uỷ ban nhân dân huyện quảng trạch
phòng giáo dục
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2005 - 2006
đề tài
Thông qua dạy học chính khoá, tổ chức xây
dựng một số hoạt động ngoại khoá trong
môn địa lý ở trờng trung học cơ sở hiện nay
Tác giả: nguyễn xuân hoàng
đơn vị : trờng THCS quảng hợp- quảng trạch
Quảng Trạch Tháng 2 năm 2006
Mục lục
1
Mục lục
Chơng I: Lí do chọn đề tài cơ hội và tầm quan trọng của HĐNK
Địa Lý ở trờng THCS hiện nay
Chơng II: Phạm vi tiếp cận và các nguyên tắc HĐNK Địa Lý ở tr-
ờng THCS
ChơngIII: Hình thức xây dựng các HĐNK và một số phơng tiện
cần thiết trong việc tổ chức HĐNK Địa Lý
Chơng IV: Xây dựng một số mẫu HĐNK Địa Lý ở trờng THCS
hiện nay
I Câu lạc bộ Địa Lý
II Thi Địa Lý
III Trò chơi Địa Lý
Chơng V: Kết luận chung
Tài liệu tham khảo
Đánh giá của hội đồng khoa học nhà trờng
2
Thông qua dạy học chính khoá, tổ chức xây
dựng một số hoạt động ngoại khoá trong
môn địa lý ở trờng trung học cơ sở hiện nay

bài học trên lớp. Ngoại khoá tạo ra khả năng tài năng đa dạng cho
học sinh, vì bản thân mỗi học sinh mang trong mình những tiềm
năng riêng to lớn.
Với quan điểm học tập suốt đời và xã hội hoá học tập, bài học trên
lớp không còn giữ vai trò độc quyền nữa, ngày càng xuất hiện
nhiều phơng tiện và cách thức học tập mới. Nhiều cơ hội học tập
xuất hiện ngay trong chính đời sống văn hoá - xã hội. Ngoại khoá
3
Địa lý cũng chính là một trong những cơ hội đó, tạo điều kiện rộng
rãi góp phần vào việc tiến hành một xã hội học tập. HĐNK có tác
dụng rất lớn trong việc nâng cao hiệu quả dạy học Địa lý ở nhà tr-
ờng. Trớc hết, ngoại khoá Địa lý giúp các em tìm tòi, khám phá, su
tầm làm giàu vốn tri thức, vốn sống cho mình. Trên nhiều hình thức
HĐNK khác nhau, sẽ rèn cho các em đức tính thích nghi, chủ
động, năng động, tập dợt hoạt động và rèn kĩ năng nghiên cứu, giáo
dục thế giới quan khoa học, hứng thú học tập từ đó đợc phát huy.
Ngoại khoá giúp các em sử dụng thời gian rãnh rỗi một cách có
ích, hợp lý vào quá trình học tập của mình, góp một phần tích cực
vào phục vụ xã hội và xây dựng nhà trờng. Qua ngoại khoá, tính
độc lập và sự sáng tạo của học sinh đợc coi trọng, đó là cơ sở
tiền đề để đổi mới phơng pháp học tập cho các em.
Tuy nhiên, trong thực tế ở trờng THCS hiện nay, do nhiều lý do
khác nhau mà HĐNK cha đợc phát huy các vai trò, tác dụng vốn có
của nó, đặc biệt là trong giai đoạn chuyển giao hai thế hệ giữa CT -
SGK cũ và CT - SGK mới.
Đứng trớc nhiều vận hội mới của quá trình dạy học hiện nay, qua
thực trạng dạy học và HĐNK Địa lý còn hạn chế, cũng nh thấy đợc
vai trò to lớn của hoạt động này trong quá trình đổi mới PPDH. Là
ngời giáo viên đang trực tiếp giảng dạy Địa lý các khối lớp THCS,
tôi đã trăn trở, suy nghĩ, tìm hiểu, cân nhắc tác dụng của HĐNK

vừa nhằm bổ sung, mở rộng kiến thức nội khoá, vừa cũng cố -
vận dụng kiến thức nội khoá trong thực tiễn, vừa có tác dụng
gây hứng thú học tập ở học sinh, phát huy các năng lực vốn có ở
học sinh.
3. Tạo cơ hội, điều kiện để lôi cuốn tất cả mọi học sinh trong lớp
có trình độ học lực khác nhau vào các HĐNK phù hợp với năng
lực, hoàn cảnh của các em. Kích thích các em ham thích học tập
Bộ môn Địa lý.
4. HĐNK tuy là hình thức vừa học - vừa chơi nhng cần phải đề cao
tinh thần kỉ luật, ý thức tập thể, thói quen nề nếp học tập bộ
môn.
5. Đề cao vai trò chủ động, tính tích cực, sáng tạo và tính tự quản,
sáng kiến cá nhân ở học sinh.
6. Tranh thủ sự giúp đỡ, ủng hộ của phụ huynh học sinh, tổ chức
Đoàn - Đội và các tổ chức xã hội khác của địa phơng ngoài nhà
trờng tạo ra sức mạnh tập thể cho HĐNK.

Ch ơng III
Hình thức xây dựng các hoạt động ngoại
khoá và một số phơng tiện cần
thiết trong việc tổ chức Hoạt Động Ngoại
Khoá địa lý
I - Hình thức xây dựng các hoạt động ngoại khoá:
Có thể nói, HĐNK ở trờng THCS rất đa dạng, có nhiều hình thức
xây dựng khác nhau tuỳ thuộc vào cơ sở phân loại. Chẳng hạn, nếu
dựa vào quy mô số học sinh tham gia hoạt động thì có thể sắp xếp
các HĐNK vào 3 loại: HĐ cá nhân, HĐ nhóm, HĐ tập thể(toàn
lớp hay toàn khối). Nếu dựa vào loại hình hoạt động thì có thể chia
HĐNK thành: Tổ Địa lý, CLB Địa lý, đố vui Địa lý, trò chơi Địa
lý

2. Hình thức tổ chức:
Có thể tổ chức cho toàn trờng hay từng khối lớp riêng, hoạt động
theo từng chủ đề nhất định và đặt tên cho các chủ đề nh: CLB các
nhà thuỷ văn trẻ, CLB du lịch, Số lợng mỗi câu lạc bộ
khoảng 30 - 40 học sinh dới sự cố vấn của giáo viên Địa lý.
3. Cách thức tiến hành:
a) GV nêu rõ nhiệm vụ, mục đích, quyền lợi và kêu gọi học sinh
tham gia đăng kí CLB. GV tổ chức qua vòng sơ tuyển để u tiên
những em có hứng thú học tập Địa lý vào CLB. Các CLB hoạt
động theo thời hạn 6 tháng hoặc một năm. Mỗi CLB cần có một
chủ tịch CLB, một th kí và một thủ kho lu trữ tài liệu. CLB sinh
hoạt định kì hàng tháng. Nội dung chủ yếu dành cho việc thảo luận
các đề tài chung liên quan đến chơng trình học tập chính khoá và
thực hiện các hoạt động nhằm mở rộng, bổ sung kiến thức, đem lại
niềm vui, niềm say mê học tập cho các em. Hoạt động CLB có thể
ở phòng học, sân trờng hay vờn Địa lý.
b) Có nhiều hình thức khác nhau của hoạt động câu lạc bộ:
- Đọc và kể chuyện Địa lý, nh chuyện lạ đó đây chẳng hạn
6
- Báo cáo chuyên đề, có thể GV nói chuyện cho HS với các nội
dung nh: Dầu mỏ Việt Nam, Các di sản văn hoá, Cà phê Việt
Nam.v.v
- Thi hùng biện: về các vấn đề thời sự nh bảo vệ rừng, sự gia tăng
dân số ở Việt Nam
- Liên hoan văn nghệ về Địa lý nh: hát, ngâm thơ, đóng kịch, đóng
vai
- Thi sáng tác về một đề tài Địa lý nh: Địa danh du lịch Việt Nam
(có thể dành cho HS lớp 9 là thích hợp nhất).
- Đố vui Địa lý: Dùng kiến thức Địa lý để giải đáp các câu hỏi xuất
phát từ thực tế môi trờng sống.

- Láng giềng có hai luồng ý kiến trái ngợc nhau, nhóm đồng ý với
ý kiến ông bà - nhóm ủng hộ đôi vợ chồng trẻ.
7
b.2- Các vai diễn xuất: Ông bà, đôi vợ chồng trẻ, láng giềng(thành
2 phe).
* Chủ đề 2: Phát triển bền vững(vai trò của việc bảo vệ rừng ngập
mặn).
+ Mục đích: HS sẽ nhận thức đợc việc bảo vệ rừng ngập mặn hiện
nay không chỉ vì cuộc sống hiện tại mà vì lợi ích của nhiều thế hệ
mai sau.
+ Hoạt động: b.1- Bối cảnh:
- Rừng ngập mặn với cây họ Đớc là chủ yếu phân bố vùng cửa
sông, dọc 3260 km ven biển nớc ta, điển hình ở Đồng bằng Sông
Cửu Long.
- Vấn đề phát triển kinh tế đã đặt rừng trớc thách thức: tồn tai
hay diệt vong?. Hàng ngàn ha Tôm đã đợc thế chỗ rừng ngập
mặn. Mất rừng có thể đe doạ đến hệ sinh thái trong tơng lai. Vấn
đề này giải quyết thế nào.
b.2- Nhập vai: Ông, cha, con, con út. Một số đóng chính phủ, số
còn lại đóng vai cộng đồng.
b.3- Diễn xuất: Không khí trong gia đình sau bữa cơm chiều.
Lôgic mạch tranh luận nh sau(số thứ tự chỉ sự nối tiếp ý kiến):

Ngời ông Ngời cha Ngời con Ngời con út
1. Hồi ức lại
tuổi thơ sống
trong một
thiên nhiên
hoang dã,
nhiều rừng.

của rừng ngập
mặn và khi phá
đi thì gặp nhiều
nguy hại đến đa
dạng sinh học,
kinh tế, môi tr-
ờng
7. Tán thành với
ông, thêm: cần
phải để dành
rừng cây, chim
cá muông thú
cho con cháu sau
này.
5. Mơ ớc và hỏi
ông ngoại: Bao
giờ mới có lại
đợc nhiều chim
cá, muông thú,
giàu rừng nh
ông ngày xa?
8. Tại sao đã
nói khai thác
mà còn phải
bảo vệ, phải có
mức độ, phải
để dành ???
8
nở.
9. Chính phủ, cộng đồng cùng với các thành viên trong gia đình

ngoại khoá Địa lý thông qua thi Địa lý (dùng cho khối lớp 8) chia
thành 2-3 đội .
a- Khởi động:
- Giáo viên đa ra một số câu hỏi đơn giản cho các đội, bằng hình
thức giơ tay(điểm số đúng là 10, sai bị trừ một điểm.):
+ Cho biết đỉnh núi cao nhất châu á tên là gì? Nằm ở đâu?
(Chômôlungma-Evơret, ở trên dãy Hymalaya)
+Cho biết quốc gia có diện tích lớn nhất châu á nằm ở khu vực
nào? bao nhiêu km vuông?(Trung Quốc có diện tích 9,6 triệu km
2
,
ở Đông á)
+Kể tên các nớc thuộc khu vực Đông Nam á? Tổ chức Asean gồm
bao nhiêu nớc?(11 nớc Đông Nam á - 10 nớc Asean)
9
b-Tiến lên:
+ Hãy phân tích vì sao Đông Nam á đông dân?
(các đội viết ý kiến ra giấy hoặc ra bảng phụ )
- Do khí hậu nhiệt đới, đồng bằng rộng màu mỡ trồng lúa nớc,
nhân lực để sản xuất nông nghiệp
+ Hãy tìm hiểu tại sao Nhật Bản lại trở thành quốc gia phát triển
lớn nhất Châu á ?
- Nhờ sớm tổ chức lại nền kinh tế, phát triển một số ngành CN
phục vụ xuất khẩu, sự giúp đỡ của Hoa Kỳ
c-V ợt ch ớng ngại vật : Có thể là giải một ô chữ Địa lý, tuỳ theo
điều kiện mà ra ô chữ cho phù hợp .
Ví dụ : Cho ô chữ sau :
1 C
Cô Oét
2

- Đoạn trích trên nói về dãy núi nào ở nớc ta ? (Thời gian 30 giây
suy nghĩ )
(Đáp án : Hoàng Liên Sơn)
Đội thắng cuộc là đội dành đợc điểm số chung cuộc cao nhất .Giáo
viên nên chuẩn bị chu đáo các giải thởng cho các đội.
III -Trò chơi Địa Lý :
10
1. Mục đích tổ chức:
- Trong hoạt động ngoại khoá, trò chơi Địa lý là trò chơi học tập,
có tác dụng mở rộng, nâng cao hiểu biết Địa lý và các kĩ năng hoạt
động của học sinh. Tổ chức trò chơi tốt vừa phát huy đợc sự nhanh
trí, sáng tạo, vừa rèn luyện tính tự lập và tinh thần tập thể của các
em. Ngoài ra hứng thú học tập, niềm tin và tình cảm của học sinh
đợc nâng cao. Môn Địa lý trở nên sinh động, gần gủi, thiết thực
hơn đối với các em.
- Trò chơi Địa lý có hai khía cạnh quan trọng :
+ Nội dung trò chơi là nội dung Địa lý hoặc có liên quan trực tiếp,
giúp mở rộng nâng cao kiến thức, kỹ năng Địa lý đă học ở nội
khoá.
+ Mang đầy đủ tính chất của một trò chơi: có luật chơi, cách chơi,
gây hứng thú và thi đua lẫn nhau giữa các nhóm, tổ, giữa các lớp,
khối lớp.
2. Hình thức tổ chức: Trò chơi Địa lý rất đa dạng, phong phú. Tuỳ
vào lứa tuổi học sinh, nội dung Địa lý các lớp, tâm sinh lý của HS ở
các địa phơng khác nhau mà có những trò chơi thích hợp. Giáo viên
không nên tổ chức các trò chơi phức tạp nhng cũng không quá đơn
giản dể gây nhàm chán cho HS.
- Trò chơi Địa lý thờng đợc tổ chức ở vào nhiều hoàn cảnh khác
nhau: trong buổilyDạ hội Địa lý, trong sinh hoạt CLB Địa lý.
- Khi tổ chức trò chơi, cần khuyến khích đợc HS hoạt động tập thể,

tất cả các thành viên đều sống sót? HS nào lấy đợc nhiều kẹo nhất?
Đội nào lấy đợc nhiều kẹo nhất? Đội nào nghĩ rằng mình sẽ có kẹo
ăn suốt đời? Trong mỗi đội đó, mỗi đội lấy bao nhiêu kẹo?
+ Câu hỏi thảo luận chung:
- Lợi và bất lợi của việc khai thác tài nguyên dần dần ( theo
cách bền vững ?) ( lợi: kéo dài mãi mãi; bất lợi phải điều
chỉnh cách sử dụng tài nguyên).
Nh vậy các trò chơi học tập nh đã trình bày ở trên có tác dụng tốt
trong việc giáo dục môi trờng(GDMT), một trong những nội dung
mang tính tích hợp, lồng ghép rất cần thiết trong học tập Địa lý
hiện nay.
3.2. Một số trò chơi Địa lý ở ngoài trời:
a) Trò chơi đối đáp:
+ Chuẩn bị: xếp số HS trong lớp thành 2 hàng dọc có số lợng bằng
nhau, đứng quay mặt vào nhau.
+ Cách chơi:
- Mỗi em ở hàng 1 sẽ nói tên nớc ( hoặc tên thủ đô). Em ở hàng
2 tơng ứng đáp lại tên thủ đô ( hoặc tên nớc).
Ví dụ: em số 1 ở hàng 1 nói: Thái Lan - em số 1 ở hàng 2 đáp:
Băng Cốc. Hết lợt, em ở hàng 2 nói trớc.
- Quản trò cho điểm trực tiếp, đúng cho 1đ ( sai bị trừ 1đ),
không đáp thì không cho điểm.
b) Trò chơi tôi tên gì:
+ Chuẫn bị: - Một nhóm HS ( khoảng 12-15 em ), đứng thành vòng
tròn. Giữa vòng tròn có một em HS, sau lng mang một mẫu giấy
ghi tên một dạng địa hình/ cảnh quan / con sông / tên nớc / tên
tỉnh / tên điểm du lịch Tất cả HS xung quanh đọc đợc còn em
này không biết tên gì sau mẫu giấy.
+Cách chơi: Để biết đợc tên mình, em học sinh đó phải tự đặt ra
câu hỏi về đặc điểm của dạng địa hình/ cảnh quan/ con sông mà

các loại tài nguyên nh: dầu mỏ, khí đốt, sắt, than, rừng, sức gió
-Chọn ra ba em đứng vào ba góc sân chơi, mỗi em mang sau lng
một bảng giấy ghi rõ Tài nguyên phục hồi, Tài nguyên không
phục hồi, Tài nguyên vô tận .
-Học sinh toàn lớp đứng thành vòng tròn quay mặt theo chiều
kim đồng hồ và liên tục luân chuyển mảnh giấy của mình cho ngời
bên cạnh (theo vòng)
+Cách chơi: -Giáo viên phát lệnh Tôi ở đâu mỗi em ngay lập
tức xem mảnh giấy ghi tài nguyên gì và chạy vào một trong ba vị
trí của ba bạn ở ba góc sân ( nơi có ba nhóm tài nguyên).
Ví dụ: Em cầm mảnh giấy than đá thì chạy về tài nguyên không
phục hồi
- Cứ mỗi lần chạy, em đứng ở góc sân kiểm tra các mảnh giấy và
đọc to tài nguyên ghi ở mảnh giấy cho mọi ngời xem. Ai đứng sai
vị trí thì mời ra ngoài và có thể tiếp tục vào vòng để chơi tiếp lần 2.
- Giáo viên cần tổng kết trò chơi và phân tích đợc vai trò của các
loại tài nguyên cũng nh học sinh nắm đợc sự phân loại tài nguyên.
Đề ra phơng hớng khai thác tài nguyên sao cho hợp lý và có hiệu
quả.
d-Trò chơi gặp nhau:
+Chuẩn bị:
-Hai bánh xe tròn có bán kính khác nhau cùng một trục quay (có
thể làm bằng tồn mỏng hoặc bìa cứng). Trên mặt giấy của bánh xe
lớn có các ô, trên đó ghi ví dụ tên nớc hoặc tên tỉnh Trên mặt giấy
của bánh xe nhỏ ghi tên thủ đô hoặc tên huyện Có thể dùng giấy
cứng với các ô khác nhau. Bánh xe lớn cố định, bánh xe nhỏ quay
quanh trục.
13
VC


Xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của quý vị để cho tôi có đợc
đề tài sáng kiến kinh nghiệm này.
14

Tác giả:
Nguyễn Xuân
Hoàng
Tài liệu tham khảo
1. Thiên nhiên Việt Nam - Lê Bá Thảo - NXBGD - 2004
2. Những mẫu chuyện lý thú về Địa lý tự nhiên - Đoàn Mạnh
Thế - NXBGD 2001
3. Địa lý trong trờng học (3 tập) - Nguyễn Hữu Danh - NXBGD
2001
4. Hỏi đáp Địa lý cấp hai - Nguyễn Dợc - NXBGD - 1994
5. Địa lý giải trí - Đào Xuân Cờng - NXBGD - 1993
6. Khai thác tri thức Địa lý - Trần Tuyển - NXB Trẻ - 2004
7. 250 câu đố về Địa lý - Nguyễn Thiện Văn - NXB Đồng Nai -
2001
8. Du lịch Quảng Bình - Sở TM- DL Quảng Bình - 2004
9. T liệu dạy học Địa Lý 6 - 7 - 8 - 9
10. Việt Nam - T liệu tóm tắt - Nguyễn Khắc Thuần -
NXBGD - 2005
Đánh giá của hội đồng khoa học nhà trờng:
15