ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HUỲNH THU QUỲNH TRANG

PHÁT TRIỂN MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI
CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở TRƯỜNG MẦM NON
THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HUỲNH THU QUỲNH TRANG

PHÁT TRIỂN MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI
CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở TRƯỜNG MẦM NON
THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. TRẦN THỊ MINH HUẾ

THÁI NGUYÊN - 2018




MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................... ii
MỤC LỤC ................................................................................................................... iii
DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT..................................................................... iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ........................................................................................... v
MỞ ĐẦU ...................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ...................................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................................ 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu .......................................................................... 2
4. Giả thuyết khoa học .................................................................................................. 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................................ 3
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu ............................................................................... 3
7. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu ....................................................... 4
8. Cấu trúc luận văn ...................................................................................................... 5
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN MÔI TRƯỜNG HOẠT
ĐỘNG VUI CHƠI CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở TRƯỜNG MẦM NON........ 6
1.1.

Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................... 6

1.1.1.

Nghiên cứu ở nước ngoài ................................................................................ 6

1.1.2.

Nghiên cứu ở trong nước ................................................................................. 8


Một số vấn đề lý luận về môi trường hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo
ở trường mầm non ......................................................................................... 15

1.3.1.

Khái quát về đặc điểm của trẻ mẫu giáo ........................................................ 15

iii


1.3.2.

Các thành tố cấu trúc của môi trường hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu
giáo ở trường mầm non.................................................................................. 17

1.3.3.

Vai trò của môi trường hoạt động vui chơi đối với sự phát triển của trẻ
mẫu giáo......................................................................................................... 22

1.3.4.

Vai trò của giáo viên và trẻ trong việc xây dựng và sử dụng môi trường
hoạt động vui chơi ở trường mầm non .......................................................... 24

1.4.

Một số vấn đề lý luận về phát triển môi trường hoạt động vui chơi cho trẻ
mẫu giáo......................................................................................................... 25


Phương pháp quản lý phát triển môi trường hoạt động vui chơi cho trẻ
mẫu giáo......................................................................................................... 34

1.5.

Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển môi trường hoạt động vui chơi cho
trẻ mẫu giáo ở trường mầm non .................................................................... 36

1.5.1.

Các yếu tố khách quan ................................................................................... 36

1.5.2.

Các yếu tố chủ quan ....................................................................................... 37

Kết luận chương 1 ....................................................................................................... 38
Chương 2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN MÔI TRƯỜNG HOẠT ĐỘNG
VUI CHƠI CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở TRƯỜNG MẦM NON
THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH ................................... 39
2.1.

Khái quát về khảo sát thực trạng ................................................................... 39

2.1.1.

Khái quát về đặc điểm giáo dục mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh..... 39

iv

Nhận thức CBQL và giáo viên về các thành tố cấu trúc của môi trường
hoạt động vui chơi ......................................................................................... 44

2.2.3.

Nhận thức của CBQL và giáo viên về ý nghĩa của phát triển môi trường
hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ............................................................. 46

2.2.4.

Nhận thức CBQL và giáo viên về chủ thế phát triển môi trường hoạt
động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ..................................................................... 48

2.3.

Thực trạng môi trường hoạt động vui chơi và sử dụng môi trường trong tổ
chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố
Hạ Long .......................................................................................................... 49

2.3.1.

Thực trạng môi trường vật chất và sử dụng môi trường vật chất trong tổ
chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố
Hạ Long.......................................................................................................... 49

2.3.2.

Thực trạng môi trường tâm lý, xã hội và sử dụng môi trường trong tổ
chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành
phố Hạ Long .................................................................................................. 56


Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến công tác phát triển môi trường hoạt
động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Hạ
Long ............................................................................................................... 70

2.5.

Đánh giá kết quả nghiên cứu ......................................................................... 72

2.5.1.

Ưu điểm ......................................................................................................... 72

2.5.2.

Hạn chế .......................................................................................................... 72

2.5.3.

Nguyên nhân của những hạn chế ................................................................... 73

Kết luận chương 2 ....................................................................................................... 74
Chương 3. MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN MÔI TRƯỜNG HOẠT
ĐỘNG VUI CHƠI CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở CÁC TRƯỜNG MẦM
NON THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH.......................... 75
3.1.

Các nguyên tắc xây dựng biện pháp .............................................................. 75

3.1.1.

Nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm cho cá bộ quản lý và giáo viên
về phát triển môi trường hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ..................... 76

3.2.2.

Tăng cường xây dựng môi trường vật chất đa dạng, hấp dẫn và mang tính
phát triển ........................................................................................................ 78

3.2.3.

Phát triển môi trường tâm lý xã hội trong tổ chức hoạt động vui chơi cho
trẻ ở trường mầm non .................................................................................... 82

3.2.4.

Bồi dưỡng năng lực phát triển môi trường HĐVC cho giáo viên....................... 84

3.2.5.

Đổi mới kiểm tra, đánh giá việc phát triển môi trường HĐVC cho trẻ
mẫu giáo......................................................................................................... 85

vi


3.3.

Mối liên hệ giữa các biện pháp đề xuất ......................................................... 88

3.4.


CBQL

: Cán bộ quản lý

CBQLGD

: Cán bộ quản lý giáo dục

CSGD

: Chăm sóc giáo dục

CSVC

: Cơ sở vật chất

GD

: Giáo dục

GD&ĐT

: Giáo dục và đào tạo

GDMN

: Giáo dục mầm non

GV



DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1:
Bảng 2.2:

Quy mô, mạng lưới trường, lớp trẻ cấp học mầm non năm học 2017 -2018 ......39
Số lượng CBQL, nhân viên và giáo viên của ngành mầm non thành
phố Hạ Long năm học 2017 -2018 ....................................................... 40

Bảng 2.3:

Nhận thức của CBQL và giáo viên về các khái niệm trong phát
triển môi trường HĐVC cho trẻ mẫu giáo ............................................ 43

Bảng 2.4:

Nhận thức CBQL và giáo viên về các thành tố cấu trúc của môi
trường hoạt động vui chơi ..................................................................... 45

Bảng 2.5:
Bảng 2.6:

Nhận thức của CBQL và giáo viên về vai trò của môi trường hoạt
động vui chơi đối với sự phát triển nhân cách trẻ mẫu giáo ................. 47
Nhận thức CBQL và giáo viên về mức độ quan trọng của các nhóm

Bảng 2.7:

chủ thể phát triển môi trường hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ..... 48

Kết quả khảo sát mức độ cấp thiết của các biện pháp phát triển môi
trường HĐVC cho trẻ mẫu giáo ............................................................ 89
Kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp phát triển môi
trường HĐVC cho trẻ mẫu giáo ............................................................ 90

v


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Theo AX.Macarenco, quá trình giáo dục không chỉ diễn ra trong lớp học mà còn
tiếp diễn trên từng mét vuông của chúng ta theo đúng nghĩa của từ này. Thật vậy, quá
trình giáo dục trẻ em không chỉ là quá trình tổ chức các hoạt động cho trẻ trong lớp
học của giáo viên mà phải được diễn ra mọi lúc, mọi nơi và dưới nhiều hình thức
khác nhau. Giáo dục để làm sao phát huy được tính tính tích cực, chủ động, sáng tạo
của trẻ; giúp trẻ em có những kiến thức thích hợp với cấp học, biết vận dụng những
kiến thức đó vào thực tiễn cuộc sống, có phương pháp, động cơ học tập đúng đắn và
được phát triển về mặt năng khiếu; hình thành tình cảm, niềm vui, hứng thú học tập.
Giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân. Giáo
dục mầm non gồm giáo dục nhà trẻ (đối với trẻ từ 3 tháng đến 36 tháng tuổi) và giáo
dục mẫu giáo (đối với trẻ 3 đến 6 tuổi). Với mục tiêu “Giúp trẻ em từ 3 tháng đến 6
tuổi phát triển thể chất, tình cảm trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên
của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào học lớp một”, chất lượng của giáo dục mầm
non có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển ổn định của trẻ trong độ tuổi, là cơ sở
quan trọng cho sự phát triển lâu dài về sau của con người.
Để đảm bảo chất lượng giáo dục trẻ, giáo viên cần thực hiện tốt công tác chăm
sóc, nuôi dưỡng và giáo dục. Trong giáo dục trẻ mẫu giáo, bên cạnh việc tổ chức hoạt
động tham quan, hoạt động học thì hoạt động vui chơi có vị trí vô cùng quan trọng
đối với sự phát triển của trẻ.
Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu việc tổ chức hoạt động vui

Quảng Ninh, xuất phát từ những yêu cầu lý luận và thực tiễn tôi chọn nghiên cứu đề
tài: "Phát triển môi trường hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non
thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh".
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, tìm hiểu thực trạng phát triển môi trường hoạt
động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, đề tài đề
xuất một số biện pháp phát triển môi trường hoạt động vui chơi, góp phần đảm bảo
chất lượng hoạt động vui chơi, chất lượng giáo dục trẻ mẫu giáo ở các trường mầm
non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Phát triển môi trường hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non
thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.

2


3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp phát triển môi trường hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở trường
mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.
4. Giả thuyết khoa học
Môi trường hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non thành phố
Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh còn nhiều hạn chế. Nếu xây dựng được những biện pháp
phát triển môi trường tổ chức hoạt động vui chơi đảm bảo được tính khoa học, phù
hợp với thực tế của các nhà trường, đặc điểm của địa phương, tận dụng và phát huy
được sức mạnh của các tổ chức trong và ngoài nhà trường để sử dụng trong quản lý tổ
chức hoạt động vui chơi cho trẻ thì sẽ đảm bảo chất lượng tổ chức hoạt động vui chơi,
góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Hạ
Long, tỉnh Quảng Ninh hiện nay.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu

quan hệ mang tính cấu trúc ràng buộc với các cấp học trong hệ thống và có mối
quan hệ chặt chẽ với các yêu cầu về Giáo dục - Đào tạo nói chung và phát triển ở
cấp học nói riêng.
* Tiếp cận chuẩn hóa: Việc phát triển môi trường HĐVC cho trẻ mẫu giáo
nhằm đảm bảo yêu cầu chuẩn hóa nằm trong xu thế vận động chung và yêu cầu của
đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt yêu cầu nâng cao chất lượng giáo
dục của bậc mầm non.
7.2. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Đề tài sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa tài liệu để xây
dựng cơ sở lý luận về phát triển môi trường hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở
trường mầm non.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Sử dụng phối hợp các phương pháp sau để phân tích, tổng hợp, đánh giá thực
trạng vấn đề nghiên cứu.
- Phương pháp điều tra: Xây dựng phiếu điều tra để điều tra về thực trạng phát
triển môi trường hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non thành phố
Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.
- Phương pháp quan sát: Thiết kế phiếu quan sát để quan sát các hoạt động giáo
dục ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tham quan cơ sở vật chất của các nhà
trường, dự các buổi tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo của giáo viên.

4


- Phương pháp chuyên gia để khảo nghiệm các biện pháp đề xuất: đối tượng
là các nhà khoa học, các chuyên gia về giáo dục, những cán bộ quản lý giáo dục
có kinh nghiệm.
7.3. Các phương pháp hỗ trợ

Đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu, khẳng định trò chơi và hoạt động vui chơi có
vai trò lớn với trẻ em và đưa ra một số cách thức áp dụng. Nhà sư phạm Tiệp Khắc
kiệt xuất - J.A. Cômenxki (1592 - 1670) đã đặt cơ sở cho khoa học sư phạm, ông cho
rằng nguyên tắc phù hợp với tự nhiên là nguyên tắc cơ bản của công tác giáo dục.
Theo ông, để giáo dục đạt được kết quả tốt, nhà sư phạm cần nghiên cứu những quy
luật tự nhiên và đi theo các quy luật tự nhiên của sự hình thành nhân cách trong tổ
chức các hoạt động cho trẻ. Ông nhấn mạnh đến yếu tố tự nhiên bao quanh con
người, tổ chức HĐVC theo hướng hòa nhập với môi trường tự nhiên xung quanh trẻ
để giúp trẻ phát triển nhân cách. Cho đến nay, nguyên tắc phù hợp với tự nhiên do
Cômenxki nêu lên vẫn giữ được ý nghĩa của nó [9].
Maria Montessori (1896 - 1952) là bác sĩ, nhà tâm lí GD của nước Ý đã dựa trên
nền tảng của tâm lí học phát triển cho rằng trẻ em là một chủ thể tích cực, chủ động,
tự lựa chọn nội dung và tiến hành hình thức học tập của mình một cách độc lập. Hình
thức học này gọi là “hoạt động tự do”, “vui chơi tự do”. Trong quá trình CSGD trẻ
em, bà đưa ra tám nguyên tắc GD cơ bản. Trong đó, nguyên tắc “vui chơi và nhận
thức” được nhắc đến đầu tiên. Bà nhấn mạnh đến việc trẻ chỉ được phát triển khi trẻ
vui chơi, bà cho rằng vui chơi và nhận thức có mối quan hệ với nhau, suy nghĩ và vui
chơi là một quá trình, GD nên tăng cường các hoạt động vui chơi để mở đường cho
hoạt động nhận thức của trẻ. Và để giúp trẻ phát triển thông qua hoạt động vui chơi,

6


Montessori đề xuất phải xây dựng môi trường giáo cụ đặc trưng cho trẻ trải nghiệm
trong quá trình chơi; tổ chức các hoạt động chơi bên ngoài phòng học để trẻ khám
phá, trải nghiệm giác quan, phát triển nhân cách (dẫn theo [11]).
Tác giả Tina Bruce (1991) chuyên gia GDMN của Úc đã nghiên cứu và tóm tắt về
giá trị của việc chơi đùa như sau: “Các nghiên cứu về não bộ, cũng như nghiên cứu
trong các lĩnh vực khác đã cho thấy ngày càng rõ hơn về nhu cầu được vui chơi của trẻ
thơ. Chơi đùa là cơ chế tiếp sức cho những suy nghĩ mang tính can đảm, sáng tạo và


dụng để chăm sóc trẻ phải được chiếu sáng tốt, có luồng không khí tốt và được giữ ở
nhiệt độ phù hợp [34].
Tác giả Randy White & Vicki Stoecklin lại nhấn mạnh vai trò của môi trường
hoạt động vui chơi bên ngoài lớp học. Nhóm tác giả nghiên cứu về sở thích của trẻ
em và cho rằng môi trường hoạt động vui chơi bên ngoài sẽ nâng cao kỹ năng thiết
kế, sáng tạo, giúp trẻ khám phá tự nhiên. Môi trường hoạt động vui chơi ngoài trời
như là thực vật, cây cối, hoa, nước, bụi bẩn, cát, bùn, động vật và côn trùng... [35].
Tóm lại, những nghiên cứu trên đều khẳng định hoạt động vui chơi của trẻ mang
bản chất xã hội rõ rệt, các tác giả đã chỉ ra những yếu tố bên trong và bên ngoài của
môi trường đã ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ. Trong hoạt động vui chơi, trẻ tác
động lại thế giới bên ngoài nhằm lĩnh hội những năng lực của con người thông qua môi
trường tổ chức hoạt động chơi đồng thời, trẻ luyện tập hình thành năng lực vận động
cảm giác và năng lực trí tuệ. Các nghiên cứu cũng chỉ ra yếu tố quản lý hoạt động vui
chơi, quản lý môi trường tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ có ý nghĩa quan trọng đối
với việc tổ chức thành công hoạt động vui chơi, giúp trẻ phát triển nhân cách.
1.1.2. Nghiên cứu ở trong nước
Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về hoạt động vui chơi của trẻ mầm non
mang tính thực tiễn và tương đối sáng tạo. Quan điểm cơ bản của GD mẫu giáo xã
hội chủ nghĩa Việt Nam là tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ có ý nghĩa rất quan
trọng trong việc phát triển tình cảm, đạo đức, thẫm mỹ, trí tuệ, lao động... “Giáo dục
mẫu giáo cần tổ chức mọi hoạt động của trẻ theo kiểu hoàn thiện hoạt động vui
chơi, làm nảy sinh các yếu tố của hoạt động học tập và những tiền đề của hoạt
động lao động” (dẫn theo [9]).
Trong cuốn “Hướng dẫn tổ chức HĐVC”, tác giả Nguyễn Thị Ngọc Chúc
(1981) đã đề cập đến các loại trò chơi, mức độ các mối quan hệ trong trò chơi của
trẻ, đó là: Chơi không có tổ chức, chơi một mình, chơi cạnh nhau, chơi với nhau
trong một thời gian ngắn, chơi với nhau lâu trên cơ sở hứng thú với nội dung chơi.
Tác giả khẳng định kết quả của hai mức độ cuối phụ thuộc vào kỹ năng hướng dẫn
trẻ chơi của mỗi giáo viên [8, tr.17].

hoạt động giáo dục, về cách tổ chức các HĐVC nhưng đến nay chưa có công trình
nào đề cập đến vấn đề phát triển môi trường hoạt động vui chơi cho trẻ ở trường
mầm non theo hiểu biết của người nghiên cứu. Vì vậy, dựa trên kết quả nghiên cứu
trên, tôi nghiên cứu đề tài “Phát triển môi trường hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu
giáo ở trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh” với mong muốn kết
quả nghiên cứu góp phần làm phong phú thêm thông tin về lý luận và thực tiễn cho
vấn đề này.
1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Môi trường
Có nhiều quan niệm và cách hiểu khác nhau về khái niệm môi trường. Theo
nghĩa rộng nhất, môi trường là tập hợp các điều kiện và hiện tượng bên ngoài có ảnh
hưởng tới một vật thể hoặc sự kiện. Bất cứ vật thể, sự kiện nào cũng tồn tại và diễn
biến theo các chiều hướng khác nhau trong sự tác động của tập hợp những tác động
vốn không thuộc bản thân chúng. Đó là môi trường của sự kiện, vật thể đó [15].

9


Theo Từ điển Anh - Việt (Viện Ngôn ngữ học, NXB TP Hồ Chí Minh), khái niệm
môi trường (enviroment) là điều kiện, hoàn cảnh, những vật xung quanh, sự bao
quanh, sự vây quanh,... làm tác động đến đời sống của mọi người. Môi trường luôn
có ảnh hưởng đến sự phát triển mọi mặt của con người. Những ảnh hưởng trực tiếp
hay gián tiếp, trước mắt hay lâu dài của môi trường đến cuộc sống con người đã thu
hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học [14].
Theo Điều 1 - Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam: “Môi trường bao gồm các
yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con
người có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên
nhiên” [18].
Môi trường là sự tổng hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh bên ngoài
của một hệ thống nào đó. Chúng tác động lên hệ thống này và xác định xu hướng và

môi trường nhà trường có tác động trực tiếp trong quá trình hình thành nhân cách. Các
môi trường này tồn tại trong mối quan hệ biện chứng với nhau do đó cần được tổ chức
theo một cơ chế chặt chẽ, hợp lý nhằm tạo ra sức mạnh tổng hợp tác động đến quá trình
hình thành và phát triển nhân cách trẻ.
Ở một phương diện khác, môi trường giáo dục là tập hợp không gian với các
hoạt động xã hội của cá nhân, các phương tiện và giao lưu được phối hợp với nhau
tạo điều kiện thuận lợi để giáo dục đạt kết quả cao nhất.
Môi trường giáo dục nhà trường là tập hợp những yếu tố về con người, cơ sở vật
chất, kỹ thuật và phương tiện, các yếu tố quản lý trong sự tương tác lẫn nhau một
cách thường xuyên, tạo điều kiện thuận lợi cho sự thành công của hoạt động học tập,
rèn luyện người học ở nhà trường.
Môi trường giáo dục được tiếp cận ở nội hàm hẹp hơn là môi trường học tập; là
tập hợp những yếu tố không gian, nhân lực, vật lực và tài lực tạo ra những điều kiện
thuận lợi cho việc học tập đạt kết quả tốt, môi trường học tập cần được tạo ra ở nhà
trường, gia đình, cộng đồng và xã hội.
Môi trường giáo dục cũng có thể hiểu ở phương diện môi trường lớp học - là tập
hợp những yếu tố không gian, nhân lực, vật lực và tài lực tạo ra những điều kiện
thuận lợi cho người học đạt kết quả tốt trong hoạt động học tập ở phạm vi lớp học
[dẫn theo 23].
1.2.3. Hoạt động vui chơi
Theo nhà tâm lí học Đức - Karin Eden Hamman Christina Wakhend, “Cũng như
cuộc sống và tình yêu, vui chơi là một khái niệm không thể định nghĩa được vì nó là
một quá trình mà đã là quá trình thì nó luôn sống động, luôn luôn đổi thay và phát
triển”. Tuy nhiên, có thể miêu tả vui chơi là những gì trẻ em làm và là cái trẻ em
thích chơi [dẫn theo 25].
Barblett (2010) định nghĩa “chơi” là niềm vui thích, tính biểu tượng, tính tích cực,
tính tự nguyện, chú trọng vào quá trình và tự tạo động lực [dẫn theo 16].
Tác giả Huizinga miêu tả: “Vui chơi là một chức năng văn hoá, là một trong những
nền tàng của nền văn minh có tính chất toàn cầu và hoà nhập cho cuộc sống của con
11

dục mầm non cần nghiên cứu và tổ chức theo định hướng khoa học mới mang lại hiệu
quả giáo dục đối với trẻ (dẫn theo [31].
1.2.5. Môi trường hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo
Tạo cho trẻ môi trường để trẻ được hoạt động, trải nghiệm trong quá trình vui
chơi, từ đó tiếp thu kiến thức, hình thành kĩ năng một cách nhẹ nhàng, tự nhiên có ý
nghĩa quan trọng.
Môi trường hoạt động vui chơi là một bộ phận của môi trường giáo dục trẻ ở
trường mầm non, môi trường hoạt động vui chơi có thể được hiểu là môi trường dành
cho hoạt động chơi của trẻ với đồ dùng được trang bị và sắp xếp trong không gian
thích hợp, cùng mối quan hệ tương tác giữa giáo viên và trẻ. Những điều kiện này
phục vụ cho hoạt động vui chơi của trẻ, và trẻ chịu sự tác động của nó.
Môi trường hoạt động vui chơi trong trường mầm non là tổ hợp những điều kiện
CSVC nhà trường, tự nhiên, điều kiện tâm lý xã hội… cần thiết trực tiếp ảnh hưởng
đến quá trình và kết quả tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ ở trường mầm non. Xây

13


dựng môi trường hoạt động vui chơi phù hợp góp phần thỏa mãn nhu cầu vui chơi và
hoạt động của trẻ. Qua đó, nhân cách của trẻ được hình thành và phát triển toàn diện.
Trên cơ sở phân tích khái niệm môi trường, khái niệm hoạt động vui chơi của
trẻ mẫu giáo có thể định nghĩa môi trường hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo là
toàn bộ cơ sở vật chất và những điều kiện về tâm lý xã hội đáp ứng nhu cầu chơi của
trẻ, tác động trực tiếp đến hoạt động và quá trình chơi, phù hợp với mục tiêu giáo dục
của hoạt động vui chơi, giúp trẻ phát triển nhân cách.
Môi trường hoạt động vui chơi theo tiếp cận nguồn gốc phát sinh gồm môi
trường vật chất của tổ chức hoạt động vui chơi và môi trường tinh thần hay môi
trường tâm lý xã hội; tiếp cận vị trí tổ chức hoạt động chơi cho trẻ gồm môi trường
chơi trong lớp và môi trường chơi ngoài trời của trẻ [16].
1.2.6. Phát triển môi trường hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo