấn đề dạy học đọc hiểu văn bản thông tin trong chương trình Ngữ văn trung học
cơ sở ...........................................................................................................................40
2.1.4. Một số nội dung phát triển năng lực trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin ở
trường trung học cơ sở ................................................................................................43
2.2. Đặc điểm tâm lý và nhận thức xã hội của học sinh dân tộc Mông ở trƣờng
trung học cơ sở ..........................................................................................................46
2.2.1. Đôi nét về người Mông và văn hóa dân tộc Mông ..........................................46
2.2.2. Đặc điểm tâm lý và nhận thức xã hội của học sinh dân tộc Mông ở trường
trung học cơ sở ..........................................................................................................49
2.2.3. Một số khó khăn đặc biệt khi dạy học Ngữ văn cho HS người Mông ................54
2.3. Thực trạng dạy học đọc hiểu văn bản và dạy học văn bản thông tin cho học
sinh dân tộc Mông trong môn Ngữ văn ở trƣờng trung học cơ sở .....................56
2.3.1. Quá trình nghiên cứu thực trạng ....................................................................56
2.3.2. Kết quả khảo sát thực tiễn và một số nhận xét về thực trạng dạy học đọc hiểu
văn bản thông tin cho học sinh trung học cơ sở người Mông ..................................59
Tiểu kết chƣơng 2 ....................................................................................................69
Chƣơng 3:TỔ CHỨC DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN THÔNG TIN CHO
HỌC SINH DÂN TỘC MÔNG TRONG MÔN NGỮ VĂNỞ TRƢỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ .............................................................................................70
3.1. Một số định hƣớng dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh dân
tộc Mông trong môn Ngữ văn ở trƣờng trung học cơ sở .....................................70
3.1.1. Bám sát định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, đảm bảo việc
dạy học theo hướng tiếp cận phát triển phẩm chất, năng lực người học .................70
3.1.2. Đảm bảo đặc trưng và tính mục tiêu dạy học đọc hiểu văn bản thông tin .....71

3.1.3. Quan tâm tới đối tượng đặc thù là học sinh dân tộc Mông ............................72


3.2. Một số biện pháp tổ chức dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh dân

4.2.2. Yêu cầu thực nghiệm .....................................................................................138
4.3. Thời gian, đối tƣợng thực nghiệm ................................................................138
4.4. Tổ chức thực nghiệm......................................................................................139


4.5. Kết quả thực nghiệm dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh dân
tộc Mông trong môn Ngữ văn cho ở trƣờng trung học cơ sở ............................140
4.5.1. Bộ tiêu chí, công cụ để đo kết quả thực nghiệm ...........................................140
4.5.2. Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm ......................................................141
Kết luận chƣơng 4 .................................................................................................147
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .......................................................................148
DANH MỤC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ ..............................................................151
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................152


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1: Sự phân chia các loại văn bản trong Chuẩn chương trình cốt lõi bang ...16
Bảng 2.1. Các văn bản thông tin ở chương trình môn Ngữ văn trường THCS .......41

Bảng2.2. Số tiết VBTT có theo PPCT của Bộ GD&ĐT hiện hành ............... 41

Bảng 2.4. Quan niệm của GV về văn bản thông tin ....................................... 59
Bảng 2.5.Những con đườngcủa GV tiếp cận về dạy học đọc hiểu VBTT ..... 60
Bảng 2.7. Thực trạng về việc tổ chức hoạt động dạy học đọc hiểu trong giờ
dạy học đọc hiểu VBTT, dưới góc nhìn GV................................................... 63
Bảng 2.8. Thực trạng về việc tổ chức hoạt động dạy học đọc hiểu trong giờ
dạy học đọc hiểu VBTT, dưới góc nhìn HS .................................................... 64
Bảng 2.9. Bảng tổng hợp kết quả bài làm của học sinh ................................. 65
Bảng 2.10.Những khó khăn của GV trong dạy học VBTT ............................ 66
Bảng 3.1. Lựa chọn nội dung dạy học VBTT cho từng lớp ........................... 74

luận là đối tượng đã quen với việc dạy học trong nhà trường, quen với người dạy
học môn Ngữ văn thì văn bản thông tin vẫn còn là loại văn bản còn khá mới mẻ
trong cách tiếp cận, triển khai dạy học ở trường phổ thông. Dù vậy,việc dạy học văn
bản thông tin đã hứa hẹn khả năng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh không
kém các loại văn bản đã quen thuộc; đồng thời vẫn đang đặt ra cho giới nghiên cứu,
cho đội ngũ giáo viên Ngữ văn nhiều vấn đề cần được giải quyết sớm.

1.3. Dạy học đọc hiểu văn bản thông tin góp phần phát triển khả năng chiếm
lĩnh tri thức,trang bị kỹ năng sống cho học sinh
Thế giới đang ở trong giai đoạn phát triển kinh tế tri thức và cuộc cách mạng

4.0, con người không còn bị bó hẹp vào trong phạm vi của mỗi gia đình, mỗi địa
bàn, mỗi quốc gia. Chính thế giới phẳng của xã hội bùng nổ công nghệ thông tin và
truyền thông đang làm cho con người vượt qua những rào cản về không gian, thời
gian, quan điểm chính trị, tôn giáo. Và thông tin trở thành một sức mạnh lớn lao để
con người chiếm lĩnh tri thức, tạo ra sản phẩm cho con người, cho xã hội.
Thế giới bùng nổ thông tin, con người sẽ có lúc mông lung, mất phương
hướng trong tiếp nhận, cần có những định hướng, phương pháp tiếp nhận thông tin
một cách khoa học, chính xác, phù hợp thời đại. Vì vậy, dạy học đọc hiểu VBTT
cũng cần được quan tâm đúng mức, phù hợp với đối tượng học sinh phổ thông
nhằm phát triển khả năng tiếp cận tri thức, xây dựng vốn sống, hiểu biết xã hội, rèn
luyện kỹ năng sống theo hướng tích cực trong xã hội hiện nay.

1.4.Văn bản thông tin có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với học sinh dân tộc
Mông ở trường THCS
Sự vật, sự việc, hiện tượng của thế giới khách quan và các hoạt động của con người
trong đời sống xã hội được phản ánh thông qua nhiều cách khác nhau như: giao tiếp,
nghe đài, đọc báo, xem truyền hình, hoạt động dạy học ... điều này được thực hiện trên
một hệ thống ngôn ngữ nhất định chính là nhu cầu thu thập thông tin của con người. Quá


học tập trên cả nước, góp phần thực hiện mục tiêu dân chủ, bình đẳng, hạnh phúc cho
tất cả mọi người dân Việt Nam.

2. Mục đích nghiên cứu
+ Làm rõ cơ sở lí luận và những tiền đề thực tiễn chi phối việc dạy học đọc hiểu văn
bản thông tin trong môn Ngữ văn cho học sinh trung học cơ sở dân tộc Mông.
+ Góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của việc dạy học đọc hiểu văn bản
thông tin trong môn Ngữ văn cho học sinh trung học cơ sở dân tộc Mông, thực hiện đổi
mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn ở trường THCS có học sinh dân tộc Mông.
+ Đề xuất một số ý kiến đối với hoạt động đổi mới, phát triển chương trình,

sách giáo khoa Ngữ văn ở phổ thông cũng như các tài liệu hỗ trợ việc dạy học môn
Ngữ văn cho học sinh trung học cơ sở dân tộc Mông.


4

3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu về hoạt động dạy học đọc hiểu văn bản thông tin
cho học sinh dân tộc Mông trong môn Ngữ văn ở trường trung học cơ sở trên cả
phương diện lí luận, thực tiễn.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu về hoạt động dạy học đọc hiểu văn bản thông tin
cho học sinh dân tộc Mông trong môn Ngữ văn ở trường trung học cơ sở. Chúng tôi
giới hạn phạm vi khảo sát, nghiên cứu thực địa hoạt động dạy học đọc hiểu văn bản
thông tin trong môn Ngữ văn cho học sinh trung học cơ sở dân tộc Mông ở các
huyện miền núi Kỳ Sơn, Quế Phong, Tương Dương, Con Cuông,… (tỉnh Nghệ An);
Mường Lát, Thường Xuân,… (tỉnh Thanh Hóa).