ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
–––––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ KÝ

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM
TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN
Ở CÁC TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ HẠ LONG
TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
–––––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ KÝ

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM
TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN
Ở CÁC TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ HẠ LONG
TỈNH QUẢNG NINH
Ngành: LL&PPDH Bộ môn Lý luận Chính trị
Mã ngành: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC


- Trường THPT chuyên Hạ Long, THPT Hòn Gai, Trường PTDTNT tỉnh
Quảng Ninh đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong suốt quá trình
khảo sát và thực nghiệm.
- Sau cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến những người thân, những người trong
gia đình luôn động viên, khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi, giúp tôi hoàn thành
luận văn.
Thái Nguyên, ngày 20, tháng 4 năm 2018
Tác giả

Nguyễn Thị Ký

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan .................................................................................................................. i
Lời cảm ơn .....................................................................................................................ii
Mục lục ........................................................................................................................ iii
Danh mục các chữ viết tắt............................................................................................. iv
Danh mục các bảng ........................................................................................................ v
MỞ ĐẦU ...................................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài......................................................................................................... 1
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................. 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .............................................................................. 2
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu đề tài. ....................................................... 3
5. Đóng góp của đề tài .................................................................................................. 3
6. Kết cấu của luận văn ................................................................................................. 3
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA

VẬN DỤNG

CÁC TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH .. 34
2.1. Kế hoạch thực hiện ................................................................................................ 34
2.1.1. Mục đích của thực nghiệm ................................................................................. 34
2.1.2. Nội dung thực nghiệm ...................................................................................... 34
2.1.3. Thời gian, địa điểm, đối tượng TN và ĐC .......................................................... 38
2.2. Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh ................................................. 63
2.3. Kết quả thực nghiệm ............................................................................................ 66
2.3.1. Các bước tiến hành đánh giá kết quả thực nghiệm ........................................... 66
2.3.2. Phân tích đánh giá kết quả sau thực nghiệm..................................................... 67
Kết luận chương 2 ....................................................................................................... 74
Chương 3: BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ VẬN DỤNG PHƯƠNG
PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG
DÂN Ở CÁC TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ HẠ LONG TỈNH
QUẢNG NINH ............................................................................................... 75
3.1. Một số yêu cầu về việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học
môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT thành phố Hạ Long
tỉnh Quảng Ninh ............................................................................................... 75
3.1.1.Thảo luận nhóm trong giảng dạy môn GDCD lớp 12 chú ý đến đặc điểm
nhận thức của học sinh ..................................................................................... 75

iv


3.1.2. Những điều kiện cần thiết để vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong
dạy học Giáo dục công dân lớp 12 ở thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh .... 77
3.1.3. Thảo luận nhóm trong giảng dạy môn GDCD lớp 12 cần đảm bảo vai trò
định hướng của giáo viên ................................................................................. 79
3.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp thảo luận nhóm
trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT thành phố
Hạ Long tỉnh Quảng Ninh ................................................................................. 81


4

HS

Học sinh.

5

PPDH

6

PPTLN

Phương pháp thảo luận nhóm.

7

PTDTN

Phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh.

8

SL

Số lượng

9


Tổng số.

Đối chứng.
Giáo dục công dân.

Phương pháp dạy học.

Trung học phổ thông.

iv


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Cơ sở vật chất phục vụ cho việc giảng dạy ở một số trường thành phố
Hạ Long TỉnhQuảng Ninh năm học 2015 -2018 .......................................25
Bảng 1.2. Số lượng GV giảng dạy môn GDCD ở một số trường THPT địa bàn
thành phố Hạ Long Tỉnh Quảng Ninh ........................................................26
Bảng 1.3. Quy mô HS ở một số trường THPT Thành phố Hạ Long Tỉnh Quảng
Ninh giai đoạn 2014 - 2018 ........................................................................28
Bảng 1.4. Nhận thức của GV và HS về vai trò của môn GDCD trong hệ thống
các môn học hiện nay .................................................................................28
Bảng 1.5. Lý do HS cho rằng môn GDCD có vai trò quan trọngError! Bookmark not defined.
Bảng 1.6. So sánh mức độ sử dụng phương pháp thảo luận nhóm và các phương
pháp dạy học khác .......................................................................................29
Bảng 1.7. Kết quả điều tra những khó khăn khi vận dụng phương pháp thảo luận
nhóm trong dạy học GDCD lớp 12 .............................................................. 30
Bảng 1.8. Thái độ học tập môn GDCD của HS ............................................................. 31
Bảng 2.1. Tên các trường và tên các lớp thực nghiệm, các lớp đối chứng ..................39
Bảng 2.2. Điểm khảo sát đầu năm môn GDCD giữa lớp TN và ĐC ở trường

một đột phá chiến lược, là yếu tố quyết định đẩy mạnh phát triển và ứng dụng khoa
học, công nghệ, cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và là lợi thế
cạnh tranh quan trọng nhất, bảo đảm cho phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững.
(Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020).
Yêu cầu tìm kiếm phương thức cho sự phát triển nguồn nhân lực ở nước ta đã
đưa triết lý giáo dục “lấy việc hình thành năng lực người học làm trung tâm, làm mục
tiêu đào tạo thay cho truyền thụ kiến thức” trở thành nhiệm vụ trọng tâm để hiện thực
hóa quan điểm của Đảng về “đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng
yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”.
Với vai trò quan trọng và trực tiếp trong giáo dục học sinh ý thức, hành vi
người công dân, phát triển trí lực và nhân cách con người toàn diện, môn Giáo dục
công dân có nhiệm vụ đào tạo những người lao động mới vừa có tri thức khoa học,
vừa có đạo đức, vừa có năng lực hoạt động thực tiễn, vừa có phẩm chất chính trị tư
tưởng, ý thức cộng đồng, có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội. Bên cạnh
đó, môn Giáo dục công dân còn có chức năng phát triển ở người học năng lực thuyết
trình, năng lực hợp tác và làm việc theo nhóm.
Đó chính là những năng lực thiết yếu của người lao động mới trước đòi hỏi
của xu thế toàn cầu hóa, cạnh tranh, hội nhập mà Việt Nam cũng như mọi quốc gia
đều phải chú trọng đào tạo và bồi dưỡng, phát triển.
Đặc biệt những năm gần đây,thực hiện chương trình đổi mới phương pháp dạy học
môn Giáo dục công dân đã được đội ngũ giáo viên ở các trường trung học phổ thông
trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh triển khai mạnh mẽ.
Tuy nhiên, việc dạy và học môn Giáo dục công dân trên thực tế vẫn chưa được
quan tâm đúng mức; phương pháp thảo luận nhóm chưa được vận dụng một cách
khoa học và hiệu quả. Điều này làm cho môn học trở nên khô khan, nhàm chán; tâm
lý thờ ơ, ngại học môn Giáo dục công dân của nhiều học sinh về cơ bản chưa được
khắc phục. Những biểu hiện này đang đi ngược với chủ trương đổi mới giáo dục mà
Đảng ta đã xác định.


trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh
Quảng Ninh trong giai đoạn đổi mới hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy học môn
Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu cơ sở khoa học của vận dụng phương pháp thảo luận nhóm
vào dạy học môn Giáo dục công dân; nghiên cứu tiến trình thực nghiệm, điều kiện,
giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy học môn
Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.

2


4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu đề tài.
4.1. Cơ sở lý luận
Đề tài dựa trên các cơ sở lý luận sau:
- Nội dung chương trình môn học Giáo dục công dân lớp 12.
- Các văn bản chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
- Lý luận về phương pháp dạy học hiện đại trong và ngoài nước.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp chung của luận văn là phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật
biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.
- Ngoài ra luận văn còn sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau:Phương
pháp lịch sử - logic.
+ Phương pháp cụ thể trừu tượng.
+ Phương pháp phân tích, tổng hợp.
+ Phương pháp so sánh, thống kê.
+ Phương pháp điều tra xã hội học, phỏng vấn, quan sát, thực nghiệm sư

1.1.1. Những công trình nghiên cứu nước ngoài
Trong lịch sử phát triển của giáo dục, phương pháp thảo luận nhóm là một
trong những phương pháp được nhiều nhà nghiên cứu khoa quan tâm cả về mặt lý
luận và thực tiễn, vì các chức năng tâm lý cấp cao xuất hiện trước hết ở mức độ liên
nhân cách giữa các cá nhân, trước khi chúng tồn tại ở mức độ tâm lý bên trong. Chính vì
vậy, họ khẳng định rằng trong một lớp học, cần coi trọng sự khám phá có trợ giúp hơn là
sự tự khám phá. Từ đó cần rút ra một nguyên tắc là dạy học cần tổ chức cho HS học tập
với sự trợ giúp, hỗ trợ của bạn học, học tập cùng nhau sẽ giúp HS lĩnh hội kiến thức tốt
hơn, tiêu biểu cho các công trình đó có thể kể đến các tác giả:
- Robert J.Marzand, “Nghệ thuật và khoa học dạy học” (Người dịch: Nguyễn
Hữu Châu), Nxb Giáo dục Việt Nam, 2011.
- Robert J.Marzand, Debra J.Pickering, Jane E.Pollock, “Các phương pháp dạy học
hiệu quả” (Người dịch: Nguyễn Hồng Vân), Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2011.
- M.N Xcatkin, Tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học,
Nxb Giáo dục, Matxcơva, 1965.
- Geoffrey Petty (1998), Dạy học ngày nay, Nxb Stanlay Thomes.

4


Những công trình nghiên cứu của các tác giả nêu trên ở phần nào đã làm rõ lý
luận về phương pháp dạy học nói chung, dạy học hợp tác và thảo luận nhóm nói
riêng. Đó là cơ sở lý luận cần thiết để kế thừa khi luận giải về đổi mới phương pháp
thảo luận nhóm theo hướng tiếp cận năng lực của người học hiện nay.
1.1.2. Những công trình nghiên cứu trong nước
Những công trình nghiên cứu về đổi mới phương pháp dạy học nói chung và
dạy học môn GDCD ở các trường THPT nói riêng theo hướng tiếp cận năng lực
người học:
- Trần Bá Hoành, “Bàn tiếp về dạy học lấy HS làm trung tâm”, Tạp chí thông
tin khoa học giáo dục số 49, tr 43-47, 1995.

tượng người học và từng đơn vị kiến thức.

5


Những công trình nghiên cứu về phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học
môn GDCD ở trường THPT:
- Nguyễn Trọng Sửu (2006), Dạy học nhóm - Phương pháp dạy học tích cực,
Tạp chí Giáo dục, số 146/2006.
- Trần Thị Mai Phương, Dạy học GDCD theo phương pháp tích cực, Hà
Nội, 2007.
- Nguyễn Thị Toan, “Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học
môn GDCD ở trường THPT”, Tạp chí Giáo dục, số 312, 2013.
Từ việc nghiên cứu các quan điểm về phương pháp thảo luận nhóm, những
công trình nghiên cứu nêu trên tập trung làm rõ tính tất yếu vận dụng phương pháp
thảo luận nhóm trong dạy học GDCD, qua đó các tác giải cũng luận giải vai trò, vị trí
của phương pháp này đối với việc nâng cao chất lượng dạy và học GDCD ở trường
THPT trong giai đoạn hiện nay.
Phương pháp thảo luận nhóm không phải là phương pháp dạy học mới nhưng
để nó phát huy được tích chủ động tích cực của học sinh thì đây là vấn đề không hề
dễ dàng. Nhất là nội dung môn GDCD 12 lại hoàn toàn là kiến thức pháp luật, phần
kiến thức vừa khô, khó, và dài… nên GV khó dạy, HS khó học đòi hỏi giáo viên phải
có nhiều kĩ năng khác ngoài kĩ năng sư phạm, giáo viên khó khăn trong việc đánh giá
cụ thể hiệu quả làm việc của từng HS, nếu không đầu tư, không chú ý thậm chí là
xem thường những nghiên cứu lý luận gắn với thực tiễn thì sẽ không mang lại chất
lượng giảng dạy cao.Ngoài ra GV cần kết hợp linh hoạt PPTLN với các PPDH khác
thì mới mang lại chất lượng giảng dạy tốt nhất.
1.2. Cơ sở lí luận của việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học
môn GDCD ở trường THPT
1.2.1.Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THPT

cụ thể, với bối cảnh văn hóa và xã hội, thời đại); phải tạo ra các tác động tâm lý (sự
hợp tác, gắn kết, chia sẻ trách nhiệm và lợi ích).[5, tr.45].
Lâm Quang Thiệp cho rằng “dạy học là việc giúp cho người học tự mình chiếm
lĩnh những kiến thức, kỹ năng và hình thành hoặc thay đổi những tình cảm, thái độ”
[36]. Theo quan niệm này, dạy không phải là truyền thụ kiến thức một chiều, càng
không phải cung cấp thông tin đơn thuần, mà chủ yếu là giúp cho người học tự mình
chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng, bồi dưỡng cảm xúc và hình thành thái độ.
Nhấn mạnh tính đa dạng của phương pháp dạy học, lý luận dạy học hiện đại
quan niệm “Phương pháp dạy học là những hình thức và cách thức hoạt động của
GV và HS trong những môi trường dạy học được tổ chức, nhằm lĩnh hội tri thức, kỹ
năng, thái độ, phát triển năng lực và phẩm chất” [1, tr.98]. Các hoạt động của GV và
HS là những hoạt động định hướng mục tiêu trong sự tương tác với nội dung dạy học
cũng như sự tương tác xã hội giữa GV và HS, giữa HS với HS. Với cách tiếp cận này,
phương pháp dạy học bao gồm cả hình thức, cách thức dạy và học.
Bản chất của dạy học là quá trình xử lý, chuyển giao thông tin tri thức của
người dạy và quá trình thu nhận, xử lý thông tin của người học. Tính hiệu quả của
quá trình này không những phụ thuộc vào chất lượng của thông tin mà quan trọng là
phụ thuộc vào phương pháp thực hiện hoạt động đó [18, tr.12]. Kết quả cuối cùng
của quá trình dạy học là hình thành ở người học các nhu cầu thường xuyên học tập,
tìm tòi tri thức, rèn luyện kỹ năng, kích thích năng lực tư duy sáng tạo. Hoạt động dạy
học đó còn định hướng cho người học trong việc tìm tòi, đào sâu kiến thức từ lượng
thông tin phong phú và rộng lớn của xã hội; hình thành thói quen tự kiểm tra, đánh
giá hoạt động học của mình.
Quá trình dạy học bao gồm nhiều thành tố như: mục đích và nhiệm vụ dạy
học, phương pháp và phương tiện dạy học, thầy với hoạt động dạy, trò với hoạt động
học, kết quả dạy học… Quá trình này diễn ra và tác động qua lại với nhau để đạt
được mục đích giáo dục.

7


tương tác giữa các thành viên,“Phương pháp thảo luận nhóm là phương pháp dạy
học trong đó lớp học được chia thành các nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong
lớp đều được làm việc, được bàn bạc, trao đổi về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến
chung của nhóm mình về vấn đề đó” [9, tr.163].
Thông qua phương pháp thảo luận nhóm, HS được trực tiếp trao đổi nhận thức,
quan điểm của bản thân để làm rõ một vấn đề nào đó hoặc tham góp những ý tưởng
làm giàu thêm kiến thức về các nội dung phù hợp với hoạt động đào tạo. Phương
pháp thảo luận nhóm lấy mối quan hệ tác động qua lại giữa HS với HS làm trung tâm
của quá trình dạy học dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn của GV nhằm phát triển tri thức, kĩ
năng, thái độ tích cực đặc biệt là kĩ năng hợp tác, làm việc theo nhóm.

8


Theo A.T.Francisco (1993): "Học tập nhóm là một phương pháp học tập mà
theo phương pháp đó học viên trong nhóm trao đổi, giúp đỡ và hợp tác với nhau
trong học tập". [dẫn theo 31].
Nói đến học tập nhóm phải nói tới Casinst-Roger, vào năm 1949 đã đề xuất
phương pháp làm việc tự do theo nhóm: Làm việc theo nhóm có nghĩa là sinh viên
phải tìm tòi, phải thực hiện cuộc khảo cứu hay quan tâm hay quan sát, phải cố gắng
phân tích, tìm hiểu diễn đạt, phải thành lập theo phiếu và sắp xếp, phải đóng góp sự
tìm tòi của mình cho công việc của nhóm. [dẫn theo 8].
Tác giả A.Jakiel, ông là nhà giáo dục Ba Lan lỗi lạc với cuốn sách “Học tập
theo nhóm ở trường học” đã giới thiệu một hình thức học mới đem lại hiệu quả cao
trong hoạt động dạy học đó là: “Học tập theo nhóm ở trường học”.
Bài viết: “Lấy học sinh làm trung tâm” của tác giả Trần Bá Hoành đã đề cập
tới phương pháp hợp tác hay phương pháp học tập nhóm với ý nghĩa là một trong
phương pháp lấy học sinh làm trung tâm. [14].
PGS.TS Phạm Viết Vượng trong bài viết: “Về quan điểm giảng dạy lấy học
sinh làm trung tâm” viết: Phương pháp thảo luận nhóm còn gọi là hợp tác, sắp xếp

Mặc dù có nhiều cách tiếp cận khác nhau, những định nghĩa, quan niệm đã nêu
về phương pháp dạy học, phương pháp thảo luận nhóm đều thống nhất ở một số điểm
chung về phương pháp dạy học như sau:
Một là, phương pháp dạy học là cách thức tổ chức hoạt động, phối hợp thống
nhất giữa GV và HS trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của
GV nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu và các nhiệm vụ dạy học.
Hai là, phương pháp dạy học là sự thống nhất của phương pháp dạy và
phương pháp học. Phương pháp dạy là cách thức GV trình bày tri thức, tổ chức, kiểm
tra hoạt động nhận thức và thực tiễn của người học nhằm đạt được các nhiệm vụ dạy
học. Phương pháp học tập là cách thức người học tự tổ chức, tự kiểm tra hoạt động
nhận thức và thực tiễn của mình nhằm đạt được các nhiệm vụ học tập.
Ba là, phương pháp dạy học là sự thống nhất của lôgic nội dung dạy học và
lôgic tâm lý nhận thức.
Bốn là, phương pháp dạy học có mặt khách quan và mặt chủ quan, là sự thống
nhất của cách thức hành động và phương tiện dạy học.
Như vậy, phương pháp dạy học rất đa dạng và phong phú, mỗi phương pháp
đều có những điểm mạnh, điểm yếu và tác dụng của mỗi phương pháp cũng rất khác
nhau. Do đó, không có phương pháp dạy học nào là vạn năng và không nên xem nhẹ
hay loại trừ bất kì phương pháp dạy học nào. Việc lựa chọn và sử dụng phương pháp
dạy học tuỳ thuộc vào nội dung, đối tượng, tình huống dạy học cụ thể và đặc điểm cá
nhân của người sử dụng phương pháp đó.
1.2.1.3.Các cách tiến hành thảo luận nhóm trong dạy học GDCD ở trường THPT
Về thực chất, phương pháp thảo luận là tổ chức cho HS bàn bạc, trao đổi trong
nhóm nhỏ. Thảo luận nhóm được sử dụng rộng rãi nhằm giúp cho HS tham gia một
cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho HS có thể chia sẻ kiến thức, kinh
nghiệm, ý kiến để giải quyết một vấn đề có liên quan đến nội dung bài học
Thông qua phương pháp thảo luận nhóm, HS được trực tiếp trao đổi nhận
thức, quan điểm của bản thân để làm rõ một vấn đề nào đó hoặc tham góp những ý
tưởng làm giàu thêm kiến thức về các nội dung phù hợp với hoạt động đào tạo.
Phương pháp thảo luận nhóm lấy mối quan hệ tác động qua lại giữa HS với HS làm

Khi HS tiến hành thảo luận, GV chuyển từ vị trí người hướng dẫn sang vị trí
người giám sát. Nhiệm vụ của GV lúc này là nhận biết tiến trình hoạt động của các
nhóm, từ đó có thể có những can thiệp kịp thời để mang lại hiệu quả cao. GV cần khen
ngợi, khuyến khích và gợi ý cho HS trong quá trình thảo luận nếu thật sự cần thiết.
Bước bốn:Đánh giá kết quả.
Sau khi hết thời gian thảo luận, các nhóm sẽ tiến hành báo cáo kết quả trước
toàn lớp: Mỗi nhóm HS sẽ cử đại diện từng nhóm trình bày kết quả thảo luận của
nhóm. Trong khi một nhóm báo cáo kết quả, các nhóm khác quan sát, lắng nghe, chất
vấn, bình luận và bổ sung ý kiến.
Bước năm: Kết luận.
GV nhận xét, tổng kết nội dung thảo luận, chốt lại nội dung chính và khắc sâu
kiến thức cho HS. Ở khâu này, GV cũng có thể đặt ra những câu hỏi cho các nhóm
nhằm tìm hiểu xem HS có hiểu rõ vấn đề không. GV có thể kết hợp với giảng giải
hoặc sử dụng phương tiện dạy học hiện đại như máy chiếu, hay bảng phụ… để làm rõ
nội dung kiến thức cần khắc sâu.

11


Mục đích cuối cùng của thảo luận nhóm là học sinh có thể lĩnh hội tri thức một
cách chủ động tích cực. Điều này được thể hiện qua sơ đồ sau:

Bài học:

Thầy:
- Tổ chức
- Điều khiển
- Hướng dẫn

- Tri thức

Thảo luận giúp người học phát triển khả năng trao đổi suy nghĩ và quan điểm
một cách rõ ràng,qua đó người học hình thành thói quen tương tác trong học tập, có
thể làm biến chuyển tư duy của người học.
Thảo luận nhóm giúp cho người học trở nên cởi mở và dễ thấu hiểu người khác
hơn, giúp người học phát triển năng lực phân tích và tổng hợp.

12


- Những mặt hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm
Vì hoạt động nhóm, do đó sẽ mất thời gian để di chuyển, ổn định nhóm và gây
mất trật tự lớp học.
Mỗi nhóm được giao tìm hiểu một phần của bài học nên có có thể có hiện
tượng HS chỉ quan tâm tới nội dung được giao chứ không quan tâm đến nội dung của
các thành viên khác khiến kiến thức không trọn vẹn.
Khó thực hiện khi lớp học có những thành viên quá yếu, không thể đảm nhận
vai trò như một chuyên gia về lĩnh vực được giao nghiên cứu.
Từ việc khái quát các ưu và nhược điểm như trên, thì chúng ta cũng thấy rằng:
phương pháp thảo luận khiến họ đôi khi chỉ chú trọng đến hình thức mà ít chú ý đến
nội dung thực chất của buổi thảo luận. Thực vậy, phương pháp thảo luận chưa phải là
một giải pháp tối ưu để giải quyết rốt ráo các vấn đề trong dạy học. Do đó, nếu xem
thảo luận là một phương pháp duy nhất để giải quyết mọi vấn đề trong giáo dục đại
học thì sẽ quá phiến diện và thiếu một tầm nhìn xa trong việc dạy học. Và nếu từ chối
hoàn toàn phương pháp diễn giảng “chỉ vì sử dụng phương pháp này sẽ khiến cho tri
thức bị xơ cứng” thì không nên tí nào.
Theo kinh nghiệm của chúng tôi, muốn xây dựng được các buổi thảo luận
trong bầu không khí dân chủ, mang tính phê phán thì cần phải có một khoảng thời
gian nhất định.Và một khi chúng ta đã biết rõ mức độ phức tạp của phương pháp thảo
luận, chúng ta sẽ từ bỏ ý định vẫn muốn áp dụng phương pháp này để khích lệ tinh
thần học tập của tất cả mọi đối tượng học

thời khen ngợi, khích lệ đối với những nhóm, những cá nhân làm tốt.
Thứ tám, khi vận dụng phương pháp thảo luận nhóm cần xác định hoạt động
của GV và HS.
- GV cần thiết kế các nhiệm vụ, các tình huống học tập cho HS một cách khoa học:
+ Nội dung dạy học phải được GV thiết kế thành các nhiệm vụ học tập. Các
nhiệm vụ học tập phải kích thích HS có nhu cầu làm việc nhóm, có sự hợp tác, hỗ trợ,
giúp đỡ, chia sẻ, phối hợp để hoàn thành nhiệm vụ. Do vậy, đòi hỏi người GV phải có
tri thức sâu rộng, có kĩ năng thiết kế nhiệm vụ, có nghệ thuật sư phạm, tạo môi trường
hợp tác, kích thích nhu cầu ham muốn giải quyết vấn đề của HS.
+ Trong quá trình thiết kế nhiệm vụ, GV phải dự đoán trước được những khó
khăn vướng mắc của HS trong quá trình giải quyết nhiệm vụ; dự đoán được các kĩ
năng hiện có của HS để giao nhiệm vụ phù hợp và kích thích sự phát triển;.
Nghiên cứu cách thức chia nhóm và phân chia vai trò của các thành viên
trong nhóm, GV có thể linh hoạt cho nhóm này báo cáo, nhóm kia đặt ra câu hỏi
phản biện.
Trong mỗi nhóm thảo luận GV phải phân công nhiệm vụ cụ thể như sau:
+ Nhóm trưởng phải có khả năng tổ chức phân công nhiệm vụ cho các nhóm
viên,bố trí chỗ ngồi cho phù hợp,hướng dẫn nhóm viên thảo luận đúng với nội dung
đã giao. Nhóm trưởng phải linh hoạt nhạy bén có khả năng điều động tất cả các thành
viên trong nhóm đảm bảo tất cả các thành viên đều tham gia tích cực vào thảo luận,
theo dõi quan sát từng thành viên để có biện pháp điều chỉnh kịp thời, lắng nghe ý kiến
đóng góp thảo luận của các nhóm viên,động viên khuyến khích những bạn ít nói rụt rè phát
huy tính năng động sáng tạo của các bạn trong nhóm.Như vậy vai trò của nhóm trưởng là
rất quan trọng vì vậy trong quá trình giảng dạy giáo viên cần phải quan sát thái độ và cách
làm việc của từng học sinh để lựa chọn các nhóm trưởng cho thích hợp.Tuy nhiên nhóm
trưởng không phải là người quyết định tất cả cho buổi thảo luận.
+Thư kí cần ghi chép mọi ý kiến, biên tập, tóm tắt các ý kiến của các thành
viên trong nhóm.
+ Người báo cáo sẽ thay mặt nhóm báo cáo kết quả thảo luận.
Vai trò của các thành viên trong nhóm cũng thường xuyên thay đổi, HS cần

Phương pháp thảo luận nhóm không chỉ coi trọng tác động qua lại giữa thầy và
trò mà nổi bật là coi trọng sự tương tác giữa HS với HS. Khi thảo luận nhóm HS
không phải làm việc một mình mà luôn hoạt động trong một nhóm cụ thể. Điều này
đòi hỏi tính cộng tác, tính sẵn sàng chung sức, tích tích cực trong trao đổi, thảo luận
đi đến thống nhất ý kiến; trong nhận xét, đánh giá, đóng góp, bổ sung kiến thức để
hoàn thành nhiệm vụ học tập dưới sự hướng dẫn, điều khiển, cố vấn của GV.
Tuy nhiên, để thực hiện được quá trình thảo luận nhóm yêu cầu đặt ra là HS
phải nắm được nguyên tắc làm việc nhóm, phân công nhiệm vụ phù hợp với năng lực,
biết lên kế hoạch hoạt động và dự kiến hoàn thành sản phẩm của nhóm… Mỗi HS
phải nhận thức rõ nhiệm vụ của mình, tích cực suy nghĩ, tìm tòi để giải quyết các vấn
đề mà GV giao cho. Mỗi HS phải có trách nhiệm tương trợ, giúp đỡ, động viên,
khuyến khích cũng như nhắc nhở các thành viên khác trong nhóm hoàn thành nhiệm
vụ đúng thời gian quy định để hưởng thành quả chung của nhóm.

15


HS phải nhận thức sản phẩm của nhóm là sự nỗ lực tổng hợp của từng HS và
kết quả sau khi thảo luận là tất cả các thành viên trong nhóm đều phải có khả năng
hiểu, nắm vững kiến thức, kĩ năng mà nhiệm vụ học tập đề ra.
Kiểm tra, đánh giá
- Sau khi kết thúc hoạt động thảo luận nhóm, GV phải tổ chức cho HS báo cáo
kết quả và tổng kết rút kinh nghiệm, đồng thời đóng vai trò là người nhận xét, đánh
giá. GV cần thực hiện nhiều phương thức đánh giá để khắc phục được tình trạng chỉ
quan tâm đến nhóm mà không chú ý từng HS, chỉ quan tâm kết quả học tập mà không
chú ý sự tiến bộ của từng HS. Kiểm tra đánh giá phải nhằm động viên khuyến khích
kịp thời những HS tích cực, đồng thời lưu ý đến những HS có năng lực yếu để các em
có thêm lòng tự tin, phương pháp hoàn thành nhiệm vụ.
1.2.2. Mục tiêu dạy học chương trình môn GDCD lớp 12
- Mục tiêu dạy học môn GDCD.